Lekcja 30

Wobec totalitaryzmu

Kornblumenblau
reż.: Leszek Wosiewicz

Niedzielne igraszki
reż.: Robert Gliński

Opracowanie: Dr Katarzyna Mąka-Malatyńska

Materiały metodyczne

Zagadnienia do dyskusji



  • Mechanizmy zniewalania człowieka przez system totalitarny – W jaki sposób kształtowany jest człowiek zlagrowany? Jak powstaje społeczeństwo zuniformizowane? Jak działają mechanizmy podporządkowujące jednostkę kolektywowi? W jaki sposób w systemach totalitarnych człowiek pozbawiony zostaje odpowiedzialności za siebie? Jakie konsekwencje niesie ze sobą zniewolenie intelektualne i duchowe? Kim dziś jest homo sovieticus?

  • Kult władzy i kult jednostki w systemach totalitarnych – punktem wyjścia do dyskusji może być sytuacja całkowitego podporządkowania więźnia obozowemu nadzorcy w Kornblumenblau i walka o władzę na podwórku w Niedzielnych igraszkach. Jak manifestował się kult jednostki w komunizmie? Jak silnie zhierarchizowane społeczeństwo podtrzymuje kult władzy?  

  • Stalinizm w polskim filmie i literaturze rozrachunkowej – punktem wyjścia do dyskusji jest historyczne tło zdarzeń w filmie Roberta Glińskiego Niedzielne igraszki. Przykładowe konteksty: twórczość Marka Hłaski, Zły Leopolda Tyrmanda, kino rozrachunkowe, np. Dreszcze Wojciecha Marczewskiego, Przesłuchanie Ryszarda Bugajskiego, Matka Królów Janusza Zaorskiego, Nadzór Wiesława Saniewskiego.

  • Sytuacja artysty i znaczenie sztuki w totalitaryzmie - Czy sztuka może mieć moc ocalającą? Czy w systemie totalitarnym działalność artystyczna staje się enklawą wolności? A z drugiej strony: W jaki sposób władza totalna dokonuje upolitycznienia sztuki? Jakie funkcje służebne pełniła kultura i sztuka w nazizmie i komunizmie? Jak zniewolenie totalitaryzmem wpłynęło na kulturę europejską?

  • Obcy w społeczeństwie – punktem wyjścia dyskusji jest sytuacja dwóch bohaterek filmu Roberta Glińskiego Niedzielne igraszki – Starej Blachy i dziewczynki, która z boku obserwuje zabawy dzieci, a która w końcu pada ich ofiarą. Wiąże się ona bezpośrednio z zagadnieniem tolerancji. Co staje się podstawą wykluczenia? Jak rodzi się nienawiść w stosunku do odmienności? Jak odmienność postrzegana jest przez władzę w systemie totalitarnym? Jakie miejsce wyznaczono Innemu w zuniformizowanym społeczeństwie?