Siła symbolu na podstawie filmów : Chleb (reż. G. Skurski), Popiół i diament (reż. A. Wajda), oraz Krótka historia jednej tablicy (reż. F. Falk)

Wioletta Wojczyszyn

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna

PRZEDMIOT

język polski

CZAS

2 godziny lekcyjne

Cele:

po lekcji uczeń powinien:

  • oceniać i interpretować dzieło filmowe
  • wskazać symbole występujące w filmach, wyjaśnić ich znaczenie oraz uniwersalizm
  • porównywać różne teksty kultury pod kątem wspólnych motywów i wątków problemowych
  • odczytać polityczne i społeczne przesłanie omawianych filmów
  • znać ich kontekst historyczny,
  • odczuwać potrzebę aktywnego uczestnictwa w kulturze
  • znać sylwetki i twórczy dorobek poznanych reżyserów, w szczególności Andrzeja Wajdy
  • znać gatunki sztuki filmowej: etiuda, impresja, film fabularny

Metody i formy pracy :

  • dyskusja kierowana
  • praca w grupach
  • praca z fragmentem dzieła filmowego
  • prezentacja

Materiały dydaktyczne :

  • filmy : Chleb reż. Grzegorz Skurski,Popiół i diament reż. Andrzej Wajda,Krótka historia jednej tablicy reż. Feliks Falk
  • baśń - Choinka H.Ch. Andersena,
  • słowniki, encyklopedia, Internet- www.filmotekaszkolna.edu.pl ,
  • Jerzy Andrzejewski Popiół i diament

Przebieg lekcji :

czynności metodyczne

zakres treści

Uczniowie przedstawiają

informacje zebrane w ramach zadania domowego

"burza mózgów" - na podstawie poznanych definicji ze słowników i internetu, uczniowie podają synonimy słowa symbol 

Informacje dotyczące dorobku artystycznego reżyserów omawianych filmów (zwrócenie uwagi na zasługi Andrzeja Wajdy w adaptacji literatury polskiej na język filmu np.: Brzezina, Pan Tadeusz, Popioły, Zemsta, Panny z Wilka, Ziemia Obiecana, Wesele)

(3minuty )

Symbol - metafora , abstrakcja, interpretacja , sztuka, skojarzenie, przeciwieństwo dosłowności, odniesienie

( 2 minuty )

dyskusja kierowana

  • pierwszy z omawianych przez nas filmów p.t. Chleb jest impresją filmową, z czym kojarzy się Wam słowo impresja?
(skojarzenia z młodopolskim kierunkiem artystycznym)
  • jakie znaczenie symboliczne ma chleb w polskiej kulturze?
(zwyczaj witania chlebem i solą - rozpoczynanie nowego życia, dzielenie się chlebem- symbol przyjaźni i gościnności , upuszczony podnosi się z ziemi i całuje - gest szacunku; odwołanie do poezji np. C.K. Norwid Moja piosnka II; przysłowie - Kto chleb ciska, to go po śmierci będzie zbierał)
  • jakie określenia najcelniej nazywają Wasze wrażenia po obejrzeniu filmu?
(poruszający, mocny, wstrząsający, smutny)
  • co symbolizują poszczególne obrazy?
    stukot kół, rozmowy w różnych językach, modlitwy, płacz dziecka - droga do obozu zagłady;
    ubytek w desce wagonu - okno na świat;
    komin lokomotywy - krematorium;
    wagon - barak obozowy;
    chleb - życie;
    chleb, który nie przechodzi przez kraty - brak nadziei i szans na życie;
  • dlaczego ostatni obraz nasyca się barwą?
(kojarzy się ze współczesnością; chleb porzucony w trawie - przypadek?, marnotrawstwo?)
  • analiza gestu kolejarza
(mechanicznie, rutynowo, bezrefleksyjnie podaje chleb, który nie może przejść przez kraty - gest pomocy przy jednoczesnej aprobacie istniejącego zła, prawdziwą pomocą byłaby - symbolicznie - likwidacja krat; podany w sposób jak robi to kolejarz, jest marnotrawstwem dobra - analogia do współczesności, w której naprawianie świata ogranicza się do jednorazowych gestów i akcji; brak wspólnoty, solidarności w walce ze złem; "dzisiaj też mogą jeździć takie pociągi")

(czas 15 minut)

wykład informacyjny

Wprowadzenie nauczyciela do analizy filmu pt. Popiół i diamentpowinno dotyczyć faktu , że film został nakręcony w czasach "odwilży" w 1958 r. Kontrowersje wokół filmu dotyczą interpretacji wydarzeń historycznych i sytuacji politycznej pokazanej w filmie. Najwięcej dyskusji wywołuje powieść Jerzego Andrzejewskiego będąca źródłem adaptacji filmowej. Nie wchodząc w subtelności polityczne i historyczne skomplikowanych czasów, kiedy kończy się wojna i rozpoczyna "nowa niewola", skupmy się na uniwersalnym wymiarze niewątpliwie wartościowego pod względem artystycznym dzieła Andrzej Wajdy.

