Lekcja 28

W społeczeństwie

Ballada o kozie
reż.: Bartek Konopka

Ssaki
reż.: Roman Polański

Zdjęcia próbne
reż.: Agnieszka Holland

Opracowanie: Dr Mikołaj Jazdon

Ssaki

reż.: Roman Polański

Opis

Krótkometrażowy film fabularny nawiązujący do konwencji niemych komedii z początku XX wieku. Przyglądamy się wydarzeniom rozgrywającym się w scenerii zimowej. Dwóch mężczyzn na zmianę ciągnie saneczki, na których siedzi raz jeden, raz drugi. Na przemian wymyślają sposoby na objęcie roli ciągniętego, a nie ciągnącego sanki. W pewnym momencie dochodzi między nimi do bójki, w trakcie której tracą sanki, a te trafiają do rąk samotnego sprzedawcy gorących kiełbasek. Pogodzeni ze sobą mężczyźni wyruszają w dalszą podróż. Nie ma już sanek, ale teraz każdy z nich chce być tym, kogo drugi niesie na plecach. I znów imają się różnych sposobów, by to osiągnąć. Tak podróżując znikają w śnieżnej dali, z której wyłonili się na początku filmu.

Rok produkcji 1961
Produkcja Studio Miniatur Filmowych „Se-Ma-For”
Reżyseria Roman Polański
Scenariusz Roman Polański i Andrzej Kondratiuk
Zdjęcia Andrzej Kostenko
Montaż Halina Prugar, Janina Niedźwiecka
Muzyka Krzysztof Komeda
Obsada Henryk Kluba, Michał Żołnierkiewicz, Wojciech Frykowski
Kierownik produkcji Stefan Adamek
Czas trwania 10 min

O reżyserze

Urodzony 18 sierpnia 1933 roku we Francji. Absolwent Wydziału Reżyserii Łódzkiej Szkoły Filmowej (1959). Światowej sławy reżyser filmowy i aktor (wystąpił m. in. w Czystej formalności Giuseppe Tornatore i Zemście Andrzeja Wajdy). Laureat Złotego Niedźwiedzia na MFF w Berlinie za film Matnia (1966), Złotego Globu dla Najlepszego Reżysera za film Chinatown (1974), Nagrody Cezara dla Najlepszego Filmu i Najlepszego Reżysera oraz Złotego Globu dla Najlepszego Filmu Zagranicznego za film Tess (1979)Nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej dla Najlepszego Reżysera, Złotej Palmy na MFF w Cannes i  Nagrody Cezara za film Pianista (2002), Srebrnego Niedźwiedzia dla Najlepszego Reżysera na MFF w Berlinie za film Autor widmo (2010). Wielokrotny laureat nagrody za całokształt twórczości. Doktor honoris causa PWSFTviT w Łodzi oraz Uniwersytetu La Sapienza w Rzymie. Sławę przyniosły mu już pierwsze etiudy realizowane na studiach (Rozbijemy zabawęDwaj ludzie z szafą). Zadebiutował w 1962 roku filmem Nóż w wodzie. Film uzyskał pierwszą w historii polskiego kina nominację do Oscara. Po debiucie fabularnym Polański opuścił kraj i po krótkim pobycie we Francji osiadł w Wielkiej Brytanii. Na Wyspach nawiązał wieloletnią współpracę ze scenarzystą Gerardem Brachem, w efekcie której powstały m.in. Wstręt Matnia. Amerykański rozdział w karierze reżysera otwiera Dziecko Rosemary. Specjalnością Polańskiego stały się gry z gatunkowymi konwencjami kina hollywoodzkiego (Nieustraszeni pogromcy wampirówChinatownFrantic). O autorskim charakterze twórczości Polańskiego świadczy umiejętność kreowania złożonych psychologicznie portretów bohaterów, której świadectwem może być tzw. Apartment Trilogy (WstrętDziecko RosemaryLokator). Niezależnie od podejmowanej tematyki i wykorzystywanych schematów gatunkowych, filmy Polańskiego (Tragedia MakbetaTessPianista) interpretowane były w kontekście „legendy biograficznej” (kształtowanej w dużej mierze przy współudziale samego reżysera, czego dowodem może być publikacja autobiograficznej książki Roman by Polański). Za zrealizowaną w 1958 roku etiudę Dwaj ludzie z szafą otrzymał III Nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Filmów Eksperymentalnych w Brukseli, Nagrodę miesięcznika „Film”, Nagrodę Specjalną za twórczość eksperymentalną na MFF w San Francisco, Dyplom Honorowy na MFFK w Oberhausen i I Nagrodę na MFFDiE w Montevideo.

NAJWAŻNIEJSZE FILMY:

1962 Nóż w wodzie,

1965 Wstręt,

1966 Matnia,

1967 Nieustraszeni pogromcy wampirów,

1968 Dziecko Rosemary,

1971 Tragedia Makbeta,

1971 Co?,

1974 Chinatown,

1976 Lokator,

1979 Tess,

1986 Piraci, 

1988 Frantic,

1992 Gorzkie gody,

1994 Śmierć i dziewczyna,

1999 Dziewiąte wrota,

2002 Pianista,

2005 Oliver Twist,

2010 Autor widmo,

2013 Wenus w futrze,

2019 Oficer i szpieg.

Scena do analizy

Obecne w „Ssakach” nawiązania do konwencji niemej komedii slapstickowej widać dobrze w serii zabawnych gagów, które za chwilę pojawią się na ekranie. Oczywiście nie jest to film niemy z muzyką, ale utwór audiowizualny, w którym wprawdzie nie ma efektów dźwiękowych i dialogów za to muzyka pełni bardzo ważną rolę. W tym fragmencie akcentuje zachowanie jednego z bohaterów na śniegu. Każdy jego gest i ruch został podkreślony w warstwie dźwiękowej. Scena ta dobrze pokazuje płaskość kompozycji kadru, która stanowi jeden z elementów stylu tego filmu. Zachowanie aktorów, sposób ich gry, są zgodne z przyjęta konwencją i kojarzą nam się z zachowaniem postaci w filmie niemym. Ruch ich jest jakby lekko przyspieszony a zachowanie nazbyt ekspresyjne. Twórcy filmu wykorzystują śnieżną biel przestrzeni do konkretnych gagów jak ten z owijaniem się bandażem. Odnosimy wrażenie jakby postacie znikały, lub wyłaniały się z bieli. Kolejne rekwizyty, a nawet sprzedawca kiełbasek, pojawiają się znienacka i bez tego rodzaju umotywowania, jakie niezbędne jest w filmie fabularnym. Tu działa zasada rodem z filmu animowanego: elementy i przedmioty potrzebne do zbudowania gagu po prostu pojawiają się na scenie. Nie trzeba uzasadniać skąd się wzięły i kiedy.

Ssaki


Zobacz też