Lekcja 46

Człowiek religijny

Dekalog 1
reż.: Krzysztof Kieślowski

Dybuk
reż.: Michał Waszyński

Katedra
reż.: Tomasz Bagiński

Opracowanie: Dr Daria Mazur

Dekalog 1

reż.: Krzysztof Kieślowski

Opis

[FILM DOSTĘPNY BEZPŁATNIE NA STRONIE TVP VOD - TUTAJ]

Pierwszy odcinek cyklu telewizyjnego Dekalog, którego akcja rozgrywa się w latach 80. na warszawskim osiedlu i składa z dziesięciu części. Kanwą każdego z odcinków jest treść kolejnego z dziesięciu przykazań. Dekalog, 1 opowiada więc historię nawiązującą do przykazania – „Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną”. Bohaterem filmu jest naukowiec, racjonalista, odrzucający wiarę w Boga i zafascynowany możliwościami komputera jako cywilizacyjnego narzędzia. Wychowuje on samotnie syna, który jest bardzo inteligentnym dzieckiem, zastanawiającym się nad trudnymi kwestiami egzystencjalnymi. Chłopiec spotyka się codziennie z siostrą swego ojca – osobą wierzącą, która troszczy się o niego, zastępując mu nieobecną matkę. Źródłem tragedii staje się oparta na wierze w możliwości współczesnej nauki postawa ojca, który dokonuje komputerowych wyliczeń dotyczących grubości lodu na osiedlowym jeziorku, ponieważ jego syn pragnie wypróbować nowe łyżwy. Tafla lodu nie wytrzymuje jednak obciążenia i chłopiec topi się wraz ze swym kolegą. Wydarzenie to wyrywa ojca ze stanu religijnego zobojętnienia i wywołuje bunt skierowany przeciwko Bogu, którego istnieniu wcześniej zaprzeczał.

Rok produkcji 1988
Produkcja TVP, Zespół Filmowy „Tor”, Sender Freies (Berlin Zach.)
Reżyseria Krzysztof Kieślowski
Scenariusz Krzysztof Kieślowski i Krzysztof Piesiewicz
Zdjęcia Wiesław Zdort
Montaż Ewa Smal
Muzyka Zbigniew Preisner
Obsada Henryk Baranowski (Krzysztof, ojciec Pawła)
Wojciech Klata (Paweł)
Maja Komorowska (ciotka Irena, siostra Krzysztofa)
Artur Barciś (człowiek siedzący nad zamarzniętym jeziorem)
Agnieszka Brustman (szachistka)
Maciej Borniński (ojciec Jacka)
Maria Gładkowska (Ania, koleżanka Krzysztofa ucząca Pawła języka angielskiego)
Ewa Kania (Ewa Jezierska, matka Marka, kolegi Pawła)
Aleksandra Kisielewska (matka Jacka)
Aleksandra Majsiuk (Ola)
Magda Sroga-Mikołajczyk (dziennikarka przeprowadzająca wywiad z dyrektorem szkoły)
Anna Smal-Romańska
Maciej Sławiński (dyrektor szkoły)
Piotr Wyrzykowski
Bożena Wróbel
Czas trwania 53 min

O reżyserze

Reżyser filmów dokumentalnych i fabularnych, scenarzysta filmowy, ur. 1941 r. w Warszawie, zm. w 1996 r. tamże. Ukończył w 1968 r. Wydz. Reżyserii PWSFTviT w Łodzi. Po próbach rejestrowania życia PRL-u porzucił dokument i tematy polityczne na rzecz filmów fabularnych, w których podejmował kwestie prywatności, zagadnień metafizycznych, wartości uniwersalnych. Reżyser teatralny, wiceprezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich (1978-1981), wykładowca uczelni filmowych. W latach 90. realizował projekty filmowe za granicą. Laureat licznych nagród (m.in. 1988 r. nagroda Jury na MFF w Cannes, Europejska Nagroda Filmowa za Krótki film o zabijaniu; 1993 r. Złoty Lew na MFF w Wenecji za Trzy kolory. Niebieski; 1994 nominacja do Oskara za Trzy kolory. Czerwony). Wybrana filmografia: Blizna (1976); Amator (1979); 
Przypadek (1981); Bez końca (1984); Krótki film o zabijaniu (1987); Krótki film o miłości (1988); cykl TV Dekalog (1988); Podwójne życie Weroniki (1991); Trzy kolory. Niebieski(1993); Trzy kolory. Biały (1993); Trzy kolory. Czerwony (1994).

Scena do analizy

Sekwencję, przepełnioną różnorodną symboliką sakralną, rozpoczyna ujęcie mrocznego wnętrza kościoła od strony frontowej ściany z wejściem, którym wchodzi Krzysztof. Ponad nim znajduje się okno w kształcie krzyża, przez które prześwieca blade światło latarni na zewnątrz. Motyw ten podkreśla kondycję psychiczną bohatera – stan cierpienia i głębokiego bólu po stracie dziecka. Krzysztof zbliża się do prowizorycznego ołtarza i wpatruje w znajdujący się ponad nim wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej, co pozornie nawiązuje do przedstawień katolickich wiernych, którzy w chwilach trudnych doświadczeń modlą się przed otoczonym kultem obrazem. Bohater jednak przewraca ołtarz. Stanowi to aluzję do biblijnych przedstawień człowieka mocującego się z Bogiem i jest wyrazem buntu wobec boskich wyroków. Skumulowane napięcie zostaje rozładowane zbliżeniem wosku skapującego z przewróconych świec na obraz Madonny, co nawiązuje do przedstawień Mater dolorosa, roniącej łzy nad ludzkim cierpieniem. Ujęcie profilu Krzysztofa owiewanego lekkim podmuchem (aluzja do biblijnej symboliki wiatru, jako boskiego tchnienia) daje zaś efekt całkowitego wyciszenia. Bohater sięga ręką do chrzcielnicy i wyciąga zamarznięty krążek wody, święconej, przywodzący skojarzenia z hostią - chrześcijańskim symbolem łączności z sacrum. Gest pocierania czoła krążkiem prześwietlanym przez płynące z naprzeciwka światło i skapująca po twarzy Krzysztofa woda (jako elementy rytuału chrzcielnego), stanowić mogą sygnał odradzającego się w nim życia religijnego.

Dekalog. Jeden