Więc kimże on jest właściwie? Wizja ,,nowych czasów” w ,,Przekładańcu” Andrzeja Wajdy

Lilia Szczepaniak

PRZEDMIOT

język polski

CZAS

2 godziny lekcyjne (z projekcją filmu)

Cele zajęć:

cel ogólny

Po zajęciach uczeń będzie umiał:

  • określić sposób kreowania świata w filmie
  • refleksyjnie podchodzić do  osiągnięć nauki, inżynierii genetycznej

cele szczegółowe

Po zajęciach uczeń będzie umiał:

  • analizować i  twórczo interpretować obrazy filmowe
  • posługiwać  się  fachową terminologią
  • dostrzegać elementy  komizmu,  parodii, groteski  w filmie
  • scharakteryzować bohaterów
  • przywołać odpowiednie konteksty interpretacyjne
  • odczytywać metaforyczne znaczenia
  • dostrzegać intertekstualne  gry
  • wypowiedzieć się na temat prawa człowieka do własnego ciała, zalet i  potencjalnych zagrożeń (niebezpieczeństw) wynikających z rozwoju nauki

Metody pracy:

  • praca w grupach
  • metoda różnych punktów widzenia
  • odgrywanie scen z filmu
  • elementy wykładu

Materiały dydaktyczne: 

Film ,,Przekładaniec” w reż. A. Wajdy, papier, flamastry, kadry z filmu, karty pracy, rzutnik multimedialny

Pojęcia kluczowe: 

groteska, komizm, etyka, tożsamość, science fiction, kadr

Przed zajęciami: 

uczniowie szukają informacji na temat prognoz rozwoju nauki, przypominają sobie znane filmy SF

Przebieg zajęć:  

Szczegółowy opis kolejnych etapów zajęć, wykorzystanych metod, czynności uczniów, zagadnień merytorycznych itd., a także omówienie pracy domowej, propozycja sposobu oceny pracy uczniów podczas zajęć.

  1. Przedstaw temat lekcji i jej cele - 2 minuty
  2. Przeprowadź  miniwykład na temat filmowych utopii i antyutopii - 4 minuty
  3. Poinformuj uczniów, że za chwilę obejrzą fragment  filmu bez  dźwięku (29.32-30.32-fragment dotyczy wizyty Foxa u psychoanalityka), a po projekcji 2 zespoły odegrają scenę zgodnie ze swoimi  wyobrażeniami, zaimprowizują dialog - 2 minuty.
  4. Uczniowie prezentują scenki. Zapisanie  na tablicy tematyki dialogów - 4 minuty.
  5. Podziel klasę na grupy. Rozdaj karty pracy i materiały pomocnicze - 1 minuta.
    •    I grupa - przygotowuje się do  charakterystyki R. Foxa  i adwokata; materiał pomocniczy nr 1.
    •    II grupa - analizuje i interpretuje wybrane kadry, określa
    poetykę filmu; materiał pomocniczy nr 2.
    •    III grupa - wskazuje elementy komediowe; materiał pomocniczy nr 3.
    •    IV grupa - wskazuje cechy filmu science fiction; materiał pomocniczy nr 4.
  6. Poproś uczniów o zapoznanie się z kartami pracy i zapowiedz projekcję  całego filmu - 2 minuty.
  7. Projekcja filmu - 35 minut.
  8. Poleć  uczniom skonfrontowanie zaprezentowanych scen z wizją filmową, poproś o sformułowanie wniosków (uczniowie zwracają uwagę na wieloznaczność obrazu oderwanego od słów) - 3 minuty.
  9. Praca w grupach - 10 minut.
  10. Prezentacja  efektów pracy w grupach. W trakcie prezentacji  wyświetlaj omawiane kadry z filmu - 18 minut.

Sugestie interpretacyjne, np.:

Grupa I

R. Fox: kierowca rajdowy, jego brat Thomas - pilot rajdowy – ginie w wypadku, po transplantacjach ma  tylko 30% ,,siebie”, dobrze zbudowany, ma zaburzenia pamięci (mówi, że jest blondynem), traci wrażliwość (reakcja na śmierć bratowej), ucieka przed wierzycielami, w finale przedstawia się jako pilot.

Adwokat: zwyczajnie ubrany, na początku pewny siebie, z biegiem czasu tę pewność traci, zaniepokojony  tym, co dzieje się z jego klientem, nie radzi sobie z rzeczywistością ,sięga coraz częściej po alkohol, bezradny. Najbardziej naturalny z bohaterów.

