Lekcja 46

Człowiek religijny

Dekalog 1
reż.: Krzysztof Kieślowski

Dybuk
reż.: Michał Waszyński

Katedra
reż.: Tomasz Bagiński

Opracowanie: Dr Daria Mazur

Materiały dodatkowe

Przeczytaj więcej

Lektury uzupełniające

  • Anna Madeyska-Pilchowa, „Dybuk” i Kabała, „Dialog” 1988, nr 4
  • Natan Gross, Film żydowski w Polsce, tłum. Anna Ćwikowska, Kraków 2002
  • Daria Mazur, Dybuk, Poznań 2007
  • Michał Klinger, Strażnik wrót, „Kino” 1990, nr 5
  • Katarzyna Jabłońska, Wariacje na temat Dziesięciorga Przykazań, „Kwartalnik Filmowy” 1997, nr 18
  • Véronique Campan, Dziesięć krótkich filmów: od pojedynku do dialogutłum. Maria Żurowska [w:] Kino Krzysztofa Kieślowskiego, red. Tadeusz Lubelski, Kraków 1997
  • Mirosław Przylipiak, Problem ofiary w Dekalogu Krzysztofa Kieślowskiego, „Studia Filmoznawcze” 2004, z. 25
  • Anna Melon-Regulska, Dostrzec niewidzialne. O sposobach wyrażania sacrum w Dekalogu Krzysztofa Kieślowskiego [w:] Kino Kieślowskiego, kino po Kieślowskim, red. Andrzej Gwóźdź, Warszawa 2006
  • ks. Marek Lis, Figury Chrystusa w „Dekalogu” Krzysztofa Kieślowskiego, Opole 2007
  • Joanna Ślósarska, Katedra i Inne Pieśni. „Żywokryst” oraz „morfy” i „formy” w literackiej i filmowej kosmologii Jacka Dukaja i Tomasza Bagińskiego [w:] Między słowem a obrazem,  red. Małgorzata Jakubowska, Tomasz Kłys, Bronisława Stolarska, Kraków 2005
  • Iwona Grodź, Demon Ostrołuku czy „upadająca” sztuka? O polskiej animacji komputerowej na przykładzie Katedry i Sztuki spadania Tomasza Bagińskiego [w:] Kino polskie po roku 1989, red. Piotr Zwierzchowski i Daria Mazur, Bydgoszcz 2007
  • Daria Mazur, Poszukując sacrum w polskim filmie religijnym [w:] Filmowe zwierciadła Europy, red. Piotr Zwierzchowski, Bydgoszcz 2006 

Obejrzyj też

Tkijes kaf (Ślubowanie), reż. Henryk Szaro, 1937

Film w języku jidysz oparty na zaczerpniętym ze sztuki Szymona An-skiego Dybuk. Na pograniczu dwóch światów motywie przysięgi ojców, dotyczącej małżeństwa ich dzieci przeciwnej płci. Tu jednak, dzięki interwencjom proroka Eliasza, dochodzi do szczęśliwego połączenia kochającej się pary, której rodzice chcą zaniechać wypełnienia ślubowania złożonego przed laty.

Austeria, reż. Jerzy Kawalerowicz, 1982

Film jest swoistą kontynuacją przedwojennego kina w języku jidysz, które odzwierciedlało duchowość i religię żydowską. Warte uwagi są szczególnie sceny ekspresyjnego chasydzkiego tańca mające zobrazować istotę mistycznego doświadczenia, łączącego zbliżenie z transcendencją i radosne dziękczynienie za Stworzenie. Film ukazuje religijność opartą na bezustannie podejmowanych próbach wglądu w sferę zjawisk nadprzyrodzonych i stanowiącą fundament warunkujący tożsamość.

Przypadek, reż. Krzysztof Kieślowski, 1981

W drugiej części filmu, opowiadającego trzy wersje losów Witka, wykorzystano wątek „głodu metafizycznego” – potrzeby doświadczenia religijnego. Młody bohater, wychowywany bez odwołań do jakiegokolwiek wyznania religijnego, decyduje się przyjąć chrzest, pod wpływem doświadczeń życiowych i postaw spotykanych ludzi wierzących. Ważna w kontekście filmowego obrazowania potrzeby poszukiwania kontaktu z transcendencją jest scena modlitwy Witka po przyjęciu chrztu. Wyrażając głębokie pragnienie odnalezienia sensu w świecie, zwraca się on w emocjonalnej modlitewnej prośbie do Boga, by dał się doświadczyć, by… był.

Faustyna, reż. Jerzy Łukaszewicz, 1994

Film hagiograficzny, konsekwentnie umotywowany paradygmatem religijnym, prezentuje kilka lat z życia zakonnego prostej dziewczyny, którą kanonizowano w 2000 roku, po wielu dziesięcioleciach od jej przedwczesnej śmierci. Reżyser podkreślił zgodnie z konwencją gatunkową wyjątkowość konstrukcji psychicznej, duchowość, heroizm, a nawet fizyczne piękno bohaterki. Film jest bogaty w sceny obrazujące doświadczenie mistyczne, które prowadzi do przyjęcia postawy naśladowcy Miłosiernego Odkupiciela w cierpieniu.

Imperatyw, reż. Krzysztof Zanussi, 1982

Kanwą filmu, stanowiącego swoistą kontynuację refleksji Krzysztofa Zanussiego nad sensem istnienia w Strukturze kryształuIluminacji i Constansie, jest zderzenie agnostycyzmu młodego naukowca z postawą duchową i żywą tradycją modlitewną małej wspólnoty prawosławnej. Reżyser próbował w filmie, którego tytuł nawiązuje do imperatywu kategorycznego Kanta, poprzez fabularny wątek aktu profanacji, którego dokonuje sfrustrowany bohater kradnący z cerkwi ikonę, zbliżyć się do istoty doświadczenia religijnego, a zarazem odpowiedzieć na pytanie o obecność Boga w świecie zsekularyzowanej kultury zachodniej.