X logowanie Zapomniałem hasła
 
 

 
Program edukacyjny Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej kontakt Filmoteka Szkolna należy do
projekty
<< marzec 2017 >>
0102034
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
5
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
06070809101112
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
131415161718
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
19
Szczegóły:
Warsztaty filmowe w Warszawskiej Szkole Filmowej
20212223242526
2728293031

Brzezina, reż. A. Wajda

Brzezina, reż. Andrzej Wajda (1970)

Kierunki interpretacji i zagadnienia interpretacyjne

 

1. Sposoby przedstawiania miłości w różnych tekstach kultury.

● Akcja filmu: romans Stasia i Maliny, postawa Bolesława, który nie może pogodzić się ze śmiercią żony (płaszczyzna znaczeń dosłownych).

● Eros i Thanatos – starcie (i zespolenie) miłości i śmierci (płaszczyzna znaczeń symbolicznych).

● Obraz Malczewskiego Thanatos na ścianie leśniczówki (nawiązanie do śmierci Basi).

● Zmysłowość Maliny skojarzonej z symboliczną postacią śmierci z obrazów Malczewskiego (obraz filmowy jako nawiązanie do malarstwa); postać Maliny jednocześnie symbolem miłości i symbolem śmierci.

● Filmowe portrety Stasia i Bolesława a motyw romantycznego upiora (np. z Dziadów).

 

Przykładowe utwory literackie korespondujące z zagadnieniem:

Dzieje Tristana i Izoldy
nierozerwalna i zakazana miłość kochanków, których połączy dopiero śmierć.

● William Shakespeare, Romeo i Julia
– tragiczna, prowadząca do śmierci miłość dwojga młodych ludzi, rozdzielonych przez nienawiść rodów, z których pochodzą.

● Aleksander Fredro, Zemsta
– miłość w ujęciu komediowym; determinacja zakochanych pomaga im przezwyciężyć przeszkody i doprowadzić do zgody skłóconych sąsiadów.

● Bolesław Prus, Lalka
– obsesyjna, spóźniona miłość Wokulskiego do Izabeli Łęckiej jako uczucie destrukcyjne, prowadzące do klęski bohatera, który żyje złudzeniami, postrzegając ukochaną przez pryzmat romantycznych wyobrażeń;
– inne oblicza miłości, np. „silniejsza niż śmierć” miłość prezesowej Zasławskiej do stryja Wokulskiego, nieszczęśliwa miłość pani Stawskiej itp.

● Tadeusz Konwicki, Kronika wypadków miłosnych
– utrzymana w tonie melodramatu opowieść o pierwszym wielkim uczuciu dwojga maturzystów jako pretekst powrotu do „kraju lat dziecinnych” i wspomnień o utraconej arkadii.

 

2. Inspiracje malarskie w dziełach z innych dziedzin sztuki (literaturze, filmie…).

● Odniesienia malarskie w filmach Andrzeja Wajdy; fascynacje malarstwem Jacka Malczewskiego.

Brzezina – doskonałym przykładem korespondencji sztuk: malarstwa i filmu

Thanatos Malczewskiego na ścianie leśniczówki i funkcje obrazu (portret zmarłej Basi?).

● Kadry filmowe Brzeziny skomponowane na wzór obrazów Malczewskiego: Zatruta studnia, Thanatos; Malina jako śmierć (chłopka z kosą).

● Symboliczność miłosnej sceny w pejzażu z kaczeńcami (związek Erosa z Thanatosem).

● Aluzje do obrazów Śmierć II i Melancholia (żałobna chusta gospodyni i zamknięcie okna po śmierci Stasia).

● Motyw wody w malarstwie Malczewskiego i filmie Wajdy (woda w jeziorze, kąpiel Maliny, woda w studni); symboliczne znaczenia wody.

● Motyw narcystyczny inspirowany malarstwem Malczewskiego (Staś przeglądający się w jeziorze jako nawiązanie do obrazu U źródła – Narcyz).

● Trudność formalna: ruchomy obraz filmowy a statyczność wizji malarskiej.

● Symbolizm obrazu w filmach Wajdy i jego funkcje.

● Plastyczne piękno filmu; autonomiczne wizje malarsko-filmowe: brzozowy las, polany i mokradła, wiosenna burza, wieczór w leśniczówce przy lampach naftowych, zamyślony pianista itp.

