X logowanie Zapomniałem hasła
 
 

 
Program edukacyjny Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej kontakt Filmoteka Szkolna należy do
projekty
<< lipiec 2017 >>
0102
03040506070809
10111213141516
17181920212223
24252627282930

Groteska to kategoria estetyczna, której tradycja sięga starożytności, a która szczególną popularność zdobyła w XX wieku. Wykorzystuje się ją do wyrażania buntu, krytycyzmu i niezależności. Groteska podważa bowiem obiegowe opinie, systemy wartości, sposoby myślenia, utarte wzorce, czy też utrwalone konwencje artystyczne. Dokonuje tego poprzez rozmaite właściwości i funkcje. Uobecnia dziwność, sztuczność, niesamowitość, deformację i brzydotę. Miesza i łączy zjawiska rozbieżne względem siebie: komizm z tragizmem, powagę i patos z trywialnością, farsę i błazenadę z lękiem i rozpaczą, demoniczność z pospolitością, subtelność i wyrafinowanie z rubasznością i wulgarnością. Syntetyzuje opozycyjne style.

Zetknięcie z groteskowym światem to doświadczenie dezorientacji w zasadach rządzących rzeczywistością przedstawioną. To spotkanie z czymś obcym, szokującym, chaotycznym i pozbawionym sensu, siłą bezosobową i nieuchwytną. Czymś, co swoją groźną, bo niezrozumiałą istotą wywołuje reakcję obronną w postaci śmiechu podszytego trwogą. Groteska oznacza czasoprzestrzeń absurdu, alogiczności, irracjonalności i braku związków przyczynowo-skutkowych. Tworzy świat, w którym współwystępują wykluczające się porządki motywacyjne. Kreuje alegoryczne modele i typy. W tym celu upraszcza psychologię postaci, pozbawia je podmiotowości i rysów indywidualnych. To, co żywe, funkcjonuje w grotesce niczym rzecz lub automat, natomiast przedmioty martwe obdarzone zostają  często cechami istot żywych, a zjawiska przyrody i zwierzęta – cechami człowieka lub ludzką świadomością. Groteska jest wreszcie żywiołem dla satyry, karykatury i parodii.

Zaproponowane do analizy filmy – Ubu król (2003) Piotra Szulkina oraz Krok (1997) Marka Piwowskiego operują groteską, aby zarazem bawić i niepokoić pewnymi odwiecznymi sytuacjami ludzkimi, w których realizują się wciąż te same mechanizmy zachowań. Ktoś gdzieś dzierży rządy – film Szulkina odpowiada kim i jaki jest ten „ktoś”; jakie są okoliczności jego panowania; w jaki sposób zdobywa, utrzymuje i sprawuje on władzę. Piwowski w swoim filmie skupia się z kolei na sytuacji, w której zbiorowość musi podjąć decyzję. Reżyser Kroku kreśli uniwersalny obraz funkcjonowania społecznego gremium; obraz mówiący również o sensowności wyznaczanych sobie przez wspólnoty celów.

Za groteską kryje się negacja istniejących stanów rzeczy. Dlatego tonacja groteskowa znajduje uznanie wtedy, gdy w otaczającej rzeczywistości dostrzega się sprzeczności i dysonanse. Jeśli tak nie jest, groteska staje się zjawiskiem obojętnym i marginesowym. Nasza reakcja na groteskę przenikającą filmy Ubu król i Krok  będzie zatem także zwierciadłem czasów, w których żyjemy.

