Lekcja 8

Metafory prawdy

Siedem kobiet w różnym wieku
reż.: Krzysztof Kieślowski

Szczurołap
reż.: Andrzej Czarnecki

Wszystko może się przytrafić
reż.: Marcel Łoziński

Opracowanie: Dr Mikołaj Jazdon

Wszystko może się przytrafić

reż.: Marcel Łoziński

Opis

Film opowiada o sześcioletnim Tomku Łozińskim i jego rozmowach ze starszymi ludźmi w Parku Łazienkowskim w Warszawie. Chłopiec podjeżdża na hulajnodze do staruszków siedzących na ławkach, pyta o to, kim są, po co jest wojna, czym jest śmierć. Pomiędzy kolejnymi rozmowami karmi zwierzęta, bawi się, goni motyle. Gdy stopniowo park pustoszeje, on także kieruje swą hulajnogę w stronę wyjścia.

Rok produkcji 1995
Produkcja Studio Filmowe „Kalejdoskop"
Reżyseria Marcel Łoziński
Zdjęcia Arthur Reinhart
Montaż Katarzyna Maciejko-Kowalczyk
Dźwięk Halina Paszkowska
Czas trwania 40 min

O reżyserze

Urodzony 17 maja 1940 roku w Paryżu. Absolwent Wydziału Łączności Politechniki Warszawskiej i Wydziału Reżyserii PWSFTviT w Łodzi. Wybitny reżyser dokumentalista. Laureat „Paszportu Polityki” za rok 1995, Nagrody Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie filmu dokumentalnego (2000), Nagrody Wolności na MFF w Berlinie (2004), Nagrody Specjalnej na warszawskim Festiwalu „Watch Docs” za „wybitne osiągnięcia w ukazywaniu praw człowieka”. Od 1995 roku członek Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej. Za film 89 mm od Europy otrzymał nominację do Oscara 1994, Nagrodę Specjalną na MFF w Marsylii, Grand Prix na MFFK w Oberhausen, I Nagrodę na MFF w Vila do Conde, Nagrodę Specjalną Jury na MFFK w Clermont-Ferrand, Nagrodę „Złotego Gołębia” na MFF w Lipsku, Grand Prixna MFF w Montrealu, Wyróżnienie Specjalne na MFF w San Francisco.

NAJWAŻNIEJSZE FILMY: (wybór)

1967 50 sekund dla Pascala,

1971 Widziane od dołu,

1972 Koło fortuny,

1975 Wizyta (1974), Król,

1975 Zderzenie czołowe,

1976 Film nr 1650,

1976 Rano południe wieczór,

1977 Jak żyć,

1979 Egzamin dojrzałości,

1980 Próba mikrofonu,

1986 Ćwiczenia warsztatowe,

1986 Świadkowie,

1990 Las Katyński,

1991 Siedmiu Żydów z mojej klasy,

1993 89 mm od Europy,

1995 Wszystko może się przytrafić,

1998 Żeby nie bolało,

2001 Pamiętam,

2006 Jak to się robi,

2008 Poste restante,

2013 Ojciec i syn w podróży

Scena do analizy

W miejskim parku, niczym w rajskim ogrodzie, pośród wiosennej zieleni i śpiewu ptaków sześcioletni Tomek czeka aż na jego wyciągniętą dłoń sfrunie bez lęku ptaszek. Ta scena jak i inne jej podobne, pokazujące małego bohatera baraszkującego wśród parkowych alejek i trawników, buduje nastrój przestrzeni, w której toczą się rozmowy. Sceny te stanowią pewnego rodzaju przerwy pomiędzy kolejnymi spotkaniami. Z ławki wstaje i odchodzi emerytowana nauczycielka, z którą Tomek rozmawiał. Kolejna, a zarazem ostatnia rozmowa, której za chwilę będziemy się przysłuchiwać, będzie dotyczyła innego odejścia, śmierci żony. Kamera filmuje bohaterów z dużego oddalenia. Obraz widoczny poprzez obiektyw o długiej ogniskowej ma małą głębię ostrości. Sylwetki siedzących są widoczne ostro i wyraźnie, ale liście i gałązki na pierwszym planie rozpływają się w nieostrości tworząc mgiełkową otoczkę obrazu. Na ramieniu Tomka widoczna jest czarna główka ukrytego pod kurtką mikrofonu bezprzewodowego. 

Oto ostatnie spotkanie chłopca ze starym człowiekiem. Rozmawiają o śmierci, o tym co pozostaje po człowieku, gdy umrze. Następuje tu jakby kulminacja dotychczasowych spotkań. Rozmowa staje się szczególnie intymna. Staruszek na moment obejmuje chłopca. Jak poprzednio chłopiec nie tylko słucha, ale włącza się do rozmowy. Stary człowiek traktuje go jak partnera. Pojawia się jeszcze jedno ujęcie odchodzącej nauczycielki. Razem z poprzednim zapowiadają one finał filmu. Rozmowę kończy Tomek stwierdzeniem, że może się tak stać, że i śmierć się skończy. Dzięki temu wielogłosowy dialog, który śledziliśmy w całym filmie, kończy się słowami nadziei. Inny staruszek, z którym Tomek rozmawiał, wstaje i odchodzi. Za nim ostatni rozmówca chłopca. Ujęcia odchodzących ludzi i płynąca zza kadru nostalgiczna muzyka zapowiadają nadchodzący finał filmu. Sylwetka Tomka odbija się w wodzie. Może to Styks, a chłopiec właśnie zerka w stronę drugiego brzegu, o którym przed chwilą opowiedział mu stary człowiek?

Wszystko może się przytrafić