 

Przykładowe utwory literackie korespondujące z zagadnieniem:

● Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
– malarskość opisów przyrody i różnych elementów pejzażu (np. dwór w Soplicowie odbijający się bielą ścian od ciemnej zieleni drzew; zamek Horeszków we mgle, las); Mickiewicz jako kolorysta.

● Juliusz Słowacki, wybrane wiersze (np. Rozłączenie, Hymn)
– wizualne bogactwo obrazów poetyckich (np. Alpy nad jeziorem Leman, zachód słońca nad morzem), fantasmagoria barw, dynamizacja i emocjonalność opisów; skojarzenia z malarstwem romantycznym (np. Williama Turnera).

● Stanisław Wyspiański, Wesele
– odniesienia malarskie i ich funkcja w dziele: Stańczyk, Bitwa pod Grunwaldem, Bitwa pod Racławicami, Wernyhora itp.; matejkowski rodowód osób dramatu; impresjonistyczna wizja „roztańczonej” chaty wiejskiej (m.in. Dekoracja) itp.

● Władysław Stanisław Reymont, Chłopi
– impresjonistyczne opisy przyrody i ludzi wtopionych w pejzaż; fragmenty powieści utrzymane w różnych konwencjach, nasuwające skojarzenia z malarstwem impresjonistycznym, realistycznym i naturalistycznym (np. tańce na weselu Boryny).

 

3. Piękno i pasja życia jako temat literatury i dzieł z innych dziedzin sztuki.

● Postawa śmiertelnie chorego Stasia: pogoda ducha, „smakowanie” życia nonszalancko demonstrowane w obliczu śmierci, desperacka walka z chorobą.

● Tragizm bohaterów (nieuleczalna choroba Stasia, śmierć żony Bolesława, samotność Oli) jako kontrapunkt pragnienia życia i jego piękna.

● Symboliczność i naturalistyczność scen filmowych:
– funkcje scen miłosnych i wątków erotycznych;
– funkcje obrazów natury ukazujących jej bujność i piękno.

● Przesłanie filmu (i utworu Iwaszkiewicza): nieuchronność śmierci jako kontrapunkt radości życia; konieczność pogodzenia się z prawami natury.

● Śmierć brata jako przełomowy moment w życiu Bolesława.

● Bogactwo życia jako intensywność przeżywania.

● Mistrzostwo formalne filmu: przeżycia i doznania bohaterów wyrażone nastrojem.

Przykładowe utwory literackie korespondujące z zagadnieniem:

● Stefan Żeromski, Ludzie bezdomni
– wybór między „urodą życia” a poczuciem misji społecznej, którego dokonuje główny bohater; rezygnując z miłości, domu i szczęścia (wszystkiego, co symbolizuje Wenus z Milo), aby spłacić dług wobec najuboższych.

● Jarosław Iwaszkiewicz, wybrane opowiadanie (np. Brzezina, Panny z Wilka)
– pochwała odwiecznego rytmu życia, wobec którego nikną osobiste tragedie jednostek i któremu należy się poddać, by odzyskać spokój ducha (wymowa filmu jest zgodna z utworem Iwaszkiewicza).

● Krzysztof Kamil Baczyński, wybrane wiersze
– dwa skontrastowane ze sobą światy: Arkadii i Apokalipsy; tragizm pokolenia, które – choć wychowane do życia w świecie dobra, piękna i miłości – zmuszone było żyć w czasach zbrodni i namacalnie dotknąć zła.

● Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem
– niezaspokojona potrzeba poznawania; ciekawość świata i ludzi; dla Kapuścińskiego – tak jak przed wiekami dla jego mistrza Herodota – sens i pasja życia polegają na podróżowaniu do nieznanych krain.

 

4. Funkcje obrazów natury w dziełach z różnych dziedzin sztuki.

● Obrazy natury w filmie (np. brzozowy las, polany i mokradła, wiosenna burza, wieczór w leśniczówce) jako etiudy malarsko-filmowe; artystyczna wartość obrazów; brzezina jako motyw tytułowy.

● Zmysłowość obrazów przyrody oddana środkami filmowymi.

● Sceny na tle natury inspirowane malarstwem Malczewskiego (np. Thanatos, Śmierć II, Zatruta studnia) i ich symboliczny wymiar.

● Natura jako obraz piękna świata i życia, które chłonie umierający Staś.

● Kontrast między idyllicznością krajobrazu a śmiercią bohatera.

