Lekcja 15

W krzywym zwierciadle

Hydrozagadka
reż.: Andrzej Kondratiuk

Polska kronika non-camerowa nr. 1
reż.: Julian Józef Antonisz

Opracowanie: Radosław Osiński

Wyobraźmy sobie, że stajemy przed krzywym zwierciadłem. W lustrzanym odbiciu obraz deformuje się, przybiera karykaturalne kształty. Zaskoczeni, zwykle rozbawieni groteskowym efektem, zwracamy uwagę na kwestie, które wydają nam się oczywiste - na istotę i funkcję tradycyjnego lustra - wszak ma ono służyć prezentowaniu wiernego odbicia rzeczywistości.

Krzywe zwierciadło rozwija tę możliwość, prowokuje przeglądającego się w nim do samodzielnego rekonstruowania regularności własnych kształtów. Aby tego dokonać, musimy przywołać z pamięci obraz naszej postaci, odtworzyć detale i kontury. Paradoksalnie zatem, krzywe zwierciadło poszerza naszą świadomość, wzbogaca wiedzę o naszym autentycznym lustrzanym odbiciu, a co za tym idzie - o nas samych. Kino, jak każda dziedzina sztuki, stara się być źródłem prawd o człowieku i świecie, w którym żyjemy. W toku swego rozwoju X Muza opracowała własny język, repertuar środków wyrazu, konwencji gatunkowych i schematów fabularnych. Wszystkie te narzędzia miały udoskonalić sposoby konstruowania wypowiedzi filmowej, ale człowiek z każdą chwilą zmienia się i inaczej postrzega świat. Wszelkie systemy normatywne - także te obowiązujące w sztuce filmowej - w obrębie których najpierw poruszamy się intuicyjnie, poddają się upływowi czasu. Panujące reguły, zwyczaje i kanony stają się coraz powszechniej rozpoznawalne. 
Jednym ze świadectw tego, że pewien zespół zasad kreowania, komunikowania i interpretowania znaczeń uległ schematyzacji i wyczerpaniu, jest pojawienie się ujęć i realizacji tych zasad w krzywym zwierciadle. Funkcję takiego krzywego zwierciadła w dziedzinie sztuki pełni zjawisko parodii. Dan Harries jako główne właściwości parodii wymienia funkcję konserwatywną (parodia potwierdza silną pozycję standardów, tradycji i kanonów, do których nawiązuje) oraz funkcję transgresywną (parodia wskazuje na ograniczenia danych systemów normatywnych, demaskuje ich konstrukcję i elementy składowe). Dwa filmy, które znajdują się na płycie, Hydrozagadka (1970) Andrzeja Kondratiuka oraz Polska Kronika Non-Camerowa nr.1 (1981) Juliana Józefa Antonisza, w jawny sposób pełnią rolę krzywych zwierciadeł kina. Posługując się parodią, dekonstruują filmowe środki, konwencje i standardy budowania świadomości Polaków w rzeczywistości PRL - w rzeczywistości, w której wszelkie próby odsłaniania mechanizmów ideologicznej perswazji były dla władzy podejrzane, a dla artystów ryzykowne.

Komentarze Wideo

1/2

Komentarz prof. Tadeusza Lubelskiego - W krzywym zwierciadle

Komentarz subiektywny: As pod postacią Grochowskiej i odwrotnie

Komentarz prof. Tadeusza Lubelskiego - W krzywym zwierciadle

Komentarz subiektywny: As pod postacią Grochowskiej i odwrotnie