Lekcja 23

Malarskie inspiracje

Brzezina
reż.: Andrzej Wajda

Łagodna
reż.: Piotr Dumała

Opracowanie: Dr Piotr Skrzypczak

Inspiracje filmu malarstwem stanowią niezwykle interesujący przykład korespondencji sztuki filmowej ze sztukami tradycyjnymi. Film jest zasadniczo sztuką adaptacji; adaptacja jest podstawową techniką twórczą kina. W przypadku malarstwa symbioza ta zaznacza się szczególnie wyraźnie. Malarstwo i inne formy plastyczne oraz filmy to przecież obrazy.

Kino zawdzięcza bardzo wiele malarstwu; od początku swego istnienia korzystało z jego rozwiązań kompozycyjnych, perspektywicznych, figuralnych i fakturowych, a później - po wprowadzeniu barwy - odwoływało się także do malarskiej kolorystyki. Czerpało ochoczo z tematów dzieł plastycznych i wykorzystywało motywy w nich zawarte - zarówno w formie bezpośrednich cytatów, jak i bardziej dyskretnych aluzji. Ten ostatni rodzaj inspiracji sztuki filmowej sztukami plastycznymi wydaje się najbardziej intrygujący. Liczne przykłady transformacji sensów dzieła malarskiego na obraz filmowy odnaleźć można przecież nie tylko w filmowych biografiach artystów pędzla czy w filmach jawnie odwołujących się wizualnie do malarstwa, ale i w utworach zupełnie tematycznie z nim niezwiązanych. Do kategorii "malarzy ekranu" z pewnością należy zaliczyć Andrzeja Wajdę. Filmy Wajdy są malarskie same w sobie, ze względu na znakomite walory wizualne - scenograficzne i operatorskie. Szczególnie charakterystyczna dla twórczości Wajdy jest wyjątkowa intensywność i różnorodność cytowanego i przywoływanego w niej repertuaru dzieł. Trudno bowiem wskazać reżysera, który równie często, jak czyni to Wajda, szukałby natchnienia w malarstwie, wplatając do swoich filmów motywy konkretnych obrazów lub cytując je w całości i niemal dosłownie. Brzezina jest jednak jeszcze innego rodzaju przykładem korespondencji obu sztuk. Ten film nie tylko zawiera liczne odwołania do malarstwa Jacka Malczewskiego, ale całkowicie zainspirowany został problematyką jego twórczości. Można nawet powiedzieć, że filmowa Brzezina jest filmem tyleż według Malczewskiego, co według Iwaszkiewicza, jeżeli chodzi o związek Erosa i Tanatosa - dialektykę życia i śmierci. 
Ten sam temat podejmuje również Piotr Dumała w swoim kilkunastominutowym arcydziele animacji: Łagodnej na podstawie noweli Fiodora Dostojewskiego. Dumałę wprost należy nazwać "malarzem", tak w tradycyjnym, jak w filmowym tego słowa znaczeniu. Obydwa filmy, będąc znakomitymi przykładami plastycznej wyobraźni ich twórców, są zarazem indywidualnymi, osobistymi adaptacjami klasyki literackiej.

Komentarze Wideo

1/2

Komentarz prof. Tadeusza Lubelskiego - Malarskie Inspiracje

Komentarz subiektywny: Karolina Gruszka o adaptacjach filmowych prozy Iwaszkiewicza

Komentarz prof. Tadeusza Lubelskiego - Malarskie Inspiracje

Komentarz subiektywny: Karolina Gruszka o adaptacjach filmowych prozy Iwaszkiewicza