Lekcja 21

Kino o kinie

Amator
reż.: Krzysztof Kieślowski

Ćwiczenia warsztatowe
reż.: Marcel Łoziński

Opracowanie: Dr Małgorzata Jakubowska

Amator

reż.: Krzysztof Kieślowski

Opis

Filip Mosz, zaopatrzeniowiec w zakładzie przemysłowym w podkrakowskim miasteczku, kupuje amatorską kamerę filmową, aby rejestrować kolejne miesiące życia swojej nowo narodzonej córki. Wieść o zakupie obiega zakład pracy. Filip otrzymuje od dyrektora propozycję nakręcenia filmu dokumentującego uroczystości z okazji 25-lecia istnienia przedsiębiorstwa. Bohater po pierwszym sukcesie angażuje się w tworzenie amatorskiego klubu filmowego, nawiązuje także kontakty z profesjonalnymi filmowcami. Powstaje film o kalekim robotniku oraz dokument o miasteczku, który ukazuje niedokończone inwestycje, polegające na przykład na remontowaniu jedynie fasad budynków. Reportaże Filipa zostają wyświetlone w telewizji, a on sam przekonuje się, że jego działalność nie tylko pomaga ludziom, ale także rodzi konflikty. Bohater zaniedbuje rodzinę i dom, przez co narastają nieporozumienia z żoną. Jego film dokumentujący marnotrawstwo lokalnych władz doprowadza do zwolnienia kolegi z pracy. Filmowiec poznaje wagę odpowiedzialności i cenę własnej uczciwości. Po zasadniczej rozmowie z dyrektorem postanawia zniszczyć swój ostatni materiał filmowy. Wraca do pustego domu, bo żona z dzieckiem odeszli od niego. Filip kieruje kamerę na swoją twarz i zaczyna opowiadać o sobie.

Rok produkcji 1979
Produkcja Studio Filmowe „Tor”
Reżyseria Krzysztof Kieślowski
Scenariusz Krzysztof Kieślowski
Zdjęcia Jacek Petrycki
Montaż Halina Nawrocka
Muzyka Krzysztof Knittel
Obsada Jerzy Stuhr
(Filip Mosz)
Małgorzarta Ząbkowska
(Irka, żona Filipa)
Ewa Pokas
(Anna Włodarczyk z
Federacji Filmu
Amatorskiego)
Stefan Czyżewski
(dyrektor fabryki)
Jerzy Nowak
(Stanisław Osuch)
Krzysztof Zanussi
(w roli samego siebie)
Czas trwania 117 min

O reżyserze

Reżyser, scenarzysta; urodzony w 1941 roku w Warszawie, zmarł w 1996 roku. Ukończył Liceum Technik Teatralnych w Warszawie; pracował krótko w teatrze jako garderobiany. W 1969 roku ukończył wydział Reżyserii PWSFTViT w Łodzi. Jego debiutem dokumentalnym był telewizyjny film Zdjęcie (1968). W 1975 roku za swój pierwszy pełnometrażowy film Personel otrzymał grand prix na MFF w Mannheim. Rozgłos w Europie przyniósł mu Krótki film o zabijaniu (nagroda Feliksa w roku 1988). Telewizyjny Dekalog stał się światowym przebojem. Kolejne filmy realizował dla producentów francuskich. Niebieski (z cyklu Trzy kolory) otrzymał złotego Lwa na MFF w Wenecji w 1993 roku, Czerwony był nominowany do Oscara w trzech kategoriach. Wykładał reżyserię i scenopisarstwo na uczelniach w Katowicach (1979-1982), Berlinie Zachodnim (1984), Helsinkach (1988) oraz w Szwajcarii (1985, 1988, 1992) i Łodzi (1993-1996). W 1990 roku został honorowym członkiem Brytyjskiego Instytutu Filmowego, a w 1995 roku członkiem Akademii Filmowej w USA. Wybrane filmy fabularne: Personel (1975), Spokój (1976), Amator (1979), Przypadek (1981), Dekalog (1987-1988), Podwójne życie Weroniki (1991), Trzy kolory (1991-1994). Wybrane filmy dokumentalne: Fabryka (1970), Byłem żołnierzem (1970), Robotnicy 1971: Nic o nas bez nas (1972), Pierwsza miłość (1974), Życiorys (1975), Z punktu widzenia nocnego portiera (1977), Siedem kobiet w różnym wieku (1978), Dworzec (1980), Gadające głowy (1980).

