Lekcja 32

Polacy i żydzi

Dworzec Gdański
reż.: Maria Zmarz-Koczanowicz

Jeszcze tylko ten las
reż.: Jan Łomnicki

Przy torze kolejowym
reż.: Andrzej Brzozowski

Opracowanie: Dr Kamila Żyto

Przy torze kolejowym

reż.: Andrzej Brzozowski

Opis

Film przedstawia jeden z epizodów wojennej rzeczywistości. Anonimowa Żydówka wraz z innymi towarzyszami niedoli wyskakuje z pociągu wiozącego ludzi do obozu koncentracyjnego. W trakcie desperackiej próby ucieczki łamie nogę i bezradna leży na śniegu przy tytułowym torze kolejowym. Wokół kobiety zbierają się ludzie z pobliskiej wsi i debatują nad jej dalszym losem. W finale filmu jeden z chłopów rozstrzeliwuje kobietę.

Rok produkcji 1963
Produkcja Studio Małych Form Filmowych „Se-Ma-For”
Reżyseria Andrzej Brzozowski
Scenariusz Andrzej Brzozowski (na podstawie opowiadania Zofii Nałkowskiej pod tym samym tytułem)
Zdjęcia Jerzy Wójcik
Montaż Lidia Zonn
Dźwięk Halina Paszkowska
Obsada Halina Mikołajska (Żydówka),
Marian Kociniak (mężczyzna)
Czas trwania 13 min

O reżyserze

Reżyser filmów fabularnych i dokumentalnych, scenarzysta. Urodził się w 1932 roku w Łodzi, gdzie w 1955 roku ukończył Wydział Reżyserii PWSF. Współpracował z takimi twórcami, jak Jerzy Kawalerowicz (Cień, 1956), Andrzej Munk (Pasażerka, 1963), Andrzej Wajda (Popioły, 1965 jako II reżyser). Spod jego ręki wyszły scenariusze między innymi Krajobrazu po bitwie (1970) Andrzeja Wajdy czy Tanich pieniędzy (1985) Tomasza Lengrena. Andrzej Brzozowski wkładał w PWSFTviT w Łodzi, przewodniczył też Radzie Artystyczno-Programowej WFDiF w Warszawie. Jego twórczość charakteryzuje zwięzłość treści, ascetyczność formy, prowadzenie narracji za pomocą obrazu często pozbawionego komentarza. Reżyser zmarł 26 lipca 2005 roku.

NAJWAŻNIEJSZE FILMY

1863 Przy torze kolejowym (fab.),
1967 To jest jajko (dok.),
1967 Archeologia (dok.),
1967 Medaliony (fab.),
1970 A jak poszedł król na wojnę (dok.),
1872 Obszar zamknięty (fab. telewizyjny)
1982 Hotel. Calendarium (dok.),
1987 Jezioro łabędzie (dok.),
1990 Wszystko jest poezją. Dokumentacja do filmu o życiu poety (dok.),
1994 Zawsze wierni (dok.),
1995 Życiorys z celi śmierci (dok.),
2001 Datowane XX wiek (dok.)

Scena do analizy

W niezwykle dramatycznym finale filmu rowerzysta czyni gest miłosierdzia względem Żydówki. Najpierw widzimy, jak brnąc przez śnieg, z trudem podchodzi do żandarmów, a następnie spokojnie deklaruje wolę zastrzelenia bohaterki. Jego słowa i gesty są pozbawione patosu, proste i naturalne, podobnie jak naturalna wydaje mu się konieczność niesienia pomocy drugiemu człowiekowi. W kolejnych ujęciach Żydówka i mężczyzna zostają pokazani w sekwencji montażowej ujęcie-przeciwujęcie. Oboje są filmowani w półzbliżeniach, przez co stają się sobie równi. Mężczyzna mierzy do kobiety z karabinu. Przez chwilę bohaterowie patrzą sobie prosto w oczy. Choć nic nie mówią, użycie planów bliskich sugeruje nawiązanie duchowego porozumienia. Sama śmierć Żydówki nie zostaje pokazana. Gdy w ścieżce dźwiękowej słyszymy wystrzał, w kadrze widać już tylko drzewo, na którym siedzą kruki. Film kończy stopklatka. Ptaki zamierają w przestrzeni dokładnie w momencie śmierci bohaterki. Ich przerwany lot jest symbolem przerwanego życia Żydówki. Następnie na ekranie pojawiają się napisy końcowe, którym towarzyszy w ścieżce dźwiękowej cisza. To czas pozostawiony widzowi na refleksję.

Przy torze kolejowym


Zobacz też