X logowanie Zapomniałem hasła
 
 

 
Program edukacyjny Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej kontakt Filmoteka Szkolna należy do
projekty
<< marzec 2017 >>
0102034
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
5
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
06070809101112
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
131415161718
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
19
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
20212223242526
2728293031

Kultura żydowska w Polsce dawno już przygasła. Choć istnieje Festiwal Kultury Żydowskiej czy teatr żydowski, to jednak, jak pisał Aleksander Hertz, zgasły szabasowe świece1. Holocaust oraz wydarzenia marca 1968 roku w dużej mierze zamknęły usta wyznawcom religii mojżeszowej zamieszkującym terytoria Rzeczypospolitej Polskiej. Nie zmienia to jednak faktu, że: „Tutaj, w Polsce, tu, pod naszymi stopami, gdzie kiedyś stali rabini, kabaliści i chasydzi, znajduje się skarb ukryty, skarb żydowskiej pamięci, doświadczeń i osiągnięć duchowych. Teraz kiedy Żydzi nie mieszkają już w Polsce, Polska wciąż mieszka w Żydach. Dla wielu z nas – podkreśla Baron L. Sherwin, amerykański Żyd polskiego pochodzenia – Izrael jest ojczyzną fizyczną, lecz Polska – ojczyzną duchową. Nasze wspomnienia to wspomnienia żydowskiego życia w tym kraju. Skończyła się fizyczna obecność, ale melodia niggun2 tego, co stworzono – trwa”3. Tak jak w Żydach pozostała pamięć tradycji, którą tworzyli w Polsce, tak w licznych polskich dziełach literackich, filmowych czy malarskich zachowały się wizerunki Żydów jako członków lokalnych społeczności. Sztuka od wielu wieków daje świadectwo wspólnej historii dwóch różniących się wyznaniem narodów, przypomina o tym, że los złączył je ze sobą na dobre i złe. Wyznawcy judaizmu są bohaterami powieści, noweli, opowiadań czy dramatów powstających w różnych epokach. W romantyzmie Adam Mickiewicz opisał Żyda Jankiela (Pan Tadeusz). W pozytywizmie – epoce społecznie szczególnie wrażliwej – postaci pochodzenia żydowskiego były bohaterami utworów Marii Konopnickiej, Elizy Orzeszkowej, Bolesława Prusa. W dwudziestoleciu międzywojennym, kiedy fala antysemityzmu w Polsce i Europie narastała, twórcy tacy jak Stanisław Ignacy Witkiewicz wnikliwie portretowali starszych braci w wierze.

Zauważyć także warto, że „postać Żyda jest w dyskursie kultury polskiej archetypiczną niemal figurą Obcego, którą cechuje wyraźna odrębność wobec tego wszystkiego, co na poziomie zbiorowej świadomości składa się na mit polskości i charakterystyczny dlań wzór osobowy”4. Dlatego waśnie Żydzi portretowani przez rodzimych poetów, pisarzy, dramaturgów, malarzy czy reżyserów są często obarczeni stygmatem inności. Wyznawcy religii mojżeszowej już samą swoją obecnością zmuszają do określenia swojego względem nich stosunku. Polacy jako żyjąca przez wieki wespół z narodem żydowskim wspólnota składająca się głównie z katolików poprzez sztukę dążą do określenia i zdefiniowania swoich relacji z tym specyficznym sąsiadem. Nie tylko zresztą teksty kultury, ale i wciąż na nowo podejmowane społeczne i polityczne debaty są świadectwem potrzeby rozliczenia wspólnej historii, zrewidowania jej sensu. Polacy i Żydzi to temat wciąż ważny, wciąż kontrowersyjny, wciąż obecny w publicznym dyskursie.

Film jako sztuka stosunkowo młoda, bo licząca sobie niewiele ponad wiek, wielokrotnie podejmowała trud opisania bolesnych i skomplikowanych relacji polsko-żydowskich. Nie da się wymienić wszystkich obrazów polskiej kinematografii dotykających tej problematyki, nie sposób choćby zdawkowo ich opisać. Obrazy, które zostaną poddane szczegółowej analizie, a więc Jeszcze tylko ten las Jana Łomnickiego, Przy torze kolejowym Andrzeja Brzozowskiego oraz Dworzec Gdański Marii Zmarz-Koczanowicz są dziełami potwierdzającymi wagę i aktualność omawianego zagadnienia.

 

[1] A. Herz, Żydzi w kulturze polskiej, Warszawa 1988, s.8.
[2] Nigun lub niggun to: „chasydzka pieśń bez słów, powtarzająca kilka sylab (np. «ja-ba-bam, cziri-bam, aj-bi-ri-bam, aj-bim-bam»), albo z krótkim, powtarzanym tekstem podporządkowanym melodii (...) śpiewane były podczas uczt przy stole cadyka”.  A. Cała, H. Węgrzynek, G. Zalewska, Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, Warszawa 2000, s. 229.
[3] B.L Shewrin, Duchowe dziedzictwo Żydów polskich, przeł. W. Chrostowski, Warszawa 1995, s. 53.
[4] E. Ostrowska, Obcość podwojona: obrazy kobiet żydowskich w polskim kinie powojennym, [w:] Film, media, gender, E. Ostrowska, E. Oleksy, Kraków 2000, s. 134.