(czas 3 minuty)

dyskusja kierowana

  • gdzie i kiedy rozgrywa się akcja filmu?
  • przedstawcie główne wydarzenia składające się na treść filmu i wymieńcie głównych bohaterów,
  • czy oglądaliście ten film z zainteresowaniem? Co poza historią opowiedzianą na ekranie może zaintrygować widza?
  • które elementy filmu (ujęcia, sceny, sekwencje, obrazy) wywierają na Was największe wrażenia?
(wymiana wrażeń powinna ujawnić pierwsze intuicje i sugestie interpretacyjne wskazujące na elementy symboliczne w filmie)

(czas 10 minut)

praca w grupach,

ocena koleżeńska


 

grupy prezentują wyniki swoich prac na dużych arkuszach papieru, pozostałe grupy odnoszą się do wypisanych haseł

  • jak interpretujecie następujące sceny i motywy?

grupa I

  • śmieć robotnika na drzwiach kapliczki,
  • zaorane pole,
  • postać Maćka w białej koszuli na tle maszerujących oddziałów armii radzieckiej,
  • …………….

grupa II

  • rozmowy w ubikacji,
  • scena z zapalonymi szklankami w barze,
  • scena w kaplicy, Maciek odczytujący fragment wiersza Norwida,
  • …………….

grupa III

  • scena w kaplicy, odwrócony krzyż,
  • obrazy, portrety w salonie pani Staniewiczowej,
  • bezpański, błąkający się biały koń,
  • …………….

grupa IV

  • skrzypiąca szafa w mieszkaniu Staniewiczowej,
  • motyw deszczu,
  • śmierć Szczuki w ramionach Maćka na tle fajerwerków ,
  • …………………………………..

grupa V

  • dziecko składające kwiatki w kaplicy,
  • polonez w rytmie fałszywie grającej orkiestry,
  • scena śmierci Maćka (białe prześcieradła poplamione krwią stado ptaków , śmietnik ) 
  •  ………………….

*każda z grup może zaproponować dodatkowo własną propozycję symbolicznej sceny i ją zinterpretować

(czas 20 minut)

dyskusja

  • z którą epoką literacką mieliście najwięcej skojarzeń ?
  • dlaczego Maciek Chełmicki przypomina bohatera romantycznego ? 
    (rozdarty wewnętrznie, wierność przysiędze, honor, samotność, poczucie alienacji, indywidualizm)
  • porównajcie postawy Maćka Chełmińskiego i Drewnowskiego?

(Drewnowski - symbol konformizmu, karierowiczostwa, dostosowania się do każdej sytuacji bez względu na cenę )

( czas 8 minut)

pokaz

projekcja etiudy filmowej Feliksa Falka " Historia jednej tablicy"

(czas 5 minut)

burza mózgów

  • zestawienie treści baśni Andersena "Choinka" z symboliką filmu
(los upersonifikowanych przedmiotów , nastrój radości i smutku, ogromne zainteresowanie, poczucie opuszczenia, itp.)
Co symbolizuje tablica z napisem "Solidarność?"
(tablica jest symbolem tego, co narodziło się w świadomości Polaków w 1980 r. - wspólnoty, współpracy, jedności)

(czas 5 minut)

praca w grupach uczniów wypisują na arkuszach papieru swoje skojarzenia dotyczące poddanego zagadnienia. Sprawozdawcy grup prezentują wyniki

  • dlaczego wspólnota nie wytrzymuje próby czasu ?
  • dlaczego "zostaje odesłana do piwnicy"?
  • czego wymaga się od wspólnoty ?
(solidarności, wspólnego podejmowania decyzji, zdolności do ponoszenia ofiar, rezygnacji z partykularnych interesów, ciągłego dążenia do wolności, wolności nie zdobywa się tylko raz, odrzucenia konformizmu, odpowiedzialności za drugiego człowieka)

(czas 15 minut)

podsumowanie

  • co wspólnego łączy trzy zaprezentowane filmy?
(uczniowie powinni wskazać na słowo klucz, czyli symbol; każdy z nich "znaczył coś więcej niż znaczył"; poruszają problem wolności; dotyczą naszej historii)

(czas 5 minut)