Grupa II

  • W  strukturę filmu wkomponowano graficzne elementy, łamiąc w ten sposób jednorodność filmowego obrazu. Komiksowe wstawki znaczeniowo łączą się z treścią filmu, wprowadzają element dystansu wobec świata i  wpisują się w konwencje groteski. Zabieg ten wiąże się z pop-artem, nurtem w sztuce, u którego źródeł  leżał konsumpcyjny charakter zachodniej cywilizacji. Granie konwencją charakterystyczne jest dla kultury postmodernizmu.
  • Kadr  utrzymany jest w konwencji surrealistycznej, ukazuje zdeformowaną twarz, która zdaje się składać z dwóch twarzy. To odejście od realizmu odnosi się do problematyki  filmu - złamania logicznego porządku rzeczywistości. Przypomina  odrealniony obraz z pogranicza jawy i snu.  Wiąże się z pytaniem, które pada w filmie, a dotyczy tego, kim właściwie jest Fox, ile jest w nim Foxa, a ile innych ludzi. Można potraktować ten obraz jako ilustrację egzystencjalnych rozterek dotyczących tożsamości człowieka.
  • Kadr sygnalizuje odniesienia do współczesności, do kultury hippisów. Scena pod szpitalem, gdzie bohaterowie oferują części zamienne, podkreśla dziwność, nienaturalność postaci i świata, w którym żyją.   

Grupa III

  • komizm językowy: styl urzędowy w wypowiedziach pielęgniarek, ludzkie organy to  ,,części zamienne”, forma ,,wyszedłem” użyta przez Foxa, bohater jako ,,kontynuacja matki”, użycie przysłowia ,,Tak krawiec kraje, jak mu materii staje” w odniesieniu do ofiar wypadku,   znaczenie tytułu, treść pozwów;
  • komizm sytuacyjny: karykaturalny obraz szpitala, efekty operacji pasażerów, którzy ulegli wypadkowi - z 18 ,,zrobiło się” 19, aktywa pacjenta - 30% części własnych, upuszczenie worka z organami, zachowanie Foxa po przeszczepieniu mu organów psa, satyryczna wizja wyścigów, zmniejszenie rachunków przez ubezpieczyciela z racji faktu posiadania przez Foxa tylko 30 % własnych organów, koniki pod szpitalem oferujący ,,części zamienne”, seans  u psychoanalityka (Freud);
  • komizm postaci: zachowanie doktora Burtona, karykaturalny obraz szpitala i doktora Burtona (rozpięty kitel, naszyjnik na nagim torsie) - nauczyciel uzupełnia informację, pokazując kadr z filmu ,,Faraon” przedstawiający J. Zelnika jako Ramzesa  (parodia).
    Funkcja: elementy żartobliwe sygnalizują dystans wobec czasu akcji, wobec konwencji, zmniejszają  negatywny wydźwięk obrazu.

Grupa IV

W filmie z 1968 r. wydarzenia umiejscowione są  w przyszłości (rok 2000), opierają się na  hipotetycznym rozwoju nauki i techniki (groźna wizja przyszłości – człowiek  jako źródło części, mechanizm).

Depersonalizacja człowieka zaznaczona jest symbolicznie na  schematach  ukazujących  pacjentów. Oprawa  scenograficzna  jest obrazem stanu rozwoju  technologii. Akcja filmu rozgrywa się na Ziemi, ale w realiach przewidywanych (zaawansowane możliwości medycyny, sposób rehabilitacji i   karmienia chorych).

11.  Odpowiedz na pytanie: Kim jest właściwie Fox?
W odpowiedzi wykorzystaj informacje z lekcji a także z zadania domowego. Zwróć uwagę na aspekty prawne  i dylematy etyczne związane z rozwojem nauki - 5 minut

12.  Oceń pracę uczniów -1 minuta.

13.  Poproś o sformułowanie wniosków - 3 minuty.

Wnioski: np.:

  • rozwój   nauki rodzi  nowe problemy natury prawnej i etycznej (informacje o  pomyłkach przy zabiegach in vitro, niebezpieczeństwa związane z  triumfem technologii, problem tożsamości, zmian świadomości będących  efektem   ingerencji w ciało),
  • wizja Lema ma charakter profetyczny, autor  przewidział kierunek rozwoju nauki,
  • filmowe środki wyrazu służą kreowaniu wizji świata przyszłości, eksponowaniu potencjalnych zagrożeń.

Praca domowa:

Do wyboru:

  1. Stwórz  mema do wybranego kadru z filmu  ,,Przekładaniec” w reż. A. Wajdy (wykopiowane kadry z materiałów pomocniczych  udostępnij uczniom w wersji elektronicznej).
  2. Podziel się refleksją na temat kierunku rozwoju nauki i jej wpływu na tożsamość  człowieka.

Załączniki:

  • Materiał pomocniczy nr 1 - karta pracy
  • Materiał pomocniczy nr 2 - kadry z filmu
  • Materiał pomocniczy nr 3 - karta pracy
  • Materiał pomocniczy nr 4 - kadry z filmu

Bibliografia: