X logowanie Zapomniałem hasła
 
 

 
Program edukacyjny Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej kontakt Filmoteka Szkolna należy do
projekty
<< kwiecień 2017 >>
1
Szczegóły:
Finał Olimpiady Wiedzy o Filmie i Komunikacji Społecznej
02
030405067
Szczegóły:
"Wagary w kinie.Polski film historyczny (XX wiek)"
8
Szczegóły:
„Filmowe tropy i symbole” – Warsztaty Młodzieżowego Klubu Filmowego „Młodzi gniewni”
09
10111213141516
171819
Szczegóły:
Jakiż to gości mieliśmy? Filmowe portrety artystów z Polski
20212223
24252627282930

Ponowoczesny świat zdominowała polityka liberalnego multikulturalizmu. Definiuje ją poszanowanie wszelkiej odmienności i życzliwe zainteresowanie reprezentantami innych kultur (o czym świadczy poczytność biografii ludzi o skomplikowanych rodowodach etnicznych i popularność, jaką cieszą się egzotyczne kinematografie).

Zdaniem antropologów kultury, tak powszechna dzisiaj fascynacja „pograniczami”, bierze się z kryzysu uniwersalizmu, kryzysu myślenia faworyzującego centralistyczny, autorytatywny i zhierarchizowany model kultury.

W kontekście rodzimej twórczości szczególnego znaczenia nabiera możliwość dyskusji na temat wielokulturowej struktury polskiego społeczeństwa.

Po transformacji ustrojowej z 1989 roku, w publicznym dyskursie podjęto problem Kresów Wschodnich, stanowiący w dobie PRL-u temat tabu (jedną z nielicznych – uwikłanych jednak w konteksty ideologiczne – prób przełamywania owego tabu był kultowy tryptyk Sylwestra Chęcińskiego Sami swoi).

Polskie sentymenty narodowe „od zawsze” kierowały się w stronę wschodnich kresów Pierwszej Rzeczypospolitej, utraconych pod koniec XVIII stulecia - w stronę Litwy, Ukrainy, Białorusi, w stronę Wilna i Lwowa. Pogranicze wschodnie – w dużej mierze za sprawą traumatycznych wydarzeń powojennych - zajęło szczególne miejsce w obszarze narodowej pamięci. W kulturze doby PRL-u, na skutek działania cenzury, narastała tendencja do mitologizacji tych ziem. Narodził się mit Kresów jako ziemskiej Arkadii, w której bezkonfliktowo egzystowali przedstawiciele odmiennych kultur: polskiej, rosyjskiej, ukraińskiej czy żydowskiej.

PRL-owska propaganda forsowała ideę państwa jednonarodowego i monokulturowego. Socjalizm – jak podkreśla Dobrochna Dabert – ze swoją utopią tworzenia nowego społeczeństwa rozpoczął jej formowanie od wykorzenienia, rujnowania wrażliwości, niszczenia tradycji. Jakby na przekór „oficjalnie zadekretowanej” zasadzie homogenizacji społecznej powstawały filmy manifestacyjnie głoszące potrzebę obrony wielokulturowej tożsamości Polaków (wystarczy wspomnieć chociażby arcydzieła Wajdy Ziemię obiecaną i Kronikę wypadków miłosnych, trylogię śląską Kazimierza Kutza czy twórczość Filipa Bajona ewokującą - rzadko obecny na polskich ekranach - temat relacji polsko-niemieckich). Jak zanotował jeden z recenzentów przy okazji premiery Austerii Jerzego Kwalerowicza w 1983 roku: Jesteśmy w tej części Europy wrażliwi na rytuał. Rytuał łatwiej pozwala znieść niebezpieczeństwo. To część wspólnego nam wszystkim dziedzictwa, wspólny mianownik pozwalający za „polskie” uważać także to, co rusińskie, litewskie, białoruskie, żydowskie. Polskie są na równi Pan Tadeusz, Dolina Issy, Austeria.

