Lekcja 13

Wokół narodowych stereotypów

Eroica
reż.: Andrzej Munk

Ostry film zaangażowany
reż.: Julian Antosz

Opracowanie: Dr Natasza Korczarowska

Stereotyp narodowy to funkcjonujący w świadomości potocznej, uproszczony, utrwalony i zabarwiony wartościująco obraz rzeczywistości, odnoszący się do narodów i grup etnicznych.

Odzwierciedlone w stereotypach sposoby strukturowania świata przyjmują często charakter opozycji binarnej: "obcy" - "swój", w której znajdują wyraz zbiorowe uprzedzenia i resentymenty. To, co "nasze", waloryzowane jest dodatnio, to, co "obce" - ujemnie. W utworach utrzymanych w konwencji groteski ten schemat często ulega zakłóceniu. Podstawową cechą stereotypu jest niepodatność na wpływ zmieniających się warunków historycznych i społeczno-kulturowych. Decyduje o tym specyficzna relacja pomiędzy warstwą rzeczywistą a wyobrażeniową. O trwałości stereotypu przesądza dominacja elementu emocjonalnego nad racjonalnym. Stereotypy narodowe znajdują odbicie w ideologiach kształtujących światopogląd jednostek i zbiorowości. Filmy powstające w obrębie określonego systemu produkcji wyrażają ideologię dominującą. Jako zjawisko należące do kultury masowej kino stabilizuje i powiela stereotypy, przyczyniając się do ich petryfikacji. Niekiedy czyni w to sposób niezauważalny, maskując nacechowane ideologicznie stereotypy za pomocą skonwencjonalizowanej formy przekazu. W drugiej połowie lat pięćdziesiątych film stał się medium społecznej debaty. Dzięki sile artystycznego wyrazu i randze podejmowanych problemów seanse najwybitniejszych dzieł twórców polskiej szkoły filmowej, a w latach siedemdziesiątych kina moralnego niepokoju, przeradzały się w zbiorową psychodramę z "rozdrapywaniem ran". Wnikliwa lektura nawetstricte demaskatorskich filmów ujawnia jednak ambiwalentny stosunek artystów do kwestii narodowych. Eroica Andrzeja Munka i Ostry film zaangażowany Juliana Antonisza w odmienny sposób dyskutują z zakorzenionymi w powszechnej świadomości stereotypami. Filmy różnią się formą artystycznego przekazu, tonacją emocjonalną i skalą analizowanych zagadnień. Dzieło Munka, poprzez czytelne odwołania do polskiej tradycji romantycznej, należy odczytywać w perspektywie "długiego trwania". Krótkometrażówka Antonisza dotyczy zjawiska (pozornie) marginalnego, lecz w istocie ilustrującego fundamentalny dla tożsamości narodu problem uczestnictwa w kulturze. Tym, co łączy tak skrajnie różne realizacje, jest groteskowa wizja rzeczywistości społeczno-politycznej, a także wyczuwalna w postawach obu twórców ironia, umożliwiająca zbawienny dystans wobec stereotypów polskości.

Komentarze Wideo

1/2

Komentarz prof. Tadeusza Lubelskiego - Wokół narodowych stereotypów

Komentarz subiektywny : Wokół narodowych stereotypów - PONOEroica

Komentarz prof. Tadeusza Lubelskiego - Wokół narodowych stereotypów

Komentarz subiektywny : Wokół narodowych stereotypów - PONOEroica