Komentarz: Komentarz subiektywny - "Protokoły mędrców syjonu", reż. Bartosz Warwas

Brak flashplayera

Get Adobe Flash player

Pozostałe komentarze

Komentarz subiektywny - "Protokoły mędrców syjonu", reż. Bartosz Warwas
Komentarz prof. Tadeusza Lubelskiego - "Polacy i Żydzi"
nasze lekcje:
1. KINO MYŚLI
Struktura kryształu
Tango
2. MORALNOŚĆ KAMERY
Nienormalni
Z punktu widzenia nocnego portiera
3. OBSERWACJE CODZIENNOŚCI
Cześć Tereska
Rodzina człowiecza
4. KADRY PAMIĘCI
Jak być kochaną
... Portret własny
5. OBRAZY MAGICZNE
Historia kina w Popielawach
Oczy uroczne
6. FILMOWE PRZYPOWIEŚCI
Arka
Schody
Żywot Mateusza
7. SIŁA SYMBOLU
Chleb
Krótka historia jednej tablicy
Popiół i diament
8. METAFORY PRAWDY
Siedem kobiet w różnym wieku
Szczurołap
Wszystko może się przytrafić
9. MÓWIĆ NIE WPROST
Rejs
Urząd
10. BEZ KOMENTARZA?
Defilada
Egzamin dojrzałości
11. ROZDROŻA HISTORII
Człowiek z marmuru
Dokąd
12. ZAPISY PRZESZŁOŚCI
Fotoamator
Usłyszcie mój krzyk
13. WOKÓŁ NARODOWYCH STEREOTYPÓW
Eroica
"Ostry film zaangażowany" non camera
14. GORZKI ŚMIECH
Fotel
Zezowate szczęście
15. W KRZYWYM ZWIERCIADLE
Hydrozagadka
Polska Kronika Non-Camerowa Nr 1
16. WSPÓŁCZESNE LĘKI
Dług
Nasza ulica
17. PORTRETY ZBIOROWOŚCI
Jestem zły
Sól ziemi czarnej
18. MALI BOHATEROWIE
Abel, twój brat
Męska sprawa
19. MIĘDZY FIKCJĄ A RZECZYWISTOŚCIĄ
Exit
Ucieczka z kina "Wolność"
20. POEZJA I PROZA KINA
Aria dla atlety
Dziewczyny do wzięcia
21. KINO O KINIE
Amator
Ćwiczenia warsztatowe
22. GRY FILMOWE
Deja vu
Wyjście na jaw robotników kina z fabryki snów
23. MALARSKIE INSPIRACJE
Brzezina
Łagodna
24. NOWA ESTETYKA
Gry uliczne
Strojenie instrumentów
25. ESEJ FILMOWY
Iluminacja
Prekursor
26. KIM JESTEM
Gadające głowy
Zmruż oczy
27. RÓWNOŚĆ, RÓŻNOŚĆ, DEMOKRACJA
Sztandar
Śmierć prezydenta
28. W SPOŁECZEŃSTWIE
Ballada o kozie
Ssaki
Zdjęcia próbne
29. OBCY I SWÓJ
89 mm od Europy
Duże zwierzę
Dwaj ludzie z szafą
30. WOBEC TOTALITARYZMU
Kornblumenblau
Niedzielne igraszki
31. W KRĘGU TRADYCJI ROMANTYCZNEJ
Lawa
Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo
32. POLACY I ŻYDZI
Dworzec Gdański
Jeszcze tylko ten las
Przy torze kolejowym
33. NA PROGU DOJRZAŁOŚCI
Pas de deux
Zmory
34. NA STYKU KULTUR
Dolina Issy
Syberyjska lekcja
35. CZłOWIEK I SZTUKA
100 lat w kinie
Mój Nikifor
36. POLSKA W NOWYM OBYCZAJU
Gra
Wesele
37. NOWE SZATY MITU
Syzyf
Kanał
38. AKCJA, FABUŁA, WIDOWISKO
Oj, nie mogę się zatrzymać
Rękopis znaleziony w Saragossie
39. EKSPERYMENTY
Czerwone i czarne
Elementarz
Wojaczek
40. CZŁOWIEK OGOŁOCONY
Cicha przystań
W zawieszeniu
41. FILM WOBEC INNYCH SZTUK
Wesele
Bykowi chwała
Muzykanci
42. BYĆ I MIEĆ?
Moje pieczone kurczaki
Rezerwat
43. BUNTOWNICY, ODMIEŃCY, OUTSIDERZY
Generacja C.K.O.D.
Rysopis
44. CZŁOWIECZEŃSTWO W CZASACH PRÓBY
Dzięki niemu żyjemy
Miejsce urodzenia
Na melinę
45. RODZICE I DZIECI
Ojciec
Takiego pięknego syna urodziłam
Wśród nocnej ciszy
46. CZŁOWIEK RELIGIJNY
Dekalog, jeden
Dybuk
Katedra
47. KONFORMIZM PO POLSKU
Szkoła podstawowa
Trzeba zabić tę miłość
Żółw
48. JAK DZIAŁA GROTESKA
Krok
Ubu król
49. MOJE KORZENIE
Kraj urodzenia...
Ziemia obiecana
50. DZIECKO I HISTORIA
Poznań 56
Świadectwo urodzenia
51. PYTANIA GRANICZNE
33 sceny z życia
Diabeł
52. PIERWSZA MIŁOŚĆ
Głośniej od bomb
Pierwsza miłość
53. FILMOWE ANTYUTOPIE
Seksmisja
Przekładaniec
54. W CIENIU STAROŚCI
Dom starych kobiet
Pora umierać
Siostry