Lekcja 44

Człowieczeństwo w czasach próby

Dzięki niemu żyjemy
reż.: Marek Drążewski

Miejsce urodzenia
reż.: Paweł Łoziński

Na melinę
reż.: Stanisław Różewicz

Opracowanie: Monika Maszewska-Łupiniak

Czy możemy powiedzieć coś pewnego o tym, co konstytuuje człowieczeństwo? Mimo całego postępu wiedzy pytanie to nadal pozostaje otwarte. W większości tekstów kultury definicja człowieczeństwa jawi się jako pochodna sposobu usytuowania jednostki w świecie oraz sfery odniesienia, która w danym momencie zostaje wzięta pod uwagę. Dominuje jednak optyka, wedle której człowiek powinien próbować samookreślenia, ani na chwilę nie zapominając o swym uwikłaniu w przyrodę, historyczność, sacrum i innych ludzi, a każdy taki akt winien być ze swej natury jedyny i niepowtarzalny, określony przez czas i miejsce, w których zaistniał.

Na przestrzeni wieków człowieczeństwo stanowiło przede wszystkim przestrzeń możliwego spotkania człowieka z człowiekiem. Po okresie traumatycznych dla ludzkości doświadczeń XX wieku (przede wszystkim kataklizmów wojennych) idylla humanistyczna straciła swój blask, a przestrzeń możliwego spotkania (obojętnie, czy będzie nim konflikt czy porozumienie) zamknięta została w formule głoszącej „śmierć człowieka”, w której nie chodzi o śmierć tej czy innej osoby, o jej – jak to ujął Heidegger – „najbardziej własną możliwość”, lecz o śmierć człowieczeństwa jako takiego. Kwestie związane z przyczynami tego stanu rzeczy można pozbawić ich retorycznego kontekstu i skierować ku filozoficzno-antropologicznym zagadnieniom hominizacji przodków człowieka czy szeroko rozumianą problematyką swoistości człowieka jako istoty społecznej i mechanizmów tę swoistość powodujących. Jednak zawsze pytaniu „Kim jest człowiek?" towarzyszyć będzie pytanie o jego indywidualną tożsamość.

Szczególne miejsce w tym kontekście zajmują teksty kultury dotykające problematyki doświadczenia Zagłady rozumianej jako czas wielkiej próby dla ludzkości. Choć minęło już wiele lat od zakończenia drugiej wojny światowej, wciąż jest ona istotnym punktem odniesienia w dyskusjach dotyczących szeroko rozumianej problematyki tożsamości współczesnego człowieka. Filmy Na melinę Stanisława Różewicza, Miejsce urodzenia Pawła Łozińskiego i Dzięki niemu żyjemy Marka Drążewskiego doskonale wpisują się w ten wymiar kultury audiowizualnej, który prowokuje do rozważań na temat dualizmu ludzkiej natury i elementów ją konstytuujących. Dodatkową wartością powyższych obrazów jest fakt, że ich problematyka odnosi się do czasu  Zagłady, czasu szczególnych doświadczeń o charakterze granicznym, które dla wielu ludzi były swoistym sprawdzianem ich człowieczeństwa.

Komentarze Wideo

1/2

Komentarz prof. Eweliny Nurczyńskiej Fidelskiej - Człowieczeństwo w czasach próby

Komentarz subiektywny - Videopamiętnik, reż. Bartłomiej Żmuda

Komentarz prof. Eweliny Nurczyńskiej Fidelskiej - Człowieczeństwo w czasach próby

Komentarz subiektywny - Videopamiętnik, reż. Bartłomiej Żmuda