Trudne wybory życiowe bohaterów filmu Krzysztofa Zanussiego „Struktura kryształu”, Różne systemy wartości, czyli jak być tolerancyjnym

Metody pracy:

  • heureza, dyskusja, metoda „Ale kino”, metoda rożnych punktów widzenia, praca z fragmentami filmu

Cele lekcji:

Uczeń potrafi:

  • zaprezentować swoje przeżycia związane z projekcja filmu;
  • określić problematykę utworu;
  • ocenić postawy i wybory życiowe bohaterów;
  • hierarchizować wartości;
  • argumentować, dyskutować;
  • odczytać symbolikę obrazu filmowego;
  • przetworzyć informacje zawarte w tekstach krytycznoliterackich.

Słowa kluczowe: 

  • system wartości,  tolerancja, osąd moralny, wartościowanie

Przed lekcją:

Uczniowie na poprzednich lekcjach bądź w domu oglądają film Krzysztofa Zanussiego „Struktura kryształu”. Uzupełniają kartę pracy (Załącznik nr 1)

Przebieg lekcji:

  1. Wybrani uczniowie (ochotnicy) prezentują wyniki swojej pracy (uzupełnione karty pracy). Najważniejsze wnioski zapisz na tablicy. Młodzież zastanawia się nad wymową i interpretacją filmu Zanussiego oraz próbuje ustalić temat lekcji. Zapisz temat na tablicy.
  2. Podziel uczniów na dwie grupy. Zadaniem pierwszej będzie zebranie informacji i opisanie postaci i postawy życiowej Jana, drugiej – Marka. 
  3. Zaprezentuj uczniom 2, 3 wybrane sceny do analizy. 
    Przykłady scen do analizy (możesz również uwzględnić propozycje uczniów – w karcie pracy mieli uzasadnić, jaka scena była przez nich najbardziej zapamiętana):
    a. rozmowę mężczyzn przy piecu;
    b. karmienie koni przez Marka;
    c. oglądanie zdjęć przedstawiających nowoczesne samochody, wieżowce, jacht;
    d. rozmowę bohaterów w kawiarni;
    e. oglądanie plastra miodu przez Jana;
    f. prezentowanie kryształów
    g. planowanie wydatków przez Jana i Annę

    Uczniowie w czasie projekcji robią notatki. Później krótko na forum opisują postać Marka i Jana oraz ich postawę życiową.
  4. Zaproponuj uczniom grę symulacyjną. Zadaniem liderów obu grup będzie wcielenie się w postać Marka i Jana i odegranie sceny, w której jeden drugiego będzie starał się przekonać do swojej racji, wyborów, sposobu życia. Argumenty obu stron zapisuj na tablicy.
  5. Na zakończenie zainicjuj w klasie dyskusję na temat wyborów życiowych bohaterów: kto zdaniem uczniów postępuje słusznie, czyj wybór jest właściwy?

[Komentarz: W tej części lekcji chodzi przede wszystkim o to, by dojść do konkluzji o równouprawnieniu stanowisk obu bohaterów. Uczniowie powinni się zastanowić, czy decyzje Jana i Marka są tak oczywiste, jak się wydaje, a więc: czy Marek rzeczywiście może się pochwalić oszałamiającymi sukcesami, czy też chce zaimponować przyjacielowi, który mieszka na wsi i naukowo nie jest w stanie tak dalece się rozwinąć, trzeba bowiem pamiętać, że nasze sukcesy jaskrawością odbijają się na tle porażek innych. Dalej, czy Jan zrezygnował z wielkiej kariery z przekonania, czy pod wpływem okoliczności. Anna mówi przecież Markowi o wypadku sprzed lat – czyżby wtedy Jan zrozumiał, że naprawdę warto skupić się  na sobie? A może to wycofanie się z życia naukowego to klęska, maskowana tylko przekonaniem o prawdziwej wartości spokojnego życia wraz z wiejską nauczycielką? Wreszcie: czy w ogóle można w tym przypadku wartościować i mówić o wyższości jednego modelu życia nad drugim. Uczniowie powinni poruszyć kwestię tolerancji wobec przekonań innych.]

Podsumowując dyskusję odczytaj fragment wypowiedzi Bolesława Michałka na temat filmu (Załącznik nr 2)

Praca domowa: 

Podaj przykład znany ci z literatury, w której postawy dwóch bohaterów zostają ze sobą skonfrontowane.

Załącznik nr 1 Karta pracy

Odpowiedz na pytania:

  • Jakie uczucia budzi w tobie film? Zanotuj pierwsze wrażenia. J
  • aka scena najbardziej utkwiła Ci w pamięci i dlaczego?
  • Kim są bohaterowie ukazani w filmie?
  • Nadaj filmowi Krzysztofa Zanussiego podtytuł „Struktura kryształu - czyli……..”
  • Jakie inne zakończenie mógłby mieć ten film?

Załącznik nr 2

Nie należy chyba rozumieć rysunku tych dwóch postaci jako afirmacji jednej przeciwko drugiej; a zwłaszcza — bo to na pierwszy rzut oka mogłoby się wydać oczywiste — jako uczynienia z Jana ideału, który skompromituje Marka, jako marnego karierowicza. Postacie, takie jakie istnieją na ekranie (a pomijam tu ewentualne intencje autora), są obydwie po części afirmowane, a po części krytykowane. Krytyka postaci Marka ma charakter moralistyczny, a w rysunku postaci Jana znaleźć można elementy krytyki społecznej.