Komentarz: Komentarz subiektywny - "Defetyzm siał", reż. Barbara Szewczyk

Brak flashplayera

Get Adobe Flash player

Pozostałe komentarze

Komentarz subiektywny - "Defetyzm siał", reż. Barbara Szewczyk
Komentarz prof. Marka Hendrykowskiego - "Jak działa groteska"
nasze lekcje:
1. KINO MYŚLI
Struktura kryształu
Tango
2. MORALNOŚĆ KAMERY
Nienormalni
Z punktu widzenia nocnego portiera
3. OBSERWACJE CODZIENNOŚCI
Cześć Tereska
Rodzina człowiecza
4. KADRY PAMIĘCI
Jak być kochaną
... Portret własny
5. OBRAZY MAGICZNE
Historia kina w Popielawach
Oczy uroczne
6. FILMOWE PRZYPOWIEŚCI
Arka
Schody
Żywot Mateusza
7. SIŁA SYMBOLU
Chleb
Krótka historia jednej tablicy
Popiół i diament
8. METAFORY PRAWDY
Siedem kobiet w różnym wieku
Szczurołap
Wszystko może się przytrafić
9. MÓWIĆ NIE WPROST
Rejs
Urząd
10. BEZ KOMENTARZA?
Defilada
Egzamin dojrzałości
11. ROZDROŻA HISTORII
Człowiek z marmuru
Dokąd
12. ZAPISY PRZESZŁOŚCI
Fotoamator
Usłyszcie mój krzyk
13. WOKÓŁ NARODOWYCH STEREOTYPÓW
Eroica
"Ostry film zaangażowany" non camera
14. GORZKI ŚMIECH
Fotel
Zezowate szczęście
15. W KRZYWYM ZWIERCIADLE
Hydrozagadka
Polska Kronika Non-Camerowa Nr 1
16. WSPÓŁCZESNE LĘKI
Dług
Nasza ulica
17. PORTRETY ZBIOROWOŚCI
Jestem zły
Sól ziemi czarnej
18. MALI BOHATEROWIE
Abel, twój brat
Męska sprawa
19. MIĘDZY FIKCJĄ A RZECZYWISTOŚCIĄ
Exit
Ucieczka z kina "Wolność"
20. POEZJA I PROZA KINA
Aria dla atlety
Dziewczyny do wzięcia
21. KINO O KINIE
Amator
Ćwiczenia warsztatowe
22. GRY FILMOWE
Deja vu
Wyjście na jaw robotników kina z fabryki snów
23. MALARSKIE INSPIRACJE
Brzezina
Łagodna
24. NOWA ESTETYKA
Gry uliczne
Strojenie instrumentów
25. ESEJ FILMOWY
Iluminacja
Prekursor
26. KIM JESTEM
Gadające głowy
Zmruż oczy
27. RÓWNOŚĆ, RÓŻNOŚĆ, DEMOKRACJA
Sztandar
Śmierć prezydenta
28. W SPOŁECZEŃSTWIE
Ballada o kozie
Ssaki
Zdjęcia próbne
29. OBCY I SWÓJ
89 mm od Europy
Duże zwierzę
Dwaj ludzie z szafą
30. WOBEC TOTALITARYZMU
Kornblumenblau
Niedzielne igraszki
31. W KRĘGU TRADYCJI ROMANTYCZNEJ
Lawa
Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo
32. POLACY I ŻYDZI
Dworzec Gdański
Jeszcze tylko ten las
Przy torze kolejowym
33. NA PROGU DOJRZAŁOŚCI
Pas de deux
Zmory
34. NA STYKU KULTUR
Dolina Issy
Syberyjska lekcja
35. CZłOWIEK I SZTUKA
100 lat w kinie
Mój Nikifor
36. POLSKA W NOWYM OBYCZAJU
Gra
Wesele
37. NOWE SZATY MITU
Syzyf
Kanał
38. AKCJA, FABUŁA, WIDOWISKO
Oj, nie mogę się zatrzymać
Rękopis znaleziony w Saragossie
39. EKSPERYMENTY
Czerwone i czarne
Elementarz
Wojaczek
40. CZŁOWIEK OGOŁOCONY
Cicha przystań
W zawieszeniu
41. FILM WOBEC INNYCH SZTUK
Wesele
Bykowi chwała
Muzykanci
42. BYĆ I MIEĆ?
Moje pieczone kurczaki
Rezerwat
43. BUNTOWNICY, ODMIEŃCY, OUTSIDERZY
Generacja C.K.O.D.
Rysopis
44. CZŁOWIECZEŃSTWO W CZASACH PRÓBY
Dzięki niemu żyjemy
Miejsce urodzenia
Na melinę
45. RODZICE I DZIECI
Ojciec
Takiego pięknego syna urodziłam
Wśród nocnej ciszy
46. CZŁOWIEK RELIGIJNY
Dekalog, jeden
Dybuk
Katedra
47. KONFORMIZM PO POLSKU
Szkoła podstawowa
Trzeba zabić tę miłość
Żółw
48. JAK DZIAŁA GROTESKA
Krok
Ubu król
49. MOJE KORZENIE
Kraj urodzenia...
Ziemia obiecana
50. DZIECKO I HISTORIA
Poznań 56
Świadectwo urodzenia
51. PYTANIA GRANICZNE
33 sceny z życia
Diabeł
52. PIERWSZA MIŁOŚĆ
Głośniej od bomb
Pierwsza miłość
53. FILMOWE ANTYUTOPIE
Seksmisja
Przekładaniec
54. W CIENIU STAROŚCI
Dom starych kobiet
Pora umierać
Siostry