Zaburzenia komunikacji w rodzinie na przykładzie bohaterów filmu „Takiego pięknego syna urodziłam” Marcina Koszałki

Tomasz Sowiński

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna

PRZEDMIOT

godzina wychowawcza

CZAS

2 godziny lekcyjne

Treści zgodne z podstawą programową:

III etap edukacyjny, wychowanie do życia w rodzinie: budowa prawidłowych relacji z rodzicami, konflikt pokoleń; przyczyny i sposoby rozwiązywania konfliktów.

Pytanie kluczowe:

Jak się skutecznie komunikować?

Po zajęciach uczeń będzie umiał:

  • wyjaśnić pojęcia: „dokument autobiograficzny”, „talk-show”;
  • wskazać błędy w komunikacji interpersonalnej i zaproponować ich właściwe rozwiązanie;
  • wytłumaczyć, na czym polega wideoterapia i jakie może przynieść efekty.

Metody pracy:

burza mózgów, odgrywanie ról, rozmowa nauczająca, rundka

Materiały dydaktyczne:

  • film pt. „Takiego pięknego syna urodziłam” Marcina Koszałki;
  • materiały pomocnicze nr 1–2;
  • duże arkusze papieru, mazaki.

Słowa kluczowe:

dokument autobiograficzny, talk show, wideoterapia, komunikacja interpersonalny

Uwagi:

Pierwsza jednostka lekcyjna ma charakter wprowadzający do właściwej lekcji wychowawczej, na którą – w charakterze eksperta – warto zaprosić pedagoga bądź psychologa szkolnego.

Przebieg zajęć:

  1. Zapowiedz uczniom, że na dzisiejszej lekcji obejrzą dokument autobiograficzny Marcina Koszałki „Takiego pięknego syna urodziłam”. Poproś, by podczas burzy mózgów postarali się opisać cechy tego gatunku filmowego, a następnie zapytaj, czy znają przykłady innych dokumentów autobiograficznych. W kilku zdaniach przedstaw kontekst filmu i historię dokumentalistyki autobiograficznej (skorzystaj informacji opublikowanych m.in. na stronie www.filmotekaszkolna.pl), a następnie obejrzyjcie wspólnie film Koszałki.
  2. Po projekcji powieś na dwóch przeciwległych ścianach klasy duże arkusze papieru z zapisanymi skrajnymi stanowiskami, jakie zajęli krytycy po premierze filmu:
    pozytywne: reżyser „demaskuje obłudę życia rodzinnego”;
    negatywne: reżyser „katuje kamerą” swą rodzinę.
    Poproś uczniów, aby stanęli przy twierdzeniu, z którym bardziej się identyfikują, a chętni niech uzasadnią swoje stanowisko. Podsumowując dyskusję, przybliż młodzieży pojęcie wideoterapii. Jest ona dobrym źródłem wywoływania autorefleksji i może być powodem przychylnej reakcji widzów na film Koszałki, którzy zauważyli w nim problem braku komunikacji występujący w ich rodzinach.
  3. Zapytaj uczniów, czy znają inne niż autobiografistyka filmowa audiowizualne formy obnażania swojej intymności (reality-show, talk-show itp.). Poproś, by krótko je opisali.
  4. Przedstaw uczniom propozycję udziału w talk-show, w którym ochotnicy wcielą się w poszczególnych członków rodziny Koszałków (matka, ojciec, syn) oraz osobę prowadzącą program. Pozostali uczniowie będą widownią zadającą pytania i wyrażającą swoje opinie. Wybierz czterech uczniów do zaprezentowania dramy i rozdaj im odpowiednie instrukcje (materiały pomocnicze nr 1 i 2). Wyznaczeni uczniowie na środku sali biorą udział w talk-show zgodnie z instrukcjami. Pozostałych poproś, by aktywnie uczestniczyli w zabawie, przede wszystkim wyrażając swoje zdanie na temat zachowania członków rodziny Koszałków. Twoja rola na tym etapie ogranicza się do obserwacji, kontroli czasu i porządku. Po zakończeniu ćwiczenia daj uczniom chwilę na „wyjście z roli”. Możesz im to ułatwić, proponując odpowiednią technikę: „opowiedzenie o odegranej właśnie postaci” bądź symboliczne „zdjęcie maski”.
  5. Omów ćwiczenie z klasą. Na przykładzie zachowań uczniów wcielających się w bohaterów filmowych przeanalizujcie sposoby komunikacji oraz potrzebę rozmów w rodzinie (możesz posłużyć się wskazówkami zamieszczonymi na stronie internetowej http://bycrodzicem.pl lub w innym wydawnictwie na temat komunikacji interpersonalnej). Twoje komentarze mogą być konstruowane na zasadzie: „wskaż błąd i udziel rady”. Rady te zapisuj na tablicy (taki materiał powinien zostać utrwalony, skopiowany i rozdany uczniom po zajęciach). Na tym etapie może okazać się przydatna pomoc psychologa szkolnego. Zdarza się bowiem, że w trakcie odgrywania ról ujawnią się pewne ukryte przeżycia i emocje, co stwarza możliwość dalszej pracy nad nimi, buduje głębszą refleksję i jest najistotniejszym walorem edukacyjnym i terapeutycznym dramy.
  6. Lekcję zakończ rundką, w czasie której każdy z uczniów kończy swoimi słowami wybrane zdanie:
  • Dzisiaj dowiedziałem się, że człowiek…
  • Dzisiaj dowiedziałem się, że rodzina…
  • Dzisiaj dowiedziałem się, że życie…

Materiał pomocniczy nr 1

Instrukcja dla prowadzącego talk-show

Przedstaw widowni rodzinę Koszałków, zarysuj panujące w niej relacje (nieustające konflikty, wzajemne pretensje, obrażanie innych członków rodziny). Zaproś na scenę „Syna” i chwilę z nim porozmawiaj o sytuacji w domu. Następnie zaproś „Ojca” i zapytaj, czy rzeczywiście sytuacja wygląda tak, jak ją przedstawił syn. Na koniec zaproś „Matkę” i poproś, by przedstawiła swoje stanowisko. Staraj się doprowadzić do konfrontacji między rozmówcami. Przygotuj sobie listę pytań, które skierujesz do uczestników talk-show. Zadawaj pytania typu: Jakie mogły być przyczyny takiej sytuacji? Jak się czują członkowie rodziny? Jakie mogą być konsekwencje takiego zachowania? Co można zrobić, by rozwiązać problem? Przygotowaną listę pytań przekaż uczniom, którzy będą twoimi rozmówcami, by mogli się należycie przygotować do wystąpienia. Podczas talk-show pamiętaj, by na początku rozmówcy skupili się na opisie ich dramatu, następnie postarajcie się znaleźć przyczyny zaistniałej sytuacji, a na końcu ustalcie możliwe sposoby rozwiązania problemu. W trakcie rozmowy pytaj o opinię widzów. Na koniec podsumuj dyskusję, wyciągając wnioski z usłyszanych rad.

Materiał pomocniczy nr 2

Instrukcja dla odgrywających role członków rodziny Koszałków. Spróbujcie przeanalizować zachowanie bohaterów filmu. Zastanówcie się, co kieruje ich działaniami, postarajcie się zrozumieć ich sytuację, wytłumaczyć reakcje, określić charakter. W czasie występu w talk-show przedstawcie ich punkt widzenia.