X logowanie Zapomniałem hasła
 
 

 
Program edukacyjny Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej kontakt Filmoteka Szkolna należy do
projekty
<< lipiec 2017 >>
0102
03040506070809
10111213141516
17181920212223
24252627282930

    Starość, podobnie jak miłość czy śmierć, jest jednym z tych uniwersalnych tematów, wokół których toczy się nieustająca dyskusja. Okres starzenia się – zwłaszcza od momentu, kiedy dzięki rozwojowi medycyny znacznie się wydłużył – coraz częściej budzi niepokój ludzi i zmusza ich do stawiania sobie istotnych pytań. Problem starości wielokrotnie był rozważany przez humanistów, socjologów, psychologów czy filozofów, inspirował artystów niemal wszystkich dziedzin sztuki, a także skłaniał do namysłu reżyserów filmowych. Trzeba jednak  podkreślić, że starość nigdy nie była tak często przedstawiana w kinie, jak czekająca u jej końca śmierć, bez której trudno sobie obecnie wyobrazić jakikolwiek film fabularny. Wyjątek pod tym względem stanowią chyba tylko komedie. Na wstępie warto więc zapytać, dlaczego temat ten jest rzadziej podejmowany przez twórców filmowych?

   Starość to  nieunikniony proces biologiczny, długi i w swym przebiegu odzierający człowieka z godności; stopniowo ograniczający jego zdolności fizyczne oraz umysłowe. Zmusza on ludzi do funkcjonowania na marginesie społeczeństwa, skazuje ich raczej na wegetowanie w stanie zawieszenia niż pozwala na pełnowartościowe egzystowanie. Doświadczanie starości jest gorzkim i bolesnym zmierzaniem ku śmierci. Jak pisał Maciej Maniewski: "Kino żywi się ruchem, akcją. Kocha młodość i urodę. Nie znosi pustki, milczenia i szarości. Boi się – podobnie jak my – starości, jaka niesie ze sobą tylko bezradne oczekiwanie na dzień ostatni, prywatny koniec świata. «Uczcie się dobrze umierać, nauczywszy się dobrze żyć» głosił święty Augustyn. To takie proste, a zarazem takie trudne. Podobnie trudne i niewdzięczne są próby ukazania na ekranie obrazów starości; tej smutnej i bezwzględnej, która odbiera prawo do godnej śmierci"[1]. Śmierć – jakkolwiek paradoksalnie to brzmi – jest filmowo bardziej atrakcyjna: może zostać pokazana jako rzecz nagła i niespodziewana, a co za tym idzie, może stanowić punkt zwrotny akcji bądź jej nieoczekiwaną kulminację. Dlatego właśnie na stałe wpisana została do repertuaru większości konwencji gatunkowych. Bywa heroiczna, patetyczna, liryczna, a widz nigdy nie pozostaje względem niej obojętny. Natomiast starość to temat, w którym twórcy filmowi rzadko dostrzegają potencjał zdolny skutecznie budować napięcie. Mowa tu zwłaszcza o tych reżyserach, dla których ważny jest finansowy i frekwencyjny sukces.

Nie oznacza to jednak, by temat starości był w kinie nieobecny. Zwłaszcza w filmie współczesnym artyści coraz częściej odczuwają potrzebę zmierzenia się z tak skomplikowanym zagadnieniem, co w pewnej mierze sprowokowane zostało przemianami struktury społecznej. Liczba emerytów w stosunku do ludzi należących do innych grup wiekowych rośnie. Coraz częściej mówi się o ich potrzebach i odrębności. Powstają uniwersytety trzeciego wieku, a osoby starsze nie żyją już przy rodzinach, u boku dzieci i wnuków, lecz funkcjonują samodzielnie. Kino także zareagowało na tę nową sytuację. W ostatnich dekadach temat starości podejmowali Lindsay Anderson w filmie Sierpniowe wieloryby (1987), Charles Dance w Lawendowym wzgórzu (2004), Jan Svěrák w Butelkach zwrotnych (2007), a wśród polskich twórców Janusz Majewski w Po sezonie (2005), Izabela Szylko w Niezawodnym systemie (2008) czy Jacek Bławut w Jeszcze nie wieczór (2009). Starość przedstawiana jest najczęściej w dwóch podstawowych tonacjach emocjonalnych. Niektórzy reżyserzy starają się na ekranie stworzyć ciepły, liryczny obraz tego etapu życia, jedynie od czasu do czasu wplatając do swoich dzieł nutę bardziej minorową, pobrzmiewającą zazwyczaj tylko w tle. Inni zaś uwydatniają negatywne aspekty starości, pokazując bezwzględność, z jaką obchodzi się ona z człowiekiem i absurd, do którego sprowadza jego życie. Bez względu na to, jaką postawę wobec starzenia przyjmą oraz która z perspektyw jest im bliższa, zawsze niemal mamy do czynienia z dziełami skłaniającymi do refleksji. Pora umierać Doroty Kędzierzawskiej, Siostry Pawła Łozińskiego i Dom starych kobiet Jana Łomnickiego są tego najlepszym przykładem.

 

 


[1] Maciej Maniewski, Dojrzali do śmierci, dojrzali do życia. O filmach Doroty Kędzierzawskiej, „Kino” 1992, nr 5, s. 18.

