Lekcja 22

Gry filmowe

Deja Vu
reż.: Juliusz Machulski

Wyjście na jaw robotników kina z fabryki snów
reż.: Michał J. Dudziewicz

Opracowanie: Aleksandra Frączek

Deja Vu

reż.: Juliusz Machulski

Opis

Chicago, rok 1925, czasy prohibicji. Gangster Mick Nitsch zdradza swoją „rodzinę”, informując policję o zorganizowanym przez nią nielegalnym transporcie alkoholu. Następnie ucieka do ZSRR, kraju swych przodków. Mafia wysyła za nim Johnny'ego Pollacka, płatnego mordercę, zwanego „profesorem”. Akcja przenosi się do Odessy za czasów NEP-u. Do portu przybywa pierwszy od czasów rewolucji statek z Nowego Jorku. Jako pierwszy na ląd schodzi Johnny Pollack, podając się za profesora entomologii. Jako honorowy pasażer zostaje uroczyście powitany przez przedstawicieli „Rusfłotu”. Chcąc odnaleźć Micka Nitscha, Pollack napotyka liczne trudności, które często wynikają z różnic kulturowych. Na skutek doznanych wstrząsów kilkakrotnie traci pamięć. Kiedy w końcu udaje mu się dotrzeć do zdrajcy, który w międzyczasie powrócił do swojego pierwotnego nazwiska (Nikita Niczyporuk) i stanął na czele syndykatu bimbrowego transportującego alkohol do Ameryki, do akcji wkracza milicja radziecka, dziękując Amerykaninowi za pomoc w ujęciu groźnego przestępcy. Johnny Pollack odprowadzony zostaje na statek. Kiedy jednak wyznaje prawdziwe powody swojej wizyty w Odessie, uznany zostaje za niespełna rozumu i oddany pod opiekę psychiatry.

Rok produkcji 1989
Produkcja Studio Filmowe „Zebra”
Studio Filmowe (Odessa)
Mosfilm (Moskwa)
Reżyseria Juliusz Machulski
Scenariusz Aleksandr Borodianski, Juliusz Machulski
Zdjęcia Janusz Gauer
Montaż Mirosława Garlicka
Muzyka Krzesimir Dębski
Obsada Jerzy Stuhr
(Johnny Pollack)
Władimir Gołowin
(Niczyporuk)
Galina Pietrowa
(Agłaja Głuszko)
Jan Machulski
("Big Jim" Cimino)
Wojciech Wysocki
(Franco De Niro)
Nikołaj Karaczencow
(Japoniec)
Wiktor Stiepanow
(Kriwonoszczenko)
Wojciech Malajkat
i Cezary Pazura
(niemieccy kolarze)
Grzegorz Heromiński
(trener niemiecki)
Czas trwania 108 min

O reżyserze

Reżyser, scenarzysta i producent filmowy; urodzony w 1955 roku w Olsztynie, syn aktorów Haliny i Jana Machulskich. W latach 1973-1974 studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim, zaś w 1980 roku ukończył studia na Wydziale Reżyserii PWSFTViT w Łodzi. Jako stypendysta Fundacji Fullbrighta w 1984 roku wyjechał na rok do Cal-arts w Kalifornii. W 1988 roku założył Artystyczne Studio Filmowe „Zebra”. W latach 1989-1991 był członkiem komitetu kinematografii. W 1993 roku wykładał reżyserię w Huntercollege w Nowym Jorku. W 2003 roku został prezydentem Polskiej Akademii Filmowej, zaś w 2005 roku członkiem Rady Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Wybrana filmografia: Bezpośrednie połączenie (1979, cykl TV Sytuacje rodzinne), Vabank (1981), Seksmisja (1983), Vabank II, czyli riposta (1984), Kingsajz (1987), Déja vu (1989), VIP (1991), Girl Guide (1995), Matki, żony i kochanki (1995, serial TV), Kiler (1997), Kiler-ów 2-óch (1999), Pieniądze to nie wszystko (2001), Superprodukcja (2002), Vinci (2004), Ile waży Koń Trojański? (2008), Kołysanka (2010), Ambassada (2013), Volta (2017), Mały zgon (2020, serial TV).

Scena do analizy

Na schodach odeskich Eisenstein wraz z ekipą filmową realizuje zdjęcia do najsłynniejszej sceny z Pancernika Potiomkina obrazującej masakrę dokonaną przez białogwardzistów na miejscowej ludności. Asystent reżysera daje znak do rozpoczęcia zdjęć. Plan ogólny - ze szczytu schodów schodzą żołnierze, którzy strzelają do uciekającego tłumu, co chwila ktoś przewraca się i spada (w tle słyszymy muzykę z XI symfonii Dymitra Szostakowicza). W dole zaś widzimy oficerów na koniach zamykających ludziom drogę ucieczki. Następnie zaś w kadrze pojawia się Johnny Pollack, który przebrawszy się w mundur białogwardzisty, uznany za jednego z aktorów, uczestniczy w realizacji zdjęć, krocząc w szeregu wraz z innymi aktorami odgrywającymi role oficerów. Bohater wyjmuje broń i strzela do uciekającego przed nim Niczyporuka, przebranego za kalekiego, poruszającego się o kulach marynarza. Po raz drugi widzimy oficerów (tym razem pokazywanych w zbliżeniu z perspektywy żabiej), których kolejne szeregi wkraczają na schody oraz filmowany od tyłu uciekający tłum. Następnie zaś widzimy znaną nam z filmu Eisensteina kobietę wyjmującą z wózka dziecko. Do Johnny’ego Pollacka podbiega zdenerwowany aktor, któremu ten zastąpił na planie. Uderza go w twarz, ten zaś spada, potrącając stojący nieopodal wózek, który zaczyna się toczyć między zbiegającymi ze schodów ludźmi. „Genialne, kręć!” - krzyczy do operatora zachwycony reżyser (w ten sposób to Johnny Pollack, nie zaś - jak w Pancerniku Potiomkinie - ranna w brzuch matka dziecka, staje się sprawcą wydarzenia, które stało się jednym z ważniejszych wątków owej słynnej sceny). Następuje zbliżenie na leżącego na schodach nieprzytomnego bohatera, później zaś widzimy filmowanego z perspektywy ptasiej, a następnie w zbliżeniu, zbiegającego ze schodów Niczyporuka. 

Machulski, podobnie jak Eisenstein, za pomocą montażu synchronicznego, stosując krótkie ujęcia, pokazując pojedynczo poszczególne epizody akcji, rozciąga rzeczywisty czas owego wydarzenia, chociaż w stosunku do sceny pierwotnej zdecydowanie ją skraca (w Déjà vu owa scena trwa ok. 1,20 min, zaś w Pancerniku Potiomkinie 6 min), pomijając niektóre wątki, jak np. matkę niosącą na rękach zabitego syna.

Deja Vu


Zobacz też