Lekcja 26

Kim jestem

Gadające głowy
reż.: Krzysztof Kieślowski

Zmruż oczy
reż.: Andrzej Jakimowski

Opracowanie: Dr Monika Maszewska-Łupiniak

Zmruż oczy

reż.: Andrzej Jakimowski

Opis

[FILM DOSTĘPNY BEZPŁATNIE Z AUDIODESKRYPCJĄ I NAPISAMI NA STRONIE ADAPTER.PL - TUTAJ]

Dziesięcioletnia dziewczynka ucieka z domu i ukrywa się u byłego korepetytora Jaśka, który pracuje jako stróż w likwidowanym pegeerze. W poszukiwaniu dziewczynki do wioski pod Ełkiem próbuje dotrzeć policja, ale samochód grzęźnie na podmokłej drodze. Małej poszukują również rodzice, jednak dziewczynka ukrywa się przed nimi. Stróż próbuje namówić dziecko do powrotu do domu, zarazem uświadamia rodzicom fakt, że nie zdobędą zaufania i miłości dziecka, oferując mu jedynie dobrobyt materialny. Zabudowania stróża odwiedzają mieszkańcy wsi: dziwak Eugeniusz, młody „wiejski filozof” Sosnowski oraz urzędnik przynoszący Jaśkowi coraz to nowe dokumenty dotyczące piastowanej przezeń funkcji stróża. Gdy Jaśkowi udaje się pogodzić Małą z rodzicami, postanawia opuścić wieś i ruszyć w dalszą wędrówkę. Przyjaciele zatrzymują go i próbują namówić do powrotu.

Rok produkcji 2003
Produkcja Zjednoczenie Artystów i Rzemieślników
Martis
Tomasz Gąssowski
Post Meridian
Śmietanka i Syn
Sephia
Studio Filmowe Jakimowski
Reżyseria Andrzej Jakimowski
Scenariusz Andrzej Jakimowski
Zdjęcia Adam Bajerski, Paweł Śmietanka
Montaż Cezary Grzysiuk
Muzyka Tomasz Gąssowski
Obsada Zbigniew Zamachowski
(Jasiek)
Małgorzata Foremniak
(matka Małej)
Andrzej Chyra
(ojciec Małej)
Andrzej Mastalerz
(Eugeniusz)
Ola Prószyńska
(Mała)
Jerzy Rogalski
(Dyrektor Musiał)
Krzysztof Ławniczak
(Likwidator Więcek)
Rafał Guźniczak
(Sosnowski)
Czas trwania 86 min

O reżyserze

Reżyser filmowy; urodzony w 1963 roku w Warszawie. Absolwent Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Warszawskiego i Wydziału Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Karierę reżyserską rozpoczął od realizacji filmów dokumentalnych: Miasto cieni (1994) oraz Dzyń, dzyń. (1997). Za debiut fabularny Zmruż oczy (2003), zrealizowany według własnego scenariusza, otrzymał wiele nagród (m. in. „Orzeł” w kategoriach „Reżyseria” oraz „najlepszy film roku 2003”). W 2005 roku zrealizował nowelę Torba, wchodzącą w skład telewizyjnego filmu Solidarność, Solidarność. Film Sztuczki z 2007 roku otrzymał Złote Lwy na FPFF w Gdyni oraz wiele nagród na festiwalach zagranicznych (m.in. nagroda Europa Cinema dla Najlepszego Filmu Europejskiego na MFF w Wenecji). W ostatnich latach nakręcił Imagine (2012) oraz Pewnego razu w listopadzie (2017).

Scena do analizy

W pewien upalny dzień matka Małej przyjeżdża do siedziby stróża, aby zostawić córce pidżamkę. Znużona czekaniem na stróża, zasypia na krześle. Gdy się budzi, spostrzega Jaśka, palącego ogień pod dużym kotłem z wodą i podchodzi do stróża. Mężczyzna ostrzega ją, aby nie podchodziła zbyt blisko kotła, bo jej sukienka może się zapalić. Ignorując ostrzeżenie, kobieta prowokująco okrąża kocioł i przystaje. Nagle błękitna sukienka zajmuje się ogniem, kobieta zaczyna krzyczeć. Jasiek szybko zdziera ją z niej i wrzuca do wody znajdującej się w kotle, a po chwili wyciąga strzępy nadpalonej sukni. Kobieta w milczeniu, nerwowo wkłada resztki sukni na siebie, a następnie szybko odchodzi. 

W początkowych ujęciach tej sceny kobieta jest filmowana w sposób podkreślający jej zjawiskowość. Gdy zbliża się do stróża, idzie pewnym krokiem, świadoma swojej pociągającej mężczyzn urody. Pewność siebie nie opuszcza kobiety nawet wtedy, gdy mężczyzna ostrzega ją o możliwym niebezpieczeństwie. Ale bohaterka niczym kolorowy, zapatrzony w siebie paw, nie przestaje zachowywać się prowokacyjnie wobec mężczyzny. Gdy zostaje w samej bieliźnie, znika jej duma i pewność siebie. Kamera ukazuje jej postać w pewnym oddaleniu: zrozpaczona, zawstydzona i zażenowana, nadal nie pasuje do otoczenia. Gdy zaczyna wkładać resztki spalonej sukni, a następnie wycofuje się z miejsca, w którym doszło do dramatycznej dla niej sytuacji, doskonale zgrywa się z nijakim tłem, jej błękitna suknia nie razi już naszych oczu.

Scena ma przede wszystkim wymowę metaforyczną. Podkreślając nietrwałość przedmiotów materialnych, autor filmu wyraźnie wysyła do widza informację, że to wszystko, czym ludzie otaczają się w życiu, wprowadza niepotrzebny dystans i potrzebę „gry” w ludzkie relacje. Człowiek pozbawiony materialnej otoczki jest zupełnie inny, ma inną twarz, inaczej zachowuje się. Życie w określonych warunkach społecznych zmusza ludzi do noszenia różnych „masek”, które uniemożliwiają dotarcie do istoty własnej tożsamości. Ale nawet odarcie człowieka z tych zbędnych kostiumów nie daje gwarancji, że będzie on umiał poradzić sobie z nową sytuacją, zmuszającą do podjęcia walki o własne, prawdziwe „Ja”.

Zmruż oczy


Zobacz też