 

Komentarz: Komentarz subiektywny - "Starzy ludzie śmieją się ostatni", reż. Matej Bobrik

Brak flashplayera

Get Adobe Flash player

Pozostałe komentarze

Komentarz subiektywny - "Starzy ludzie śmieją się ostatni", reż. Matej Bobrik
Komentarz prof. Mirosława Przylipiaka - "W cieniu starości"
nasze lekcje:
1. KINO MYŚLI
Struktura kryształu
Tango
2. MORALNOŚĆ KAMERY
Nienormalni
Z punktu widzenia nocnego portiera
3. OBSERWACJE CODZIENNOŚCI
Cześć Tereska
Rodzina człowiecza
4. KADRY PAMIĘCI
Jak być kochaną
... Portret własny
5. OBRAZY MAGICZNE
Historia kina w Popielawach
Oczy uroczne
6. FILMOWE PRZYPOWIEŚCI
Arka
Schody
Żywot Mateusza
7. SIŁA SYMBOLU
Chleb
Krótka historia jednej tablicy
Popiół i diament
8. METAFORY PRAWDY
Siedem kobiet w różnym wieku
Szczurołap
Wszystko może się przytrafić
9. MÓWIĆ NIE WPROST
Rejs
Urząd
10. BEZ KOMENTARZA?
Defilada
Egzamin dojrzałości
11. ROZDROŻA HISTORII
Człowiek z marmuru
Dokąd
12. ZAPISY PRZESZŁOŚCI
Fotoamator
Usłyszcie mój krzyk
13. WOKÓŁ NARODOWYCH STEREOTYPÓW
Eroica
"Ostry film zaangażowany" non camera
14. GORZKI ŚMIECH
Fotel
Zezowate szczęście
15. W KRZYWYM ZWIERCIADLE
Hydrozagadka
Polska Kronika Non-Camerowa Nr 1
16. WSPÓŁCZESNE LĘKI
Dług
Nasza ulica
17. PORTRETY ZBIOROWOŚCI
Jestem zły
Sól ziemi czarnej
18. MALI BOHATEROWIE
Abel, twój brat
Męska sprawa
19. MIĘDZY FIKCJĄ A RZECZYWISTOŚCIĄ
Exit
Ucieczka z kina "Wolność"
20. POEZJA I PROZA KINA
Aria dla atlety
Dziewczyny do wzięcia
21. KINO O KINIE
Amator
Ćwiczenia warsztatowe
22. GRY FILMOWE
Deja vu
Wyjście na jaw robotników kina z fabryki snów
23. MALARSKIE INSPIRACJE
Brzezina
Łagodna
24. NOWA ESTETYKA
Gry uliczne
Strojenie instrumentów
25. ESEJ FILMOWY
Iluminacja
Prekursor
26. KIM JESTEM
Gadające głowy
Zmruż oczy
27. RÓWNOŚĆ, RÓŻNOŚĆ, DEMOKRACJA
Sztandar
Śmierć prezydenta
28. W SPOŁECZEŃSTWIE
Ballada o kozie
Ssaki
Zdjęcia próbne
29. OBCY I SWÓJ
89 mm od Europy
Duże zwierzę
Dwaj ludzie z szafą
30. WOBEC TOTALITARYZMU
Kornblumenblau
Niedzielne igraszki
31. W KRĘGU TRADYCJI ROMANTYCZNEJ
Lawa
Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo
32. POLACY I ŻYDZI
Dworzec Gdański
Jeszcze tylko ten las
Przy torze kolejowym
33. NA PROGU DOJRZAŁOŚCI
Pas de deux
Zmory
34. NA STYKU KULTUR
Dolina Issy
Syberyjska lekcja
35. CZłOWIEK I SZTUKA
100 lat w kinie
Mój Nikifor
36. POLSKA W NOWYM OBYCZAJU
Gra
Wesele
37. NOWE SZATY MITU
Syzyf
Kanał
38. AKCJA, FABUŁA, WIDOWISKO
Oj, nie mogę się zatrzymać
Rękopis znaleziony w Saragossie
39. EKSPERYMENTY
Czerwone i czarne
Elementarz
Wojaczek
40. CZŁOWIEK OGOŁOCONY
Cicha przystań
W zawieszeniu
41. FILM WOBEC INNYCH SZTUK
Wesele
Bykowi chwała
Muzykanci
42. BYĆ I MIEĆ?
Moje pieczone kurczaki
Rezerwat
43. BUNTOWNICY, ODMIEŃCY, OUTSIDERZY
Generacja C.K.O.D.
Rysopis
44. CZŁOWIECZEŃSTWO W CZASACH PRÓBY
Dzięki niemu żyjemy
Miejsce urodzenia
Na melinę
45. RODZICE I DZIECI
Ojciec
Takiego pięknego syna urodziłam
Wśród nocnej ciszy
46. CZŁOWIEK RELIGIJNY
Dekalog, jeden
Dybuk
Katedra
47. KONFORMIZM PO POLSKU
Szkoła podstawowa
Trzeba zabić tę miłość
Żółw
48. JAK DZIAŁA GROTESKA
Krok
Ubu król
49. MOJE KORZENIE
Kraj urodzenia...
Ziemia obiecana
50. DZIECKO I HISTORIA
Poznań 56
Świadectwo urodzenia
51. PYTANIA GRANICZNE
33 sceny z życia
Diabeł
52. PIERWSZA MIŁOŚĆ
Głośniej od bomb
Pierwsza miłość
53. FILMOWE ANTYUTOPIE
Seksmisja
Przekładaniec
54. W CIENIU STAROŚCI
Dom starych kobiet
Pora umierać
Siostry