Lekcja 29

Obcy i swój

89 mm od Europy
reż.: Marcel Łoziński

Duże zwierzę
reż.: Jerzy Stuhr

Dwaj ludzie z szafą
reż.: Roman Polański

Opracowanie: Dr Natasza Korczarowska

Duże zwierzę

reż.: Jerzy Stuhr

Opis

[FILM DOSTĘPNY BEZPŁATNIE NA STRONIE TVP VOD - TUTAJ]

Film fabularny. Małe, prowincjonalne miasteczko u podnóża gór. Senną atmosferę zakłóca nieoczekiwane pojawienie się wielbłąda porzuconego przez wędrowny tabor cyrkowy. Zwierzę znajduje schronienie w domu skromnego urzędnika bankowego, Zygmunta Sawickiego. „Duże zwierzę” wzbudza powszechne zainteresowanie mieszkańców. Sawicki otrzymuje propozycje złotego interesu (studio fotograficzne, reklama napoju), jednak jego nieprzejednana postawa wobec potencjalnych nabywców wielbłąda powoduje eskalację wrogości. Traci on wkrótce miejsce w lokalnej orkiestrze, z przedszkola prowadzonego przez żonę odchodzą wszystkie dzieci. Sąsiedzki konflikt przeradza się w otwartą wojnę z władzami miasteczka. Pewnej  nocy  wielbłąd znika...

Rok produkcji 2000
Produkcja Telewizja Polska – Agencja Filmowa
Reżyseria Jerzy Stuhr
Scenariusz (na motywach opowiadania „Wielbłąd” Kazimierza Orłosia): Krzysztof Kieślowski
Zdjęcia Paweł Edelman
Montaż Elżbieta Kurkowska
Muzyka Abel Korzeniowski
Obsada Anna Dymna (Maria Sawicka)
Jerzy Stuhr (Zygmunt Sawicki)
Zbigniew Kaleta (fotograf)
Andrzej Kozak (dyrygent orkiestry)
Czas trwania 73 min

O reżyserze

Urodzony 18 kwietnia 1947 roku w Krakowie. Aktor teatralny i filmowy, scenarzysta, reżyser, wykładowca akademicki, wieloletni rektor krakowskiej Szkoły Teatralnej, członek Europejskiej Akademii Filmowej. Absolwent wydziału filologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego i Wydziału Aktorskiego PWST w Krakowie. Doktor honoris causa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Uhonorowany Specjalną Złotą Kaczką z okazji 100-lecia Polskiego Kina w kategorii Aktor Komediowy Stulecia. Laureat nagrody Syndykatu Włoskich Dziennikarzy Filmowych dla najlepszego twórcy europejskiego (1998). Za Duże zwierzę otrzymał m.in. Nagrodę Specjalną na MFF w Karlovych Varach, Nagrodę Klubu Krytyki Filmowej „Syrenka Warszawska” dla najlepszego filmu fabularnego 2000 roku, Nagrodę Grand Prix na festiwalu „goEast” w Wiesbaden. Współtwórca  kina moralnego niepokoju, wystąpił w najwybitniejszych filmach nurtu (m. in. Spokój i Amator Krzysztofa Kieślowskiego, Wodzirej Feliksa Falka). Wybitne kreacje stworzył w komediach Juliusza Machulskiego: Niezapomniany Maks w Seksmisji, Johnny Pollack w Deja vu, komisarz Ryba w dyptyku Kiler Kiler-ów 2

NAJWAŻNIESZE FILMY:

1994 Spis cudzołożnic,

1997 Historie miłosne,

1999 Tydzień z życia mężczyzny,

2000 Duże zwierzę,

2003 Pogoda na jutro,

2007 Korowód

2014 Obywatel

Scena do analizy

W filmie Jerzego Stuhra metaforyczny sens daje się odczytać w dużej mierze dzięki wskazówkom zawartym w obrazie. W analizowanej tu krótkiej, trwającej zaledwie 25 sekund, scenie spaceru zwraca uwagę całkowita redukcja warstwy dialogowej (słyszymy jedynie modlitwę wiernych) i dobrze przemyślana kompozycja plastyczna. O sytuacji Sawickiego w obrębie wspólnoty świadczy sposób usytuowania jego postaci w kadrze. Bohater jest w wyraźny sposób oddzielony od ludzi zgromadzonych przy otwartych drzwiach świątyni. Sawicki - z uwagi na obecność zwierzęcia - nie może przekroczyć linii wytyczonej przez żelazny parkan. Ogrodzenie kościelne  okazuje się granicą rzeczywistą i zarazem symboliczną.

Wydzielona przestrzeń sacrum została zawłaszczona przez tłum małomiasteczkowych faryzeuszy, którzy z udawaną pokorą powtarzają za niewidocznym w kadrze kapłanem: Od gniewu, nienawiści i wszelkiej złej woli, wybaw nas Panie. Słowa modlitwy stanowią ironiczny komentarz odnoszący się do lokalnej społeczności.

Sawicki odczuwa potrzebę uczestnictwa we wspólnym religijnym rytuale. Pokornie przyklęka za ogrodzeniem, by w skupieniu oddać się modlitwie. Ludzie stojący przy wejściu kierują na niego pełen nienawiści wzrok. Kolektywne spojrzenie objawia magiczną moc sprawczą: Sawicki szybko powstaje i w milczeniu odchodzi. Wierni odwracają głowy w kierunku ołtarza i kontynuują przerwaną modlitwę. Zakłócony pojawieniem się Obcego porządek zostaje przywrócony.

Z przywołaną powyżej koresponduje kolejna scena zbiorowa (omawiane sceny zostały oddzielone jedynie krótkim fragmentem - „przy wodopoju” - wskazującym na upływ czasu). Sawicki powraca do domu, przed którym - mimo rzęsistego deszczu - zgromadziła się grupka pikietujących. W tle widoczny jest kościół, co sugeruje, iż protestanci przyszli pod dom Sawickiego tuż po zakończonym nabożeństwie. W tłumku dostrzec można sylwetki „przesłuchujących” Sawickiego kobiet i urzędnika podatkowego. Spojrzenia ludzi kierują się w stronę obiektywu. Bliski plan umożliwia przyjrzenie się brzydkim, groteskowo wykrzywionym twarzom.

Cała scena rozgrywa się w całkowitym milczeniu. Sawicki, przy pomocy żony, wprowadza wielbłąda do stajni. Małżonkowie przez niewielkie okienka obserwują sąsiadów. Nagle ktoś nieśmiało unosi transparent z odręcznym napisem: „Precz”. Ostatnie ujęcie (zbliżenie na twarze Zygmunta i Marii widoczne przez szyby stajni, w której znaleźli schronienie) to symboliczne potwierdzenie osaczenia i narastającej wokół Sawickich grozy.

Duże zwierzę


Zobacz też