Lekcja 27

Równość, różność, demokracja

Sztandar
reż.: Mirosław Kijowicz

Śmierć prezydenta
reż.: Jerzy Kawalerowicz

Opracowanie: Mgr Radosław Osiński

Równość, różność, demokracja – trzy pojęcia, które od wieków ludzkość stara się bardziej intuicyjnie bądź bardziej naukowo poznać i zdefiniować. Skąd ta potrzeba? Ponieważ oznaczają one fundamentalne wolności, prawa i obowiązki człowieka w społeczeństwie i w kulturze.

Żądanie równości zakłada przede wszystkim równość wobec prawa, równość wobec praw politycznych, równość społeczną, ekonomiczną i moralną. Uznanie różności jednostek rodzi z kolei uprawnienia i zobowiązania dla określonych grup posiadaczy lub przedstawicieli danej cechy, własności, czy też kategorii dystynktywnej, np. płci, narodowości (przynależności etnicznej), kultury, religii, orientacji seksualnej, upośledzenia. Wreszcie demokracja, czyli termin wywodzący się z języka greckiego i kultury starożytnych Aten, opisujący rządy ludu. Nowożytny demokratyczny system polityczny opiera się na kilku zasadach: zasadzie suwerenności (suwerenem jest lud), zasadzie reprezentacji (demokracja pośrednia), zasadzie trójpodziału władzy (ustawodawcza, wykonawcza, sądownicza), zasadzie politycznej równości przyznającej każdemu obywatelowi jeden głos, a także prawie do politycznego uczestnictwa i zaangażowania, wyrażającego się w wolności słowa i zgromadzeń.

Filmy Śmierć prezydenta Jerzego Kawalerowicza oraz Sztandar Mirosława Kijowicza pokazują, jak uniwersalne idee równości, różności i demokracji przejawiają się w konkretnych sytuacjach, gestach i zachowaniach. W przypadku filmu Kawalerowicza jest to pieczołowicie zrekonstruowana rzeczywistość historyczna, czyli pierwsze lata II Rzeczypospolitej. W animowanym filmie Kijowicza stykamy się natomiast ze światem o niezidentyfikowanej przestrzeni i czasie, aczkolwiek kryjącym aluzję do faktycznie istniejących okoliczności polityczno-ideologicznych.

Zaproponowane do analizy i interpretacji filmy mówią o równości, różności i demokracji jako wartościach oraz ideałach. Jako wartościach,  które są trudne, ale możliwe do uobecnienia w rzeczywistości. Jako ideałach, które przegrywają z żywiołem życia, ale na swój sposób naturalnie przynależą do świata. W momencie ich zakwestionowania jako wartości i ideałów, rozpoczyna się proces wiodący do niesprawiedliwości, nietolerancji, autorytaryzmu, totalitaryzmu i przemocy. Konsekwencją tych zjawisk będzie zabójstwo demokratycznie wybranego, pierwszego polskiego prezydenta, Gabriela Narutowicza (Śmierć prezydenta) oraz unicestwienie indywidualności jednostki w Sztandarze.

Filmy Kawalerowicza i Kijowicza dowodzą, że kino – sztuka w ogóle – może być nośnikiem idei równości, różności i demokracji. Dzieła artystów stają się wtedy często diagnozą czasów, w których powstały i z tego względu głosem niejednokrotnie w historii poddawanym cenzurze albo krytyce ideologicznej.

Komentarze Wideo

1/2

Komentarz prof Eweliny Nurczyńskiej Fidelskiej Równość, różność, demokracja

Komentarz subiektywny - Równość, różność, demokracja, reż. Karol Starnawski

Komentarz prof Eweliny Nurczyńskiej Fidelskiej Równość, różność, demokracja

Komentarz subiektywny - Równość, różność, demokracja, reż. Karol Starnawski