„Wszystko może się przytrafić”, reż. Marcel Łoziński – konteksty literackie

Krzysztof Szewczyk

ETAP EDUKACYJNY

ponadpodstawowa

PRZEDMIOT

język polski

Czesław Miłosz, „Przypowieść o maku”.

1.  Poproś uczniów o lekturę wiersza Miłosza.

Przypowieść o maku

Na ziarnku maku stoi mały dom,

Psy szczekają na księżyc makowy

I nigdy jeszcze tym makowym psom,

Że jest świat większy - nie przyszło do głowy.

 

Ziemia to ziarnko, naprawdę nie więcej,

a inne ziarnka - planety i gwiazdy.

A choć ich będzie chyba sto tysięcy,

domek z ogrodem może stać na każdej.

 

Wszystko w makówce. Mak rośnie w ogrodzie,

Dzieci biegają i mak się kołysze.

A wieczorami, o księżyca wschodzie

Psy gdzieś szczekają, to głośniej, to ciszej.

 

Zapytaj uczniów:

  • kto może być podmiotem tekstu?
  • jaki rodzaj liryki przypomina tekst Miłosza?
  • kto mógłby być odbiorcą opowiedzianej w tekście historii?

2. W rozmowie kierowanej ustal z uczniami związki tekstu (a także całego cyklu z którego pochodzi – Świat. Poema naiwne) z poezją dziecięcą. Poproś o wskazanie elementów wiersza, które mogą o tym świadczyć.

3. Odtwórz raz jeszcze fragmenty filmu, w których Tomasz Łoziński zadaje pytania dorosłym o sposób zorganizowania świata (8:55–9:50) (35:16–36:55). Zapytaj uczniów, w jaki sposób widzi świat dziecko.

4. Na zakończenie poproś uczniów o przygotowanie wypowiedzi – w jaki sposób artyści wykorzystują perspektywę dziecka?

 

Po lekcji uczeń:

Cele ogólne:

  • rozumie teksty o skomplikowanej budowie;
  • w interpretacji tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, w jakich może być on odczytywany.

Wymagania szczegółowe:

  • określa problematykę utworu;
  • wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty;
  • rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera (narracja, fabuła, sytuacja liryczna, akcja).

Daniel Naborowski, „Krótkość żywota”; Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, „LXXII”.

  1. Przed lekturą tekstu poproś uczniów o przypomnienie znanych uczniom założeń programowych baroku. Zapisz je w dostępnym dla wszystkich miejscu.
  2. Poproś uczniów o lekturę tekstu Daniela Naborowskiego. Tekst wraz z przypisami znajdziesz w serwisie Wolne Lektury. Po lekturze poproś uczniów o sformułowanie tematyki utworu.
  3. Odtwórz fragmenty filmu, w których Tomasz Łoziński rozmawia ze starszymi osobami
    w parku. (np. 10:00–11:13, 24:55–26:27, 31:00–34:32, 35:16–36:55). Zapytaj uczniów, które z wypowiedzi rozmówców chłopca są spójne ze światopoglądem barokowym? Dlaczego?
  4. Poleć uczniom lekturę wiersza Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego. Zaznacz, że jest to utwór współczesny.

 

LXXII

wszystko to są rzeczy niepewne ziemia 

i niebo to są wszystko rzeczy niepewne 

od których uciekaj póki jeszcze 

jest dokąd albowiem ta ciemność teraz

i ta ciemność potem jakiej nie próbuj 

zawczasu dotknąć to zaiste dwa 

przeróżne światy do których nie przykładaj

ręki jeżeli chcesz ujść cało

bo ta ciemność teraz i ta ciemność potem 

to są wszystko rzeczy nie do pogodzenia

z którymi niechaj nic cię nie łączy chyba ze jest

coś o czym nie wiem

 

Zapytaj uczniów:

  • Jakie elementy wiersza upodabniają utwór do poezji barokowej?
  • Jak można nazwać światopogląd podmiotu wiersza? 
  • W jaki sposób rozumieć można pointę tekstu?

5. Na zakończenie poproś uczniów, aby bazując na filmie, utworach poetyckich oraz początkowych ustaleniach dotyczących baroku wskazali uniwersalne motywy występujące w różnych epokach. Zapytaj, jak nazwać można taki zespół tematów.

 

Po lekcji uczeń:

Cele ogólne:

  • rozumie teksty o skomplikowanej
  • dokonuje interpretacji porównawczej.

Wymagania szczegółowe:

  • Czyta utwory stanowiące konteksty dla tekstów kultury poznawanych w szkole;
  • wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty;
  • wskazuje zastosowane w utworze środki wy razu artystycznego i ich funkcje;
  • dostrzega w czytanych utworach cechy charakterystyczne określonej epoki.