W latach 90.,wraz ze zmianą kulturowego paradygmatu, pojawiła się ponowoczesna literatura regionalna. Nurt ten, zainicjowany debiutancką powieścią Pawła Huelle Weiser Dawidek z 1987 roku, w sposób modelowy realizować miał terapeutyczne funkcje sztuki: pomagać w odzyskaniu niezafałszowanej tożsamości, służyć rekonstrukcji przeszłości, zakorzeniać w tradycji. Była to proza stanowiąca do pewnego stopnia kontynuację tzw. „twórczości kresowej” Vincenza, Stempowskiego, Wittlina czy Miłosza.

Eksplozja „literatury kresowej” w latach 80. i 90. była wynikiem zniesienia cenzury, jaką po wojnie nałożono na twórczość podejmującą problematykę rejonów objętych ustaleniami konferencji w Jałcie. Twórczość ta miała charakter rozrachunkowy, a jej celem stało się odzyskiwanie obszarów przeszłości przez lata skutecznie zakłamywanej. Zdaniem Małgorzaty Czermińskiej, „demaskatorskie” utwory pisarzy nowej generacji wyróżniał sposób ujmowania tematyki Kresów, które dla większości tych autorów były jedynie mitem rodzinnym, a nie bezpośrednim, osobistym doświadczeniem. Kryterium wiarygodności tej literatury nie mogła być już zatem – jak w przypadku Miłosza czy Konwickiego - „sprawdzalność życiorysowa”. Pisarze, tacy jak Paweł Huelle czy Stefan Chwin ocalili żywotność mitologii „pogranicza” włączając ją w obszar duchowy swojej własnej, przez siebie wyznaczanej, małej ojczyzny.

Śladem ponowoczesnej literatury podążyło także współczesne polskie kino. Rezygnując z uprzywilejowanej przez „pokolenia kresowe” estetyki nostalgii, młodzi twórcy opowiadają o spotkaniu z kulturową innością. Te spotkania, jak dowodzi film Wojciecha Staronia, nie muszą być obciążone „przekleństwem pamięci”. Na styku kultur nie rodzą się już mity, lecz zapisy osobistych, czystko subiektywnych doświadczeń.

Komentarz: Komentarz subiektywny - "Kto ty jesteś", reż. Paweł Ziemilski

Brak flashplayera

Get Adobe Flash player

Pozostałe komentarze

Komentarz subiektywny - "Kto ty jesteś", reż. Paweł Ziemilski
Komentarz prof. Tadeusza Lubelskiego - "Na styku kultur"
nasze lekcje:
1. KINO MYŚLI
Struktura kryształu
Tango
2. MORALNOŚĆ KAMERY
Nienormalni
Z punktu widzenia nocnego portiera
3. OBSERWACJE CODZIENNOŚCI
Cześć Tereska
Rodzina człowiecza
4. KADRY PAMIĘCI
Jak być kochaną
... Portret własny
5. OBRAZY MAGICZNE
Historia kina w Popielawach
Oczy uroczne
6. FILMOWE PRZYPOWIEŚCI
Arka
Schody
Żywot Mateusza
7. SIŁA SYMBOLU
Chleb
Krótka historia jednej tablicy
Popiół i diament
8. METAFORY PRAWDY
Siedem kobiet w różnym wieku
Szczurołap
Wszystko może się przytrafić
9. MÓWIĆ NIE WPROST
Rejs
Urząd
10. BEZ KOMENTARZA?
Defilada
Egzamin dojrzałości
11. ROZDROŻA HISTORII
Człowiek z marmuru
Dokąd
12. ZAPISY PRZESZŁOŚCI
Fotoamator
Usłyszcie mój krzyk
13. WOKÓŁ NARODOWYCH STEREOTYPÓW
Eroica
"Ostry film zaangażowany" non camera
14. GORZKI ŚMIECH
Fotel
Zezowate szczęście
15. W KRZYWYM ZWIERCIADLE
Hydrozagadka
Polska Kronika Non-Camerowa Nr 1
16. WSPÓŁCZESNE LĘKI
Dług
Nasza ulica
17. PORTRETY ZBIOROWOŚCI
Jestem zły
Sól ziemi czarnej
18. MALI BOHATEROWIE
Abel, twój brat
Męska sprawa
19. MIĘDZY FIKCJĄ A RZECZYWISTOŚCIĄ
Exit
Ucieczka z kina "Wolność"
20. POEZJA I PROZA KINA
Aria dla atlety
Dziewczyny do wzięcia
21. KINO O KINIE
Amator
Ćwiczenia warsztatowe
22. GRY FILMOWE
Deja vu
Wyjście na jaw robotników kina z fabryki snów
23. MALARSKIE INSPIRACJE
Brzezina
Łagodna
24. NOWA ESTETYKA
Gry uliczne
Strojenie instrumentów
25. ESEJ FILMOWY
Iluminacja
Prekursor
26. KIM JESTEM
Gadające głowy
Zmruż oczy
27. RÓWNOŚĆ, RÓŻNOŚĆ, DEMOKRACJA
Sztandar
Śmierć prezydenta
28. W SPOŁECZEŃSTWIE
Ballada o kozie
Ssaki
Zdjęcia próbne
29. OBCY I SWÓJ
89 mm od Europy
Duże zwierzę
Dwaj ludzie z szafą
30. WOBEC TOTALITARYZMU
Kornblumenblau
Niedzielne igraszki
31. W KRĘGU TRADYCJI ROMANTYCZNEJ
Lawa
Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo
32. POLACY I ŻYDZI
Dworzec Gdański
Jeszcze tylko ten las
Przy torze kolejowym
33. NA PROGU DOJRZAŁOŚCI
Pas de deux
Zmory
34. NA STYKU KULTUR
Dolina Issy
Syberyjska lekcja
35. CZłOWIEK I SZTUKA
100 lat w kinie
Mój Nikifor
36. POLSKA W NOWYM OBYCZAJU
Gra
Wesele
37. NOWE SZATY MITU
Syzyf
Kanał
38. AKCJA, FABUŁA, WIDOWISKO
Oj, nie mogę się zatrzymać
Rękopis znaleziony w Saragossie
39. EKSPERYMENTY
Czerwone i czarne
Elementarz
Wojaczek
40. CZŁOWIEK OGOŁOCONY
Cicha przystań
W zawieszeniu
41. FILM WOBEC INNYCH SZTUK
Wesele
Bykowi chwała
Muzykanci
42. BYĆ I MIEĆ?
Moje pieczone kurczaki
Rezerwat
43. BUNTOWNICY, ODMIEŃCY, OUTSIDERZY
Generacja C.K.O.D.
Rysopis
44. CZŁOWIECZEŃSTWO W CZASACH PRÓBY
Dzięki niemu żyjemy
Miejsce urodzenia
Na melinę
45. RODZICE I DZIECI
Ojciec
Takiego pięknego syna urodziłam
Wśród nocnej ciszy
46. CZŁOWIEK RELIGIJNY
Dekalog, jeden
Dybuk
Katedra
47. KONFORMIZM PO POLSKU
Szkoła podstawowa
Trzeba zabić tę miłość
Żółw
48. JAK DZIAŁA GROTESKA
Krok
Ubu król
49. MOJE KORZENIE
Kraj urodzenia...
Ziemia obiecana
50. DZIECKO I HISTORIA
Poznań 56
Świadectwo urodzenia
51. PYTANIA GRANICZNE
33 sceny z życia
Diabeł
52. PIERWSZA MIŁOŚĆ
Głośniej od bomb
Pierwsza miłość
53. FILMOWE ANTYUTOPIE
Seksmisja
Przekładaniec
54. W CIENIU STAROŚCI
Dom starych kobiet
Pora umierać
Siostry