Lekcja 24

Nowa estetyka

Gry uliczne
reż.: Krzysztof Krauze

Strojenie instrumentów
reż.: Jerzy Kucia

Opracowanie: Dr Konrad Klejsa

Gry uliczne

reż.: Krzysztof Krauze

Opis

[FILM NIEDOSTĘPNY ONLINE]

Janek Rosa (dziennikarz) i jego przyjaciel Witek (operator) realizują sensacyjne materiały dla prywatnej telewizji. Rozpracowują siatkę handlarzy materiałem wybuchowym używanym przez terrorystów. Janek otrzymuje kasetę wideo, na której nieznany mężczyzna oskarża szanowanego polityka, senatora Makowskiego, że w 1977 roku był tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa o pseudonimie „Ketman” i ponosi odpowiedzialność za śmierć swego przyjaciela Stanisława Pyjasa, studenta Uniwersytetu Jagiellońskiego, działacza opozycji. Bohaterom sprawa ta nie wydaje się początkowo interesująca; Janek zamierza wyjechać do matki, do Amsterdamu, jednak na prośbę przełożonego z telewizji decyduje się przygotować materiał. Podczas dziennikarskiego śledztwa, w trakcie którego ważne - jak się wydaje - informacje przekazują dawni funkcjonariusze bezpieki, postać Pyjasa zaczyna nabierać wyrazistości. Janek zakochuje się w Marii, aktorce, która na początku lat 90. weryfikowała dawnych agentów SB. Ginie koronny świadek: była narzeczona senatora Makowskiego. Wątek sprawy Pyjasa zaczyna krzyżować się z semteksową aferą. Janek uznaje, że nie jest w stanie ujawnić wszystkich kulisów sprawy i decyduje się wyjechać z Marią do Amsterdamu. Kilka godzin przed odlotem zostaje zamordowany na krakowskim rynku.

Rok produkcji 1996
Produkcja Apple Film Production,
Telewizja Polska S. A.
Reżyseria Krzysztof Krauze
Scenariusz Jerzy Morawski Krzysztof Krauze
Zdjęcia Łukasz Kośmicki
Montaż Ewa Romanowska-Różewicz
Muzyka Maciej Zieliński
Obsada Redbad Klijnstra
(Janek Rosa)
Robert Gonera
(operator Witek)
Grażyna Wolszczak
(Maria)
Andrzej Precigs
(Senator Makowski)
Waldemar Szczepaniak
(Andrzej, szef tetewizji)
Tomasz Mędzik
(Tadeusz, przyjaciel
Pyjasa)
Justyna Kulczycka
(Anna, żona Tadeusza)
Jan Guntner
(adwokat)
Marian Dziędziel
(Kuna, były pracownik SB)
Aleksander Fabisiak
(Pasieka, były pracownik SB)
Czas trwania 100 min

O reżyserze

Reżyser filmowy; urodzony w roku 1953 w Warszawie. Ukończył wydział Operatorski PWSFTViT w Łodzi. w latach 1978-1983 związany ze studiem Małych Form Filmowych „Se-Ma-For”, w latach 1983-1985 ze studiem Filmowym im. Karola Irzykowskiego. W latach 1985-1991 należał do zespołu Filmowego „Tor”. W pełnym metrażu debiutował filmem Nowy York - czwarta rano (1988), nagrodzonym za debiut w Gdyni. Rozgłos przyniosły mu Gry uliczne (1996), ale prawdziwym sukcesem okazał się dopiero Dług (1999), uznany przez krytykę za wiarygodny obraz przemian w Polsce po 1989 roku. Trzy kolejne filmy - zrealizowane w telewizyjnym cyklu Wielkie rzeczy (2000) - problematyzowały stosunek współczesnego człowieka do świata przedmiotów: telewizora (System, z udziałem matki reżysera, aktorki Krystyny Karkowskiej), samochodu (Gra) i telefonu komórkowego (Sieć). Jego ostatnie filmy, Mój Nikifor (2004), Plac Zbawiciela (2006), Papusza (2013) oraz zostały obsypane nagrodami na polskich i zagranicznych festiwalach; współautorką scenariuszy do nich była żona reżysera Joanna Kos-Krauze. Zmarł 24.12.2014 r. po wyczerpującej walce z nowotworem. Po jego śmierci został ukończony film, któreago był współreżyserem - Ptaki śpiewają w Kigali (2017) - laureat Srebrnych Lwów na 42. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni.