Scena do analizy

Scena rozgrywa się w mieszkaniu Filipa Mosza, który aby uczcić narodziny córeczki zaprasza do siebie koleżanki i kolegów z pracy. Przejęty bohater wypija bruderszaft ze swoim przełożonym, wzruszony odbiera od niego gratulacje. Po cięciu widzimy jak koleżanka stojąc w drzwiach łazienki zwraca mu uwagę, że zapomniał o kosmetykach potrzebnych żonie w szpitalu. Filip zabiera od niej rzeczy i kładzie je na stoliku w pokoju, który jest przeznaczony dla dziecka. Opowiada swoim gościom o planach urządzenia pokoju dziecinnego. Zdaje się być całkowicie pochłonięty swoim ojcostwem. Roztacza przed gośćmi wizję pięknego kącika, w którym będzie można pomieścić wszystkie akcesoria potrzebne dla noworodka: oddzielnie czyste pieluchy i brudne, śpioszki, kaftaniki. Bohater w swojej wyobraźni ma już wszystko przemyślane, chce, aby ściany pomalowane były na biało. Widzimy zgrzebny standard typowy dla PRL-owskiego „blokowego mieszkania” z wielkiej płyty, ale on jest uszczęśliwiony tym, co posiada. Nie chce niczego więcej. 

Kolejne ujęcie prezentuje wszystkich zebranych w salonie, na pierwszym planie odkręcona butelka alkoholu, ktoś kładzie przed Filipem etui z kamerą filmową. Początkowo niechętnie Filip wyjmuje swój „aparat”. Zebrani chcą się dowiedzieć po co i za ile został kupiony. Wtedy pokazuje im z dumą amatorską kamerę Kwarc 2 i mówi, że będzie nią rejestrował nowonarodzoną córeczkę. Na zakup przeznaczył dwie swoje pensje. Goście lekko pijani, niewyraźnie mówią, przekrzykują się. Kamera Filipa przechodzi z rąk do rąk. Każdy chce ją obejrzeć. Ta część sceny obrazuje prozę ludzkiego życia. Bohater ukazany jest jako skromny, prosty człowiek, który nie ma żadnych aspiracji, pragnie zwyczajnego, przeciętnego życia. Reżyser pokazując nam tę sytuację niczego nie upiększa: na ławie niewyszukane, tanie nakrycia, pokrojona kiełbasa leży na talerzu jako zakąska do wódki, obok popielnica z niedopałkami i papierosy. Utrzymane w konwencji dokumentalnej zdjęcia pokazują obrazy „z życia wzięte”, kamera nie jest statyczna, podąża za bohaterami, często w kadr „wchodzą” niepotrzebne, zdaje się, że zupełnie przypadkowe elementy: fragmenty rąk, nóg, czy twarzy uczestników spotkania. Ten pozornie niedbały styl został użyty celowo, dzięki niemu reżyser podkreśla realizm sceny, wzmacnia poczucie związku fabularnego obrazu z ówczesną rzeczywistością i realiami typowymi dla PRL-u lat 70.

Wreszcie bohater przykłada wizjer kamery do oka i demonstruje, jak należy ją trzymać. Kieruje obiektyw w stronę włączonego telewizora, który ma wyłączoną fonię. Prosi, aby włączono dźwięk. Przez chwilę widzimy Filipa z kamerą, fragment osoby, która przypadkowo stoi obok niego i transmitowany przez telewizję koncert fortepianowy. Kolejne ujęcie zrealizowane już zostało w innym stylu - prezentuje kilkusekundowe zbliżenie twarzy Filipa z kamerą. Możemy zauważyć jego zafascynowanie, tym, co nagle dostrzegł przez obiektyw. Po cięciu montażowym już inaczej pokazany został obraz pianisty, brak ramy telewizyjnego ekranu sugeruje moment emocjonalnego pochłonięcia bohatera przez to, co wcześniej było zupełnie nieistotne na tle trwającej biesiady. W zbliżeniu widzimy Krystiana Zimermana, zwycięzcę Konkursu Chopinowskiego, który po mistrzowsku, z porywającą interpretacją gra walca e-moll Chopina. Ta scena wyróżniona została przez odmienny sposób fotografowania. Tutaj po raz pierwszy dzięki kamerze bohater inaczej patrzy na świat, dostrzega coś czego wcześniej nie zauważał. Przez moment intuicyjnie, daje się porwać przez sztukę, odbiera emocje i pasję, jakie zawarł w niej Zimmerman. To swoista zapowiedź artystycznego zaangażowania, jakie dzięki kamerze odkryje wkrótce w sobie bohater.

Amator


Zobacz też