X logowanie Zapomniałem hasła
 
 

 
Program edukacyjny Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej kontakt Filmoteka Szkolna należy do
projekty
<< maj 2017 >>
01020304050607
08091011121314
15161718192021
22232425262728
293031

Twórcą pojęcia „sytuacje graniczne” był niemiecki filozof Karl Jaspers. Terminem „granica” Jaspers posługiwał się dla wyrażenia intuicji, że istnieje „coś” poza rzeczywistością empiryczną, w której egzystujemy. Twierdził on, że każdy człowiek rozpoznaje siebie jako wrzuconego w różnorodne sytuacje, w przypadku których ma ograniczoną świadomość ich charakteru. Szczególną postacią tak rozumianych sytuacji są „sytuacje graniczne”, takie jak śmierć, cierpienie, walka (głównie walka miłości), wina – są one nieprzekraczalne poznawczo, przypominają mur, który napotykamy przed sobą i o który się rozbijamy. W naszym bycie empirycznym nie potrafimy dostrzec już nic więcej poza nimi, nie mogą one zostać zmienione przez nas, a najwyżej naświetlone, stanowią część istnienia samego w sobie, a przeżywanie ich związane jest z urzeczywistnianiem naszego bytu osobowego. Nie są więc rodzajem intelektualnych pojęć czy obiektywnych kategorii, a wręcz przeciwnie – kwestionują obiektywizację naszej wiedzy o świecie i nas samych, podważają punkty odniesienia, wymuszają weryfikację postaw życiowych, uświadamiają przygodność i kruchość istnienia świata. Uświadomienie sobie przemijalności i faktu ostatecznego kresu naszego istnienia empirycznego, zmusza nas do samookreślenia własnej postawy wobec owej problematyczności świata i rozbudza potrzebę poszukiwania trwałych podstaw egzystencji. Samo sformułowanie oznacza, że chodzi o jakąś sytuację „na granicy”, „pomiędzy”, w której należy dokonać pewnych wyborów, ale - co istotne - podjęte decyzje mogą mieć zasadniczy wpływ na dalsze postępowanie, wymusić weryfikację postawy życiowej: cokolwiek uczynię, będę już kimś innym. Ponieważ każdy człowiek jest przedstawicielem określonej kultury i ma swój indywidualny światopogląd (oparty o określony system etyczny, religijny, filozoficzny itd.), to jeśli znajdzie się w sytuacji, w której będzie wystawiony na jakąś ciężką próbę, sam powinien zadecydować, czy będzie ona zdefiniowana dla niego jako graniczna i czy w związku z tym uruchomi mechanizm konsekwencji, który zmieni jego życie.

Teksty kultury takie jak podania, baśnie, mitologie, przypowieści, dzieła teatralne i filmowe pełne są opisów różnych doświadczeń granicznych. Problematyka to ważna, bo zmusza do refleksji, a często przynosi nieocenioną wiedzę na temat możliwości ludzkiego samopoznania. Choć Stanisław Różewicz i Małgorzata Szumowska są przedstawicielami różnych reżyserskich pokoleń, to jednak w  filmach 33 sceny z życia i Diabeł odnajdziemy podobne „historie graniczne”. Będą to zbliżone opisy wydarzeń i sytuacji, które niejako samoistnie rodzą określone pytania graniczne – najważniejsze wyrastają z refleksji nad ostateczną sytuacją graniczną, jaką jest śmierć. Filmy 33 sceny z życia i Diabeł wydają się być diametralnie różne: inne są czas i miejsce akcji, bohaterowie i fabuły, inne koncepcje i rozwiązania formalne. Mimo to po bliższej analizie okazuje się, że za wymienionymi elementami kryje się w sumie ten sam przekaz: oba obrazy próbują przybliżyć widzom skomplikowany proces oswajania życia, w którym często dochodzi do zawieszenia jednotorowego, zdroworozsądkowego ujmowania zjawisk na rzecz dialektycznego i niespójnego mechanizmu zdobywania wiedzy o świecie. Wspólnym mianownikiem jest też fakt, że część odpowiedzi na pytania graniczne zawarte w filmach widzowie odnajdą w nich, ale na większość muszą poszukać rozwiązań sami.