Scena do analizy

W analizowanej sekwencji mamy do czynienia z rozmaitymi zabiegami, naruszającymi normę tzw. „kina stylu zerowego” - czyli komunikatu, w którym środki formalne podporządkowane są zrozumiałemu opowiedzeniu historii. Sekwencja rozpoczyna się planszą informującą widza o miejscu akcji. W pierwszym ujęciu zwraca uwagę ciekawa inscenizacja - rozpoczyna się ono od plamy czerni, w której po chwili rozbłyska światło; jak się okazuje, jest to uchylająca się przed bohaterami brama (motyw ten pełni ważną funkcję w całym filmie).

Obraz filmowany jest w ruchu zwolnionym, który pełni tu rolę estetycznej „atrakcji”, przykuwającej uwagę widza. W podobny sposób można wyjaśnić trickowe ujęcie z jabłkiem; jest to chwyt charakterystyczny dla reklam telewizyjnych, w których uwaga percepcyjna odbiorcy ma koncentrować się na przedmiocie, często umieszczonym w niespodziewanych kontekstach. Po chwili następuje seria ujęć o charakterze dokumentalnym, czy raczej (jeśli mamy do czynienia z inscenizacją, o czym mogą świadczyć wypowiadane kwestie) quasi-dokumentalnym. Na formułę reportażu wskazują: kontrastujące z „gładkością” wcześniejszych ujęć ziarno obrazu (sugerujące użycie innego rodzaju nośnika) oraz "przypadkowa" kompozycja obrazu. I tak, w pierwszym z ujęć z lewej strony ramy kadru „wsuwa się” postać blondyna; w drugim ujęciu zwraca uwagę, typowe dla realizacji amatorskich, wrażenie „uciętej głowy” (dziecka po lewej), w trzecim - gwałtowny ruch kamery (tzw. szwenk). Kolejne ujęcia pokazują manifestację; kamera koncentruje się na kobiecie. Gdy dziennikarz pyta „Gdzie znaleziono syna?”, następuje powrót do formuły „telewizyjnej”. W tych ujęciach nie widzimy operatora; mamy tym samym sugestię, iż oglądamy wydarzenia filmowane przez jego kamerę (zresztą, przez ułamek sekundy można dostrzec Janka, kierującego wzrok wprost do kamery: „Włączyłeś?”).

Zwróćmy uwagę, jak sprytnie wprowadzona zostaje postać dziewczynki, która w ogólnym zamieszaniu przemyka między nogami klientów sklepu; kamera śledzi jej ruch w stronę wyjścia, jak się wydaje - bez szczególnego powodu; dopiero później okaże się, że jest ona sygnałem nadchodzącego zagrożenia i - w planie metaforycznym - podkreśla podobieństwa między zamordowanym Stanisławem Pyjasem i realizującym film o jego śmierci Jankiem Rosą. W zakończeniu sekwencji wrażenie to zostaje spotęgowane, gdy dziennikarz siada na krześle wcześniej "przypisanym" nieżyjącemu studentowi. Scena ta nie została zrealizowana w konwencji telewizyjnego reportażu (nie miałaby tu ona fabularnego uzasadnienia, gdyż operator wyszedł w pomieszczenia). Janek jest filmowany z góry, z kamery przemysłowej - zabieg ten sugeruje, że bohater jest przez kogoś podglądany, co znakomicie koresponduje z ważnym dla intrygi tematem inwigilacji.

Gry uliczne


Zobacz też