Lekcja 34

Na styku kultur

Dolina Issy
reż.: Tadeusz Konwicki

Syberyjska lekcja
reż.: Wojciech Staroń

Opracowanie: Dr Natasza Korczarowska

Syberyjska lekcja

reż.: Wojciech Staroń

Opis

Małgosia, młodziutka absolwentka polonistyki i Wojtek, świeżo po dyplomie w Szkole Filmowej, decydują się na roczny wyjazd na Syberię. Dziewczyna dostaje przydział do szkoły w Usolu Syberyjskim nad Angarą. Początkowe przerażenie warunkami bytowymi ustępuje miejsca fascynacji odmienną kulturą. W nauczycielce, która do końca nie pozbędzie się poczucia obcości,  rodzi się współczucie i potrzeba nawiązania głębokich kontaktów z ludźmi przychodzącymi na organizowane przez nią lekcje polskiego.
Dzięki Małgosi poznajemy nieefektowną codzienność mieszkańców Usola, dotykamy dramatów ludzi wegetujących w świecie pozbawionym „obowiązkowych ideałów”. Towarzyszymy bohaterce w jej podróży duchowej, której zwieńczeniem jest końcowa deklaracja: Chcę żeby zawsze było tak dobrze nam w życiu, jak tam, na Syberii.

Rok produkcji 1998
Produkcja Studio Filmowe Kronika,
Telewizja Polska
Reżyseria Wojciech Staroń
Scenariusz Wojciech Staroń
Montaż Zbigniew Osiński
Muzyka Agata Steczkowska
Czas trwania 58 min

O reżyserze

Urodzony w 1973 roku w Ostrowcu Świętokrzyskim.
Operator (autor zdjęć do Placu Zbawiciela Joanny Kos-Krauze i Krzysztofa Krauze), twórca filmów dokumentalnych i realizacji telewizyjnych, fotografik. Absolwent Wydziału Operatorskiego łódzkiej PWSFTv i T) oraz studiów podyplomowych na Uniwersytecie Warszawskim. Autor licznych wystaw fotograficznych i projektów multimedialnych. W latach 2001-2003 współpracował z Centre National de Dance Contemporaire w Angers.
Najbardziej znanym filmem Staronia pozostaje nagradzana na licznych festiwalach (m.in. Grand Prix na łódzkim Festiwalu  Mediów „Człowiek w zagrożeniu” i paryskim „Cinema du Reel”) Syberyjska lekcja. Po kilku latach Staroń powrócił do „tematu syberyjskiego”, uczestnicząc w filmowej realizacji spektaklu Zaduszki narodowe 2000, który na Placu Teatralnym w Warszawie wyreżyserował Olgierd Łukaszewicz (w spektaklu wykorzystano teksty Mickiewicza, Wyspiańskiego, Lenartowicza, a także zapiski Sybiraków z okresu terroru stalinowskiego).        

NAJWAŻNIEJSZE FILMY

1998 Czas trwania,
1998 Syberyjska lekcja,
2000 El Misionero,
2004 Babilon.PL,
2005 Na chwilę,
2005 Pani Nikifor
2011 Argentyńska lekcja
2015 Bracia

Scena do analizy

Zwolennicy projektu liberalnego przekonują, iż wszelka inność ma charakter kulturowy. Różnimy się między sobą, ale owe różnice można „wymazać” na drodze socjalizacji, tj. poprzez uczenie się oraz internalizację obowiązującego (homogenicznego) wzorca. Bycie innym nie jest zatem cechą na stałe przypisaną komuś, kto wkracza w nową, nierozpoznaną rzeczywistość społeczną.

Syberyjska lekcja to polemika z tezami głoszonymi przez „liberalistów”. Wystarczy wspomnieć jedną krótką scenę, by przekonać się, jak trudny jest proces wymazywania różnic. Analizowana scena jest niezwykle poruszająca. Zwraca uwagę asceza środków formalnych. Małgosia znajduje się w pustej kuchni. Obserwujemy zwyczajne, rutynowe czynności towarzyszące przygotowywaniu posiłku. Z off-u dobiega głos  dziewczyny. To, co najistotniejsze zawarte jest w oszczędnym komentarzu. Bohaterka,  spędziwszy jakiś czas wśród mieszkańców syberyjskiego Usola, których zdążyła już poznać i najwyraźniej polubić, nieoczekiwanie stwierdza: Po tych paru miesiącach zdałam sobie sprawę, że jestem inna od tych ludzi. Nawet biorąc pod uwagę tak małą rzecz, jak to, co ja jem, a to co oni jedzą. Jedzenie (produkty, z których sporządzamy strawę i sposób jej przygotowywania), stanowiące fundament naszej egzystencji, okazuje się różnicą nie-wymazywalną. W prozaicznej krzątaninie Małgosi manifestuje się nie tylko troska o zdrowie, ale przede wszystkim tęsknota za bezpieczeństwem domu, który jest gdzie indziej.

W tej jednej, z pozoru nieefektownej scenie zwiera się istota kulturowego dyskursu Wojciecha Staronia. Młody dokumentalista ostrzega widza, by zbyt łatwo nie ulegał liberalnej utopii. Zwraca uwagę na kwestie zwykle pomijane w filozoficznej refleksji. Kieruje swoją kamerę na to, co banalne, codzienne, niezasługujące na naszą uwagę. Bacznie przyjrzyjmy się tej scenie. W zgrzebnej „kuchennej zwyczajności” tkwi wszakże źródło naszej odmienności

Syberyjska lekcja