Komentarz: Komentarz subiektywny - "Ania", reż. Filip Gieldon

Brak flashplayera

Get Adobe Flash player

Pozostałe komentarze

Komentarz subiektywny - "Ania", reż. Filip Gieldon
Komentarz prof. Tadeusza Lubelskiego - "Pytania graniczne"
nasze lekcje:
1. KINO MYŚLI
Struktura kryształu
Tango
2. MORALNOŚĆ KAMERY
Nienormalni
Z punktu widzenia nocnego portiera
3. OBSERWACJE CODZIENNOŚCI
Cześć Tereska
Rodzina człowiecza
4. KADRY PAMIĘCI
Jak być kochaną
... Portret własny
5. OBRAZY MAGICZNE
Historia kina w Popielawach
Oczy uroczne
6. FILMOWE PRZYPOWIEŚCI
Arka
Schody
Żywot Mateusza
7. SIŁA SYMBOLU
Chleb
Krótka historia jednej tablicy
Popiół i diament
8. METAFORY PRAWDY
Siedem kobiet w różnym wieku
Szczurołap
Wszystko może się przytrafić
9. MÓWIĆ NIE WPROST
Rejs
Urząd
10. BEZ KOMENTARZA?
Defilada
Egzamin dojrzałości
11. ROZDROŻA HISTORII
Człowiek z marmuru
Dokąd
12. ZAPISY PRZESZŁOŚCI
Fotoamator
Usłyszcie mój krzyk
13. WOKÓŁ NARODOWYCH STEREOTYPÓW
Eroica
"Ostry film zaangażowany" non camera
14. GORZKI ŚMIECH
Fotel
Zezowate szczęście
15. W KRZYWYM ZWIERCIADLE
Hydrozagadka
Polska Kronika Non-Camerowa Nr 1
16. WSPÓŁCZESNE LĘKI
Dług
Nasza ulica
17. PORTRETY ZBIOROWOŚCI
Jestem zły
Sól ziemi czarnej
18. MALI BOHATEROWIE
Abel, twój brat
Męska sprawa
19. MIĘDZY FIKCJĄ A RZECZYWISTOŚCIĄ
Exit
Ucieczka z kina "Wolność"
20. POEZJA I PROZA KINA
Aria dla atlety
Dziewczyny do wzięcia
21. KINO O KINIE
Amator
Ćwiczenia warsztatowe
22. GRY FILMOWE
Deja vu
Wyjście na jaw robotników kina z fabryki snów
23. MALARSKIE INSPIRACJE
Brzezina
Łagodna
24. NOWA ESTETYKA
Gry uliczne
Strojenie instrumentów
25. ESEJ FILMOWY
Iluminacja
Prekursor
26. KIM JESTEM
Gadające głowy
Zmruż oczy
27. RÓWNOŚĆ, RÓŻNOŚĆ, DEMOKRACJA
Sztandar
Śmierć prezydenta
28. W SPOŁECZEŃSTWIE
Ballada o kozie
Ssaki
Zdjęcia próbne
29. OBCY I SWÓJ
89 mm od Europy
Duże zwierzę
Dwaj ludzie z szafą
30. WOBEC TOTALITARYZMU
Kornblumenblau
Niedzielne igraszki
31. W KRĘGU TRADYCJI ROMANTYCZNEJ
Lawa
Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo
32. POLACY I ŻYDZI
Dworzec Gdański
Jeszcze tylko ten las
Przy torze kolejowym
33. NA PROGU DOJRZAŁOŚCI
Pas de deux
Zmory
34. NA STYKU KULTUR
Dolina Issy
Syberyjska lekcja
35. CZłOWIEK I SZTUKA
100 lat w kinie
Mój Nikifor
36. POLSKA W NOWYM OBYCZAJU
Gra
Wesele
37. NOWE SZATY MITU
Syzyf
Kanał
38. AKCJA, FABUŁA, WIDOWISKO
Oj, nie mogę się zatrzymać
Rękopis znaleziony w Saragossie
39. EKSPERYMENTY
Czerwone i czarne
Elementarz
Wojaczek
40. CZŁOWIEK OGOŁOCONY
Cicha przystań
W zawieszeniu
41. FILM WOBEC INNYCH SZTUK
Wesele
Bykowi chwała
Muzykanci
42. BYĆ I MIEĆ?
Moje pieczone kurczaki
Rezerwat
43. BUNTOWNICY, ODMIEŃCY, OUTSIDERZY
Generacja C.K.O.D.
Rysopis
44. CZŁOWIECZEŃSTWO W CZASACH PRÓBY
Dzięki niemu żyjemy
Miejsce urodzenia
Na melinę
45. RODZICE I DZIECI
Ojciec
Takiego pięknego syna urodziłam
Wśród nocnej ciszy
46. CZŁOWIEK RELIGIJNY
Dekalog, jeden
Dybuk
Katedra
47. KONFORMIZM PO POLSKU
Szkoła podstawowa
Trzeba zabić tę miłość
Żółw
48. JAK DZIAŁA GROTESKA
Krok
Ubu król
49. MOJE KORZENIE
Kraj urodzenia...
Ziemia obiecana
50. DZIECKO I HISTORIA
Poznań 56
Świadectwo urodzenia
51. PYTANIA GRANICZNE
33 sceny z życia
Diabeł
52. PIERWSZA MIŁOŚĆ
Głośniej od bomb
Pierwsza miłość
53. FILMOWE ANTYUTOPIE
Seksmisja
Przekładaniec
54. W CIENIU STAROŚCI
Dom starych kobiet
Pora umierać
Siostry