Z Pyzą poznajemy Polskę

Anna Kołodziejczak

PRZEDMIOT

godzina wychowawcza, interdyscyplinarne zajęcia fakultatywne, język polski, plastyka, wiedza o kulturze, zajęcia artystyczne, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny

Cel ogólny:


Zapoznanie uczniów z ważnymi elementami polskiego dziedzictwa kulturowego na przykładzie Mazowsza i Torunia oraz Łodzi.

Cele szczegółowe:


Uczeń:

  • łączy najważniejsze zabytki i symbole kultury polskiej z właściwymi regionami;
  • poznaje życie kulturalne regionów Polski;
  • określa temat i główną myśl tekstu;
  • opowiada o przeczytanym tekście;
  • doskonali ciche i głośne czytanie;
  • pracuje z mapą i potrafi wskazać na niej poznane miejsca;
  • doskonali różne formy zapisywania pozyskanych informacji.

Metody i formy pracy:

  • Ale kino!,
  • pogadanka,
  • aktywizujące oparte na działaniu,
  • praca indywidualna i z całym zespołem.

Środki dydaktyczne:

  • film Pyza w reżyserii Lucjana Dembińskiego (1959),
  • fragment książki Hanny Januszewskiej Pyza na polskich dróżkach,
  • karty pracy – mapki konturowe Polski w formacie A5,
  • kolorowy papier samoprzylepny,
  • ołówek,
  • nożyczki,
  • komplet kredek,
  • klej,
  • odtwarzacz, 
  • ekran.

Słowa kluczowe:

  • Pyza,
  • animacja,
  • Toruń,
  • Mazowsze,
  • Łowicz,
  • Łódź,
  • Miasto Filmu UNESCO,
  • tradycja,
  • region,
  • strój ludowy,
  • wycinanka,
  • pierniki.

Przebieg zajęć

  1. Ćwiczenia w mówieniu lub pogadanka.
    Nauczyciel pyta, czy uczniowie zetknęli się (np. czytając książkę Hanny Januszewskiej Pyza na polskich dróżkach lub oglądając serię animowaną Wędrówki Pyzy) z postacią Pyzy – okrągłej kluseczki-dziewczynki, która w stroju ludowym odwiedza różne regiony Polski. Jeśli dzieci znają Pyzę, nauczyciel prosi o przybliżenie jej, jeśli nie – sam mówi o bohaterce książki i serii animowanej.
  2. Ćwiczenia w cichym i głośnym czytaniu.
    Nauczyciel rozdaje uczniom skserowany załącznik nr 1, który zawiera początkowy fragment utworu Hanny Januszewskiej Pyza na polskich dróżkach. Zostaje w nim przedstawione pochodzenie Pyzy i jej zamiłowanie do zwiedzania Polski. Dzieci czytają ten fragment najpierw po cichu, a następnie kolejni uczniowie odczytują po jednej zwrotce głośno. Starają się oddać wesoły i niecodzienny charakter „narodzin” Pyzy. Nieznane słowa lub frazy, zawarte w słowniczku pod tekstem, nauczyciel objaśnia uczniom.
  3. Ćwiczenia z wykorzystaniem mapy.
    Prowadzący zajęcia rozdaje uczniom karty pracy – skserowane konturowe mapki Polski, np. formatu A5, aby można je było potem wkleić do zeszytów. Nauczyciel pyta, gdzie narodziła się Pyza (na Mazowszu). Pokazuje na dużej mapie Mazowsze oraz region łowicki, prosi, aby uczniowie zaznaczyli na swoich mapkach te miejsca.
  4. Pogadanka na temat dziedzictwa filmowego Łodzi.
    Nauczyciel informuje uczniów, że film o Pyzie, który za chwilę obejrzą, powstał w niegdyś bardzo prężnie działającym Studiu Filmów Lalkowych w Tuszynie koło Łodzi, które zostało przekształcone w znane na całym świecie Studio Małych Form Filmowych Se-Ma-For działające w Łodzi. Tutaj narodził się m.in. pingwin Pik-Pok, koty Filemon i Bonifacy, powstały seriale MordziakiTrzy Misie czy filmy o Muminkach. Nauczyciel pokazuje na mapie Łódź i Tuszyn. Prosi, aby uczniowie zaznaczyli rysunkiem klatki filmowej lub klapsu te miejsca. Opowiada o tym, że Łódź obecnie ma status Miasta Filmu UNESCO. Znajduje się tutaj Narodowe Centrum Kultury Filmowej, jedyne w kraju Muzeum Kinematografii, znana na całym świecie łódzka Szkoła Filmowa, a także studio Opus Film, w którym wyprodukowano oscarowe filmy Pawła Pawlikowskiego Ida (nagroda) i Zimna wojna (nominacja).
  5. Metoda Ale kino!
    Nauczyciel pokazuje film Pyza w reżyserii Lucjana Dembińskiego (1959), który trwa niecałe 10 minut. Prowadzący prosi, aby uczniowie zwrócili uwagę na to, jak ubrana jest Pyza (w strój ludowy z okolic Łowicza), dokąd podróżuje (do Torunia), jakie elementy folkloru i tradycji regionalnej zostały pokazane w filmie i w jaki sposób (przygotowywanie na stolnicy pyz – okrągłych klusek, następnie gotowanie ich w dużym garze stojącym na piecu, wędrówka Pyzy przez łąkę pełną wycinankowych kwiatów – wskazanie ich kolorystyki, podróż autobusem do Torunia drogą, przy której stoją wycinankowe drzewa, krzewy oraz zwierzęta – wskazanie charakterystycznych cech tych wycinanek, m.in. symetrii, pobyt w Toruniu – mieście pierników). Kadry filmowe z załącznika nr 2 ilustrują wymienione powyżej odniesienia do tradycji regionalnej. Po projekcji nauczyciel prosi uczniów o wyodrębnienie elementów tradycji regionu łowickiego i Torunia oraz omówienie ich kolejno na podstawie kadrów z filmu.
  6. Nauczyciel pokazuje na mapie Polski Toruń i prosi uczniów o zaznaczenie tego miasta na mapkach konturowych.
  7. Pogadanka. Ćwiczenia w samodzielnym sporządzaniu notatki.
    Nauczyciel uzupełnia spostrzeżenia uczniów poczynione podczas projekcji filmu o Pyzie. Na podstawie załącznika nr 3 omawia charakterystyczne cechy stroju łowickiego, w który ubrana jest bohaterka filmu, wymienia nazwy poszczególnych elementów ubioru Pyzy (wskazując je kolejno na którymś z powyższych kadrów). Mówi o historii toruńskich pierników i wizerunku Torunia jako miasta „katarzynek”. Prosi uczniów o sporządzenie notatki z zajęć przy użyciu karty pracy (załącznik nr 4).
  8. Ćwiczenia aktywizujące oparte na działaniu.
    Korzystając z załącznika nr 5, nauczyciel prosi uczniów o: pokolorowanie Pyzy i elementów strojów zgodnie z łowicką tradycją oraz własnymi preferencjami, wycięcie Pyzy i ubiorów, a następnie o „ubranie” Pyzy w kolejne warstwy stroju, tak jak robiły to łowiczanki. Uczestnicy zajęć mogą mocować kolejne warstwy ubiorów za pomocą kleju lub zakładek.
  9. Ćwiczenia aktywizujące oparte na działaniu.
    Nauczyciel prosi o przygotowanie kolorowego papieru samoprzylepnego i nożyczek. Każdy z uczniów składa jeden arkusz papieru (w „łowickich” kolorach) na pół, a następne wycina z niego symetryczną kodrę w na przykład kwiatowy wzór. Z papieru w kolorze złotym lub brązowym wycina kształt toruńskiego pierniczka. Wykonane elementy każdy z uczniów nakleja w odpowiednim miejscu na swojej mapce konturowej. Wraz z poznawaniem innych regionów Polski na uczniowskich mapkach-kartach pracy będzie przybywało naklejek związanych tematycznie z tradycją danego miejsca/regionu.