Lekcja 8

Metafory prawdy

Siedem kobiet w różnym wieku
reż.: Krzysztof Kieślowski

Szczurołap
reż.: Andrzej Czarnecki

Wszystko może się przytrafić
reż.: Marcel Łoziński

Opracowanie: Dr Mikołaj Jazdon

Materiały dodatkowe

Przeczytaj więcej

„Kino” 1995, nr 3

Piotruś pan i starcy

„Tygodnik Powszechny” 1996, nr 1

Niezwykle rzadkie przypadki

„Gazeta Wyborcza”, nr z dnia 16.05.1995 r

Przymiarka do życia

„Kwartalnik Filmowy” 1998, nr 23

Polski film dokumentalny po roku 1989

Olimpiada Wiedzy o Filmie i Komunikacji Społecznej

Przykładowe prace uczestników OWoFiKS wraz z omówieniem

"Gazeta Telewizyjna" nr 238, wydanie waw z 11/10/2002 - 17/10/2002

Szczurołap

Lektury uzupełniające

  • Marek Hendrykowski, Marcel ŁozińskiWarszawa 2008
  • Marek Hendrykowski, Z perspektywy dziecka [w:] „Widziane po latach. Analizy i interpretacje filmu polskiego”, pod red.: Małgorzaty Hendrykowskiej, Poznań 2000
  • Marek Hendrykowski, Kieślowski jako dokumentalistaartykuł w  Katalogu XXXIII Międzynarodowego Festiwalu Filmów Krótkometrażowych, Kraków 1996
  • Mikołaj Jazdon, Dokumenty Kieślowskiego, Poznań 2002
  • Kazimierz Karabasz, Bez fikcji. Z notatek filmowego dokumentalistyWarszawa 1985
  • Krzysztof Kieślowski, Film dokumentalny: co to jest?, „Film” 1998, nr 3
  • Krzysztof Kornacki, Polityka, psychologia i człowiek - twórczość Marcela Łozińskiego„Kwartalnik Filmowy” 1998, nr 23
  • Tadeusz Lubelski, Czy istnieje polska szkoła filmu dokumentalnego? Podglądacze, retorzy, poeci, „Kontrapunkt” Magazyn Kulturalny „Tygodnika Powszechnego” 2000, nr 3
  • Marcel Łoziński, Scenariusz i realizacja w filmie dokumentalnym, „Film na Świecie” 1974, nr 3-4
  • Mirosław Przylipiak, Od konkretu do metafory. Zarys przemian polskiego filmu dokumentalnego w latach siedemdziesiątych„Kino” 1984, nr 1
  • Chełmska 21. 50 lat Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie, pod red.: Bożeny Janickiej i Andrzeja Kołodyńskiego, Warszawa 2000
  • Zafascynowany szczurzym światem: Andrzej Czarnecki [w:] Teresa Oziemska, Elżbieta Drecka-Wojtyczka, Oświatówka. 55 lat przygód z filmem krótkim, Łódź 2000

Obejrzyj też

Muzykanci, reż. Kazimierz Karabasz, 1960

Jeden z najważniejszych utworów polskiego kina. Reżyser pokazał w nim próbę orkiestry warszawskich tramwajarzy. Przyglądamy się im jak przychodzą na próbę, rozstawiają instrumenty, rozkładają nuty, próbują grać. Kamera przeskakuje z twarzy na twarz, z instrumentu na instrument. Poirytowany dyrygent przerywa, zwraca uwagę grającym, wydaje wskazówki. Wreszcie orkiestra zaczyna grać równo i bez błędu. Kamera również nabiera płynnych ruchów. Muzykanci przestają być grupką osobnych grajków, stają się jednym zespołem. Muzyka unosi się ponad halą, gdzie na początku filmu ci sami ludzie w hałasie reperowali tramwaje. Tramwajarze zmienili się w artystów, a chaos odgłosów pracy w harmonię muzyki.

Stolarz, reż. Wojciech Wiszniewski, 1976

Przykład jednego z najciekawszych dokumentów kreacyjnych. Oglądamy na ekranie starego stolarza przy pracy, a zza kadru płyną słowa, w których bohater opowiada o swoim życiu. Towarzyszą im materiały archiwalne przedstawiające różne momenty z polskiej historii najnowszej. Wiszniewski pokazał na ekranie życiorys, który jest metaforą polskiego losu z mijającego półwiecza. Nie chodzi tu o pokazanie jakiegoś prawdziwego stolarza, którego poznalibyśmy z imienia i nazwiska. Głos narratora należy do znanego z filmów fabularnych aktora niezawodowego, Jana Himilsbacha, a spreparowany przez Wiszniewskiego portret pewnego polskiego rzemieślnika, któremu przyszło uprawiać swój zawód przed wojną, podczas okupacji, w czasach stalinowskich, w latach „małej stabilizacji” i później, pełen jest nawiązań, aluzji do wydarzeń z dziejów najnowszych. Co chwila pojawiają się w filmie archiwalne ujęcia będące jakby wizualnymi symbolami różnych okresów czy dekad. Reżyser każde z nich powtarza po kilka razy. Patrzymy na chłopca, który roznosi gazety na ulicach jednego z polskich miast w latach 30., spoglądamy na przemarsz polskich kawalerzystów, przyglądamy się jak Adolf Hitler tańczy na tarasie swojej górskiej rezydencji.

Powódź, reż. Jerzy Bossak i Wacław Kaźmierczak, 1947

Jeden z pierwszych powojennych sukcesów polskiego kina. Film uhonorowano Złotą Palmą w Cannes. Bossak wraz z montażystą filmu, Wacławem Kaźmierczakiem, z materiałów zrealizowanych dla Polskiej Kroniki Filmowej skomponowali przejmujący poetycki dokument o walce z niszczącym żywiołem i odradzaniu się życia po klęsce powodzi. Film o potopie, jego ofiarach, ludzkiej pomocy i powrocie do zniszczonego domu, gdy opadły wody, stał się w 1947 roku metaforą świata odradzającego się po kataklizmie II wojny światowej.

Archeologia, reż. Andrzej Brzozowski, 1967

Próba pokazania na ekranie co tak naprawdę znaczy określenie „historia najnowsza”, czyli przeszłość, która już stała się Historią, ale często nie przestała być bolącą, niezabliźnioną raną. Andrzej Brzozowski ze skrupulatnością naukowca, niczym autor filmu instruktażowego, przedstawił kolejne etapy prac terenowych ekipy archeologów. Scena po scenie śledzimy ich poczynania, spoglądamy na przedmioty, które odkrywają pod kolejnymi warstwami ziemi. Zamiast pokruszonych skorup i kamiennych toporków, które spodziewamy się zobaczyć, wyciągają oni z ziemi pęki kluczy, cybuchy fajek, oprawki okularów, elementy zabawek. Stopniowo odkrywamy, że wykopaliska są prowadzone na terenie byłego obozu koncentracyjnego, w miejscu, gdzie przed laty stał magazyn rzeczy odebranych ludziom przywożonym tu na zagładę.