Lekcja 48

Jak działa groteska

Krok
reż.: Marek Piwowski

Ubu król
reż.: Piotr Szulkin

Opracowanie: Mgr Radosław Osiński

Ubu król

reż.: Piotr Szulkin

Opis

[FILM NIEDOSTĘPNY ONLINE]

Film oparty na motywach sztuki „Ubu król” autorstwa Alfreda Jarry. Tchórz i prostak Ubu, zmotywowany przez swoją partnerkę Ubicę, postanawia sięgnąć po koronę kraju, w którym żyje – Folski. Aby zdobyć społeczne poparcie, wygłasza populistyczne hasła i obiecuje wszystkim piwo. Następnie zawiązuje spisek z Bardiorem – jednym z przybocznych panującego króla. Bardior wraz z podporządkowanymi sobie rebeliantami dokonuje zamachu na władcę. Ubu przejmuje koronę i tron. Wraz z Ubicą sprawuje dyktatorskie, okrutne rządy. Dla zaspokojenia własnych potrzeb przeprowadza rujnujące państwo reformy. Terroryzuje naród organizując masowe i publiczne egzekucje rzekomych wrogów ludu. W amoku rządów przemocy wtrąca do niewoli Bardiora. Ten ucieka jednak do Rosji, gdzie trafia pod opiekę cara. Ubu staje się marionetką w rękach ambasadorów obcych mocarstw. Dochodzi do wojny między Folską a Rosją. Ubu wyrusza dowodzić siłami zbrojnymi swojego królestwa, ale ponosi sromotną klęskę i musi uciekać z kraju. Dołącza do niego Ubica. Władzę w Folsce zaczyna stanowić rosyjski car, który na nowego rządcę państwa wybiera niewidomą dziewczynę. Ubu wraz Ubicą znajdują dla siebie kolejny teren do podbicia.

Rok produkcji 2003
Produkcja Euro-Film
Reżyseria Piotr Szulkin
Scenariusz Piotr Szulkin
Zdjęcia Dariusz Kuc
Montaż Elżbieta Kurkowska
Obsada Jan Peszek (Ubu), Katarzyna Figura (Ubica), Marek Siudym (Michał Fiodorowicz), Jerzy Trela (car Aleksy), Bogdan Kalus (ambasador Rosji), Olgierd Łukaszewicz (rotmistrz Bardior), Marek Walczewski (generał), Krystyna Feldman (królowa Rozamunda), Leon Niemczyk (ambasador USA), Wojciech Siemion (profesor)
Czas trwania 89 min

O reżyserze

Reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta, pisarz, pedagog. Absolwent Wydziału Reżyserii PWSFTViT w Łodzi.

Filmy Szulkina ukazują sytuację egzystencjalną jednostek i grup społecznych w rzeczywistości opanowanej przez totalitarną ideologię i totalitarny aparat władzy. Reżyser tworzy groteskowe, antyutopijne wizje światów zdominowanych przez przemoc, kłamstwo i głupotę. Jako jeden z nielicznych w polskiej kinematografii, wykorzystuje konwencję science-fiction. Do swoich filmów wprowadza również motywy bajkowe i tropy religijne. Dokonania Szulkina interpretuje się często jako alegorie polityczne, wyrażające zaniepokojenie kierunkiem dziejowych przemian, mechanizmami rządzenia, wpływem mediów, kryzysem wartości, kondycją duchową i intelektualną współczesnego człowieka.

Szulkin jest laureatem licznych prestiżowych nagród i wyróżnień, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych.

Filmografia: Oczy uroczne (1976, Nagroda Głowna na MFF w Trieście), Golem (1979, wyróżnienie na MFF w Madrycie, nagroda za debiut reżyserski na FPFF w Gdyni), Wojna światów – następne stulecie (1981, nagrody i wyróżnienia na międzynarodowych festiwalach filmowych w Madrycie, Porto, Trieście, Avoriaz), O-bi, o-ba. Koniec cywilizacji (1984, nagroda w Lille), Ga, Ga. Chwała bohaterom (1985, nagroda w Strasburgu), Femina (1990), Mięso (1993, Wielka Nagroda na MFF w Oberhausen, „Srebrny Smok” na MFFK w Krakowie), Ubu król (2003).

Scena do analizy

Groteska wywołuje śmiech podszyty lękiem. Scena akademii na część Ubu ciekawie ilustruje mechanizm powstawania tego odczucia. Widzimy dzieci wygłaszające panegiryk ku czci nowego króla. Dzieci wydają się radosne, a król wzruszony i zadowolony. Światem groteski rządzi jednak żywioł parodii i absurdu. Scena w krzywym zwierciadle oddaje przebieg, funkcje i sens uroczystości na cześć wodzów totalitarnych państw. Ukazana sytuacja łączy w sobie rozmaite sprzeczności. Dzieci, czyli alegorie czystości i niewinności, nieświadomie dokonują apoteozy nieczystości i splugawienia, których alegorią jest postać Ubu. Sam władca z aprobatą przytakuje słowom, które go w istocie ośmieszają i kompromitują. Panegiryk wygłaszany przez dzieci zawiera przecież drwinę z głupoty, karierowiczostwa i próżności Ubu. Dzieci wychwalają dobrodziejstwa demokracji, której odwrotnością są okrutne, dyktatorskie rządy Ubu. Młodzi wykonawcy ustawiają się w kształty geometrycznych figur, tworząc iluzję porządku i harmonii przenikającej kraj w rzeczywistości pogrążony w chaosie i rozkładzie. Wreszcie dzieci sugerują piękno i dobrobyt ojczyzny, w której żyją, tymczasem scenerią wydarzenia jest ponura rudera z wszechobecnymi sedesami.

Współwystępujące na ekranie dysonanse dziwią nas i zatrważają swoją alogicznością. W konsekwencji sprawiają, że uznajemy ekranowy świat za obcy naszemu doświadczeniu. Reakcją obronną na tę budzącą grozę obcość jest właśnie śmiech podszyty lękiem.

Ubu król


Zobacz też