Lekcja 3

Obserwacje codzienności

Cześć, Tereska
reż.: Robert Gliński

Rodzina człowiecza
reż.: Władysław Ślesicki

Opracowanie: Dr Kamila Żyto

Cześć, Tereska

reż.: Robert Gliński

Opis

[FILM DOSTĘPNY BEZPŁATNIE NA STRONIE TVP VOD - TUTAJ]

Akcja filmu rozgrywa się w latach 90. na jednym z wielkomiejskich blokowisk. Jego bohaterką jest piętnastoletnia Tereska, która właśnie ukończyła szkołę podstawową i rozpoczyna nowy etap w swoim życiu. Cicha i spokojna dziewczyna nie potrafi odnaleźć się w świecie, lecz wierzy, że jej przyszłość będzie lepsza niż codzienna egzystencja jej rodziców - zapracowanej matki i ojca policjanta, alkoholika regularnie urządzającego awantury. Pozostawiona sama sobie poszukuje ciepła i zrozumienia, co sprawia, że nawiązuje dziwną, podszytą erotyzmem przyjaźń z niepełnosprawnym Edziem, portierem w zakładzie pracy matki, tak samo jak ona wyalienowanym i funkcjonującym na marginesie społeczeństwa. Tereska czuje się obco w szkole krawieckiej, do której posyła ją matka, gdy bohaterce nie udaje się dostać do wymarzonego liceum plastycznego. Dziewczynka szybko jednak zaczyna sobie zdawać sprawę z konieczności przystosowania się do nowej sytuacji. Pod wpływem koleżanki Renaty przechodzi przyspieszoną inicjację w dorosłe życie. Uczy się pić alkohol, palić papierosy, chodzić na wagary, kraść. Traci kontrolę nad własnym życiem i wyborami. Nie otrzymuje wsparcia ze strony rodziców, a więzi łączące ją z Kościołem ulegają nadwątleniu. Przyjaźń cynicznej Renaty okazuje się tylko grą pozorów. W rezultacie bohaterka pada ofiarą gwałtu, którego dokonuje na niej kolega z osiedla, pretendujący do miana jej chłopaka. Pozbawiona złudzeń, a także wyrzutów sumienia, rozgoryczona i boleśnie doświadczona przez życie dziewczyna w akcie rozpaczy i bezsilności zabija molestującego ją Edka.

Rok produkcji 2000
Produkcja Telewizja Polska - Agencja Filmowa
Reżyseria Robert Gliński
Scenariusz Robert Gliński, Jacek Wyszomirski
Zdjęcia Petro Aleksowski
Montaż Krzysztof Szpetmański
Muzyka Lech Brański
Obsada Aleksandra Gietner (Tereska)
Karolina Sobczak (Renata)
Zbigniew Zamachowski (Edzio)
Małgorzata Rożniatowska (matka Tereski)
Krzysztof Kiersznowski (ojciec Tereski)
Wioletta Arlak (Pani Jola, nauczycielka)
Czas trwania 86 min

O reżyserze

Reżyser filmów fabularnych i dokumentalnych, współproducent seriali telewizyjnych; urodzony w 1952 roku w Warszawie. W 1975 roku ukończył Wydział Architektury Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1979 roku Wydział Reżyserii PWSFTviT w Łodzi. W latach 1989 -1991 był członkiem Komitetu Kinematografii. Rozpoczął działalność zawodową w chwili, kiedy komunizm chylił się ku upadkowi, funkcjonował w dwóch systemach społeczno-politycznych i zmuszony był dostosować się do stawianych przez nie wymagań.

Realizował adaptacje filmowe („Wróżby kumaka”, 2005), komedie („Kochaj i rób co chcesz”, 1997), filmy science fiction („Superwizja”, 1990), a także autorskie filmy artystyczne („Cześć, Tereska”, 2000; „Niedzielne igraszki”, 1983). Jego twórczość jest zróżnicowana i wpisuje się w tendencje obecne w kinie polskim lat 80. i 90. oraz pierwszej dekady XXI wieku.

Wybrana filmografia: 

„To także Berlin West” (dok., 1979), „Rośliny trujące” (1985), „Ja - Żyd” (dok., 1987), „Łabędzi śpiew” (1987), „Wszystko co najważniejsze” (1992), „Matka swojej matki” (1996), „Dziewczęta z ośrodka” (telenowela dok., 2000-2003), „Długi weekend” (2004), „Pisklak” (dok., 2004), „Benek” (2007), „Świnki” (2009), „Kamienie na szaniec” (2014), „Czuwaj” (2017), „Zieja” (2020).

Scena do analizy

Scena przedstawia typowe popołudnie, które główne bohaterki filmu Roberta Glińskiego Teresa i Renata spędzają włócząc się bez celu po okolicy. Seria następujących po sobie, krótkich ujęć pozwala widzowi przyjrzeć się monotonni życia na osiedlu, szczególnie wyraźnie eksponowana jest beznadzieja i pustka takiej egzystencji. Nic szczególnego się nie dzieje, a ponieważ istotne dla rozwoju akcji wydarzenia nie mają miejsca, kamera skupia się na rejestrowaniu codzienności. W ścieżce dźwiękowej słyszymy wymianę zdań grupy chłopców, którzy wcześniej podrywali bohaterki. Zgromadzeni przy boisku dyskutują o swoich sprawach, treść ich rozmowy jest mało istotna i dla widza niezrozumiała. Po chwili więc - ciągle słysząc ich dialog dobiegający zza kadru - uwaga nasza zostaje skierowana na bawiące się na placu zabaw matki z dziećmi, ciągnącego swój wózek złomiarza, bezdomnego zbierającego puszki. Dopiero w jednym z kolejnych ujęć pojawiają się Tereska i Renata. Od tego momentu to za nimi podąża kamera, a w ścieżce dźwiękowej słyszymy rozmowę dziewcząt, dotyczącą spraw, o których Tereska jeszcze nic nie wie. Tym samym Renata pełni funkcję nauczycielki, niefortunnej - jak się potem okaże - akuszerki dorosłości swojej przyjaciółki. Bohaterki przemierzając osiedle przechodzą przez przebiegającą nad ulicą kładką, po czym na chwilę znikają z kadru. W ujęciu tym na horyzoncie majaczą posępne, majestatyczne bloki z betonowej płyty, osiedle na moment znów staje się bohaterem filmu. Wspomniana kładka w sposób symboliczny łączy świat codzienności bohaterek z rzeczywistością inną, odległą, lepszą, za którą tęskni Teresa. Ową rzeczywistość reprezentuje centrum handlowe. Po cięciu montażowym w jego wnętrzu odnajdujemy bohaterki. Tak jak wcześniej dziewczęta przesiadywały na osiedlowych ławkach, tak i teraz lokują się na ławce. Za nimi znajduje się jednak olbrzymi telebim prezentujący pokaz mody, a nie szare mury bloków. Świat z ekranu jest co prawda niedostępny, ale stanowi wizualną konkretyzację marzeń Teresy, dlatego tak zaciekle w rozmowie z koleżanką bohaterka broni jego piękna. Ujęciu towarzyszy muzyka i choć ma ona swoje źródło w filmie, gdyż towarzyszy pokazowi mody, to i tak jej pojawienie się w sposób znaczący sygnalizuje, iż znajdujemy się w rzeczywistości odmiennej od tej codziennej, szarej, której rytm wyznaczają jedynie odgłosy i szmery.

Cześć Tereska


Zobacz też