„Wśród nocnej ciszy”, reż. Tadeusz Chmielewski – konteksty literackie

Krzysztof Szewczyk

ETAP EDUKACYJNY

ponadpodstawowa

PRZEDMIOT

język polski

Juliusz Słowacki, „Kordian”.

Utwór dostępny w serwisie Wolne Lektury.

1.  Po obejrzeniu filmu poproś uczniów o wypisanie i umieszczenie w dostępnym wszystkim miejscu (możesz posłużyć się aplikacją mentimeter) określeń charakteryzujących Wiktora i komisarza Hermana. Zbierz pierwsze skojarzenia, jakie przychodzą do głowy uczniom. Podsumuj krótko w rozmowie z uczniami wspólne spostrzeżenia.

2.  Poproś uczniów o lekturę fragmentu Kordiana. W klasach, które omawiały cały dramat  poproś o umiejscowienie fragmentu w całości dzieła (spiskowcy decydują, czy przeprowadzić zamach na cara; konserwatywny Prezes stara się ich od tego odwieść – sprzeciwia mu się zamaskowany Kordian (Podchorąży).

 

PREZES

Świećcie mi pochodnią —

Dzięki ci, Boże, tylko pięć głosów za zbrodnią.

 

PODCHORĄŻY

Więc car zginie…

 

PREZES

Młodzieńcze, pięć kul tylko padło…

Stu pięćdziesięciu przeciw zbrodni głosowało…

 

PODCHORĄŻY

Jakże mi nagle w oczach życie moje zbladło!

Na jedną kartę przyszłość postawiłem całą,

I nic… Olbrzymy spadli ze szczudeł — to karły!

Ludzie, warto by przejrzeć wszystkich trumien wieka,

Czy w każdej leży człowiek przed wiekiem umarły?

Czy z której trumny nie wstał ten szkielet człowieka?/

do Prezesa

Starcze, gdy w twoje myśli zaglądam zgrzybiałe,

Widzę, żeś się ty w inne urodził stolecie,

Po co ta maska? ciebie nikt nie zna na świecie.

 

PREZES

Wszak maski nie włożyłem na me włosy białe.

 

PODCHORĄŻY

Wiecznie śpiewasz to samo! hymn starości piejesz;

Jako bakałarz szkolny w duszę dzieci siejesz

Naukę, aby wstali przed zbielałym włosem. —

Pamiętaj, że są ludzie tknięci nieszczęść ciosem,

Ludzie z bijącym sercem i z duszą płomienną,

Których włosy zbielały w jedną noc bezsenną;

Więc ich uszanuj — wstań przed nimi, stare dziecię…

do Spiskowych

A wam wszystkim śmiem długie przepowiedzieć życie,

Boście umieli wybrać gwiazdę przewodnika;

Idźcie za srebrną głową w noc niewoli czarną —

We mnie wszystka nadzieja upada i znika;

Boście z tłumu wysiani jak największe ziarno,

A tak mali jesteście… Idźcie! gardzę wami!

Kto nie śmiał się poświęcić, może zdradę knuje?

Więc na znak wzgardy, ludziom okrytym maskami

Rzucam pod nogi życie moje… i daruję…

zrywa maskę z twarzy

 

SPISKOWI

To Kordian! Kordian! Kordian! nie znasz nas, Kordianie!…

Nie ma tu zdrajcy! nie ma! Patrzaj w nasze twarze.

3.  W jaki sposób Kordian zwraca się do Prezesa? Poproś uczniów o wskazanie konkretnych fragmentów tekstu, w których bohater dokonuje jego charakterystyki. Jakie środki stylistyczne można odnaleźć w jego wypowiedzi?

4.  Odtwórz scenę, w której Wiktor wyciąga pistolet z szuflady ojca (45:08–47:02) Zapytaj uczniów:

  • Jakich emocji może doświadczać bohater w tej scenie? Czy mogą one być podobne do emocji Kordiana w czasie rozmowy z Prezesem?
  • Jakie cechy typowe dla młodych ludzi można dostrzec w zachowaniu Wiktora?

5.  Poproś uczniów o przypomnienie sobie cech bohaterów romantycznych i wypisanie ich wraz z zapamiętanymi dziełami. Czy postać Wiktora mogła być inspirowana tekstami romantyków? Jakimi?

 

Po lekcji uczeń:

Cele ogólne:

  • dostrzega sensy zawarte w strukturze głębokiej tekstu;
  • stosuje w analizie podstawowe pojęcia z zakresu poetyki;
  • dokonuje interpretacji porównawczej.

Wymagania szczegółowe:

  • rozpoznaje konwencję literacką;
  • wskazuje zastosowane w utworze środki wy razu artystycznego i ich funkcje;
  • wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne).

 

Władysław Broniewski, „Ulica Miła”.

1.  Odtwórz ponownie scenę, w której komisarz Herman wchodzi do mieszkania żony Stopka (35:53–39:10). Zapytaj uczniów:

  • Czego dowiadujemy się o bohaterce na podstawie wyglądu jej mieszkania?
  • Kto jeszcze mógłby mieszkać w podobnym domu?
  • Czy można wskazać inne fragmenty filmu, w których widać ubóstwo i różnice społeczne? Jakie?

Na koniec poinformuj uczniów, że reżyser filmu celowo przeniósł akcję filmu do Polski w dwudziestoleciu międzywojennym – literackie pierwowzór to czeska powieść kryminalna, której akcja dzieje w bliżej nieokreślonym mieście (więcej o filmie i jego pierwowzorze na stronie Filmoteki Szkolnej TUTAJ).

2.  Poproś o lekturę wiersza Broniewskiego. Tekst dostępny jest TUTAJ. Wyjaśnij uczniom, że wiersz powstał w latach 30-tych (opublikowany w 1938 roku).

3.  Poproś o wskazanie w wierszu tych elementów, które sprawiają, że  „ulica Miła wcale nie jest miła”. Kim są mieszkańcy domów przy niej.

4.  Zapytaj uczniów co można powiedzieć na podstawie wiersza Broniewskiego i filmu Chmielewskiego o międzywojennej Polsce? Wypisz wszystkie możliwe odpowiedzi.

 

Po lekcji uczeń:

Cele ogólne:

  • rozumie teksty o skomplikowanej budowie;
  • w interpretacji tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, w jakich może być on odczytywany;
  • dokonuje interpretacji porównawczej.

Wymagania szczegółowe:

  • określa problematykę utworu;
  • wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne);
  • dostrzega w świecie konflikty wartości (np. równości i wolności, sprawiedliwości
    i miłosierdzia) oraz rozumie źródła tych konfliktów.