● Mogiła Basi w lesie i jej znaczenie w życiu Bolesława.

● Natura jako odwieczny (mityczny) splot miłości i śmierci.

● Harmonia i spokój przyrody tłem przeżyć bohaterów.

● Przesłanie dzieła: tragiczne losy ludzkie stopione z pięknem natury w jeden wspólny rytm życia; konieczność pogodzenia się z życiem, zawierzenia jego prawom.

 

Przykładowe utwory literackie korespondujące z zagadnieniem:

● Jan Kochanowski, wybrane pieśni (np. Czego chcesz od nas, Panie…, Serce roście…) i/lub fraszki (np. Na lipę)
– renesansowy obraz pełnego harmonii świata, w którym natura i człowiek stanowią całość wspaniałego dzieła Stwórcy; epikurejska radość życia, w której natura stanowi ważne źródło przyjemności.

● Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
– opisy przyrody jako istotna płaszczyzna tematyczna i ideowa dzieła, składająca się na obraz szczęśliwej, wymarzonej krainy lat dziecinnych (przyroda litewska ważnym „bohaterem” dzieła).

● Juliusz Słowacki, Hymn
– piękno świata widzianego oczyma artysty (słońce gasnące w morzu) stanowi tło dla głębokiego smutku poety, który, samotny, „na wielkim morzu obłąkany”, żali się przed Bogiem.

● Czesław Miłosz, Dolina Issy
– nierozerwalny związek przyrody z życiem mieszkańców doliny i jej znaczenie dla inicjacji w dorosłość młodzieńczego bohatera utworu; natura jako wielka niezrozumiała siła – piękna i okrutna zarazem; mistrzostwo opisów przyrody.

 

5. Motyw choroby i jego różne znaczenia w tekstach kultury.

● Postać Stasia, głównego bohatera filmu, który przybywa z Davos, by umrzeć w otoczeniu najbliższych.

● Zachowanie Stasia i jego relacje z otoczeniem (zabawy z Olą, romans z Maliną itp.)

● Sposób filmowania postaci podkreślający zbliżającą się śmierć (rola światła eksponującego „upiorowatą” bladość bohatera).

● Nieuleczalna choroba Stasia skontrastowana z jego pragnieniem życia (znaki śmierci a witalność i biologizm scen filmowych, np. sceny erotyczne, dyngusowa zabawa).

● Symboliczna funkcja scen miłosnych (splot miłości i śmierci).

● Mityczna płaszczyzna filmu (Eros i Thanatos).

● „Choroba duszy” Bolesława rozpamiętującego śmierć żony (dwuznaczność postaci Basi) i jego „uzdrowienie”.

● Uzdrowicielska moc natury (chory Staś wysłany przez lekarzy do sosnowego lasu, witalizm scen miłosnych) i jej symboliczne znaczenia.

 

Przykładowe utwory literackie korespondujące z zagadnieniem:

● Adam Mickiewicz, IV część Dziadów
– „szaleństwo” chorego z miłości Gustawa wyobcowujące go ze świata żywych; romantyczne pojmowanie choroby jako stygmatu, daru otwierającego bohatera na transcendencję, rzeczywistość mistyczną.

● Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
– fizyczna niemoc i gorączka jako przejaw choroby toczącej duszę Raskolnikowa, który po dokonaniu zbrodni w gorączce krąży po ulicach Petersburga; wyznanie winy, przyjęcie kary i pokuta jako proces powrotu do zdrowia.

● Joseph Conrad, Jądro ciemności
– ogarnięte śmiertelną chorobą ciało Kurtza jako znak szaleństwa, które pochłonęło jego umysł i jaźń ludzką; tytułowej ciemności niszczącej w człowieku to, co cywilizowane i ludzkie.

● Albert Camus, Dżuma
– paraboliczny charakter epidemii dżumy, która nawiedziła Oran; kronika przebiegu choroby i dotyczących jej postaw ludzi jako przyczynek do rozważań nad człowiekiem w perspektywie filozofii egzystencjalizmu.

 

Inne zagadnienia przydatne do interpretacji filmu

● Zastosowanie w tekstach kultury motywów i obrazów symbolicznych.

Nawiązania do starożytnych mitów w tekstach kultury późniejszych epok.

Dylematy adaptacji filmowej (film a pierwowzór literacki).

● Sposób ukazywania dziecka w tekstach kultury.

 

język polski | matura ustna, uczniowie | szkoła ponadgimnazjalna