Kraków 2004

Zniewolony umysł [fragment]

Czesław Miłosz


Czym jest Ketman? Opis jego znalazłem w książce Gobineau Religions et Philosophies dans l’Asie Centrale.

(…) Zdaniem ludzi na muzułmańskim Wschodzie, posiadacz prawdy nie powinien wystawiać swojej osoby, majątku i swego poważania na zaślepienie, szaleństwo i złośliwość tych, których Bogu spodobało się wprowadzić w błąd i utrzymać w błędzie. Należy więc milczeć o swoich prawdziwych przekonaniach, jeżeli to możliwe. Jednakże - powiada Gobineau - są wypadki, kiedy milczenie nie wystarcza, kiedy może ono uchodzić za przyznanie się. Wtedy nie należy się wahać. Nie tylko trzeba publicznie wyrzec się swoich poglądów, ale zaleca się użyć wszystkich podstępów, byleby tylko zmylić przeciwnika. (…) W ten sposób zdobędzie się wielkie zadowolenie i zasługę, że uchroniło się i siebie, i swoich, że nie naraziło się cennej wiary na ohydny kontakt z niewiernymi, i wreszcie, że oszukując tego ostatniego i utwierdzając go w błędzie, ściągnęło się na niego hańbę i nędzę duchową na którą zasłużył (...) Ketman napełnia dumą tego, co go praktykuje. Wierzący dzięki temu osiąga stan trwałej wyższości nad tym którego oszukał. (…) Ty masz oczy pełne światła; kroczysz w blasku przed twymi nieprzyjaciółmi. Szydzisz z nieinteligentnej istoty; rozbrajasz niebezpieczną bestię. Ileż uciech jednocześnie!

Zniewolony umysl © 1953 by The Czeslaw Milosz Estate