Lekcja 44

Człowieczeństwo w czasach próby

Dzięki niemu żyjemy
reż.: Marek Drążewski

Miejsce urodzenia
reż.: Paweł Łoziński

Na melinę
reż.: Stanisław Różewicz

Opracowanie: Monika Maszewska-Łupiniak

Miejsce urodzenia

reż.: Paweł Łoziński

Opis

Pisarz Henryk Grynberg, który w 1967 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, przyjeżdża do Polski, aby wyjaśnić okoliczności śmierci swojego ojca i brata. Grynbergowie, ze względu na żydowskie pochodzenie, w czasie wojny musieli ukrywać się, aby uniknąć eksterminacji. Grynberg podczas rozmów z mieszkańcami mazowieckich wsi, którzy zapamiętali rodzinę pisarza, poznaje prawdę o losach swoich bliskich i własnych.

Rok produkcji 1992
Produkcja Studio Filmowe „Kronika”, PWSFTViT
Reżyseria Paweł Łoziński
Zdjęcia Artur Reinhart
Montaż Katarzyna Maciejko-Kowalczyk
Muzyka Joanna Napieralska, Mariusz Kuczyński
Czas trwania 47 min

O reżyserze

Twórca filmów fabularnych i dokumentalnych, producent filmowy. Syn dokumentalisty Marcela Łozińskiego. Często współpracuje z ojcem. Brał udział w realizacji filmów Wszystko może się przytrafić i 89 mm od Europy.  W roku 1992 ukończył studia na Wydziale Reżyserii w Łódzkiej Szkole Filmowej. Jego film dyplomowy Miejsce urodzenia to próba zmierzenia się z trudnym tematem relacji polsko-żydowskich w czasie II wojny światowej. Jest to obraz bardzo reprezentatywny dla twórczości Łozińskiego, który podejmuje zazwyczaj tematykę społeczną i historyczną, zwracając się ku najbardziej bolesnym wątkom z wojennej i powojennej historii Polski. Paweł Łoziński jest także wnikliwym obserwatorem codziennego życia zwykłego człowieka. Tego rodzaju obserwacjom filmowym reżyserowi towarzyszy najczęściej kamera cyfrowa. Jedynym filmem fabularnym reżysera jest Kratka obraz, w którym reżyser pozostaje wierny swojej fascynacji codziennością, sfilmowaną w sposób szczery i intymny.

NAJWAŻNIEJSZE FILMY:

1992 Miejsce urodzenia (realizacja)

1995 100 lat w kinie (realizacja),

1997 Japonia (realizacja)

1997 Sławomir Mrożek przedstawia (realizacja)

1999 Siostry (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

1999 Taka historia (reżyseria, scenariusz, zdjęcia, dźwięk)

2002 Mój spis z natury we wsi Leźno Małe;  w Nasz spis powszechny (produkcja, reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

2002 Pani z Ukrainy (produkcja, reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

2004 Między drzwiami, (produkcja, reżyseria, scenariusz, producent)

2006 Wygnańcy (produkcja, realizacja, scenariusz)

2008 Kici, kici (produkcja, reżyseria, scenariusz, dźwięk)

2009 Chemia  (produkcja, realizacja, scenariusz, dźwięk)

2013 Ojciec i syn (produkcja, reżyseria, scenariusz, dźwięk)

2016 Nawet nie wiesz jak bardzo Cię kocham (produkcja, reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

Scena do analizy

W szczerym polu kilku mieszkańców wsi rozmawia z Henrykiem Grynbergiem na temat miejsca zakopania ciała zamordowanego ojca pisarza. Chłopi podkreślają, że przy zwłokach powinna być szklana butelka na mleko. Rozpoczynają poszukiwania, rozkopując zwały zamarzniętej ziemi. W warstwie obrazowej obserwujemy pracujących mężczyzn i obserwatorów zdarzenia (dominują zbliżenia), w warstwie dźwiękowej słychać odgłosy wbijanych w twardą ziemię narzędzi. Po chwili słyszymy słowa Grynberga, który przypomina sobie, że ojciec zawsze miał przy sobie szklaną butelkę na mleko, aby móc przy każdej nadarzającej się sposobności wydoić krowę i nakarmić bliskich. Wspomina też smutny dzień pożegnania z ojcem, nieopodal leśnej ziemianki. Nagle jeden z mężczyzn odnajduje butelkę i oblepione błotem szkło podaje Grynbergowi. Po chwili odsłonięta zostaje ludzka czaszka, a Grynberg wskakuje do dołu, własnoręcznie wyciąga ją z ziemi i przypatruje się jej ze wzruszeniem. Stojący wokół przyglądają się temu dodając swój komentarz, ale w tym momencie w warstwie dźwiękowej panuje absolutna cisza. Następnie, w kolejnych ujęciach widzimy: w zbliżeniu ułożone na ziemi fragmenty ludzkiego szkieletu, w planie ogólnym grupę zgromadzonych nad wykopanym dołem ludzi, w planie średnim przechodzącym do półzbliżenia postać płaczącego Grynberga.

Scena, w której razem z ekipą filmową Łozińskiego na żywo, bez żadnej inscenizacji, towarzyszymy odkryciu zwłok ojca Grynebrga, należy do najbardziej dramatycznych fragmentów filmu. Wraz z każdym wbiciem łopaty w ziemię wręcz oczekujemy na to, co wreszcie powinno nastąpić, do czego byliśmy przez całą wędrówkę pisarza przygotowywani. I nikt z członków ekipy, ani mieszkańcy wsi, ani tym bardziej Gryneberg, nie mógł spodziewać się, że moment ponownego spotkania opuszczonego syna i zamordowanego ojca w ogóle nastąpi. Od tragicznego rozstania w czasie wojny minęło tak wiele lat, że większość śladów prowadzących do rozwikłania zagadki, związanej z tajemniczą śmiercią Abrama Grynberga, uległa zatarciu. Upływający czas uspokoił sumienia ludzi, zepchnął nieprzyjemne i wstydliwe wspomnienia z czasu wojny w najodleglejsze zakamarki pamięci. I dopiero bardzo wnikliwe śledztwo doprowadziło do wzruszającej chwili, w której dotknięcie kości zmarłego ojca i możliwość powtórnego opłakania go podziałały na bohaterów filmowej historii niczym symboliczne katharsis. Jednak ostatnie ujęcie tej przejmującej sceny zawiesza historię w jakimś trudnym do opisania niepokoju: gdy wraz ze spojrzeniem zapłakanego i wzruszonego Grynberga spoglądamy na zamarznięte, przyprószone śniegiem pola, obraz ten mimowolnie prowokuje pytanie: ile jeszcze nieodkrytych ciał ofiar czasu Zagłady leży tuż pod powierzchnią polskiej ziemi?...

Miejsce urodzenia


Zobacz też