Rytuały konstytuujące życie Sawickich – „Duże zwierzę” w reżyserii Jerzego Stuhra – jako wstęp do realizacji półrocznego projektu na temat rytuału w życiu społecznym

Anna Kołodziejczak, Centralny Gabinet Edukacji Filmowej Pałac Młodzieży im. J. Tuwima w Łodzi

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna, ponadgimnazjalna

CZAS

2 godziny lekcyjne

Cele zajęć

Uczeń:

  • doskonali umiejętność planowania, organizacji pracy własnej, pracy w grupie, zbierania i selekcjonowania informacji, podejmowania decyzji, rozwiązywania problemów w sposób twórczy
  • analizuje i odbiera dzieło filmowe w sposób świadomy i krytyczny definiuje pojęcie rytuał,
  • wskazuje na różne rodzaje rytuałów włącza się do dyskusji,
  • prezentuje i uzasadnia swoje poglądy ocenia własną pracę

Materiały dydaktyczne

  • film „Duże zwierzę” w reżyserii Jerzego Stuhra kartony,
  • mazaki słowniki „Wyrazów obcych”,
  • słowniki „Mitów i tradycji kultury” itp.

Forma pracy

praca z całą klasą graca w grupach

Metody pracy

  • metoda projektów
  • burza mózgów,
  • mapa mentalna,
  • dyskusja

Przebieg lekcji

W trakcie wcześniejszych zajęć młodzież obejrzała film „Duże zwierzę”; dobrze, aby odbyły się  także zajęcia analityczne, zakończone próbą  odczytania sensów utworu. Rozmowa z uczniami na temat rytuału.

  • Jakie znacie rytuały ze swojego życia codziennego?
  • Na jakie grupy, rodzaje możemy je podzielić?

Np. religijne, w religii chrześcijańskiej rytuał jest niemal równoznaczny z sakramentem: inicjacyjne (obrzezaniechrzest), przejścia (ślub, modlitwa), izolacyjne (pogrzeb), świeckie: polityczne (urodziny przywódcy, kult jednostki), przejścia (obrona pracy dyplomowej, wesele), rozrywkowe (masowe – sport, koncert rockowy), codzienne (wspólny obiad rodzinny, wspólne zakupy), cielesne (tatuażemakijaże), zawodowe (inicjacja w wojsku, stroje służbowe, odprawy – policja, wojsko, szpital).

Czym jest rytuał?

Próba stworzenia definicji na podstawie podanych przykładów.
Zapisywanie przez uczniów na arkuszu papieru, jednym kolorem, wszystkich podanych cech, wyznaczników.
Praca w grupach ze słownikiem – hasło rytuał.

Jak rozumiemy tę definicję?

Dopełnienie definicji, zapisanie nowych cech na podstawie słownika, innym kolorem, na arkuszu papieru. Stworzenie i zapisanie kompletnej definicji:

Rytuał – (obrzęd) zespół specyficznych dla danej kultury, utrwalonych tradycją, sekwencji o znaczeniu symbolicznym w formie powtarzalnych czynów i wypowiedzi, wykonywanych w celu osiągnięcia pożądanego skutku. Rytuał często wiąże się z takimi zjawiskami jak: sacrum, profanum, tabu. Rytuał to nie tylko obowiązek, kojarzy się przeważnie z przyjemnością. Rolą rytuału jest przede wszystkim budowa i podtrzymanie więzi społecznych i grupowych, regulowanie i stabilizacja życia społecznego. Rytuał pełni także funkcje magiczne i religijne, umacnia wierzenia, jest rodzajem odnowy moralnej, możliwej do osiągnięcia tylko podczas spotkania i zgromadzenia jednostek potwierdzających wspólne uczucia.

Młodzież tworzy na tablicy mapę mentalną, wypisując zapamiętane z filmu „Duże zwierzę” rytuały dnia codziennego Sawickich.

Wspólne posiłki, oczekiwanie żony na męża przed domem, nadawanie imienia wielbłądowi, wspólna pielęgnacja wielbłąda, codzienne spacery z wielbłądem na smyczy, gra Sawickiego w orkiestrze. Całe uporządkowane życie, toczące się w określonym rytmie. Ten porządek pozwala spojrzeć na Sawickich, jako osoby uczciwe, kochające, „poczciwe”.

Rytuałów w życiu codziennym można się doszukiwać nie tylko w ściśle określonych czynnościach powtarzanych w danych odstępach czasu, ale też – a może przede wszystkim – w kontaktach międzyludzkich.

Zaproponowanie uczniom wzięcia udziału w projekcie na temat: „Rytuały w naszym życiu”.

Przedstawienie zasad uczestnictwa w projekcie.

Zapoznanie uczniów z metodą projektów (załącznik nr 1) i zasadami prowadzenia tego konkretnego projektu (załącznik nr 2).

A w szczególności:

  • zawarcie kontraktu z uczniami na realizację projektu
  • określenie treści, tematu, sformułowaniu problemu przyszłego projektu
  • określenie źródeł informacji ustalenie zadań w grupach
  • ustalenie harmonogramu działań
  • określenie formy, planu prezentacji rezultatów
  • określenie obowiązków i zakresu pracy
  • omówienie kryteriów oceny pracy uczniów indywidualnych i grup

Podsumowanie i zakończenie zajęć. Praca domowa.

Przygotowując się do realizacji projektu edukacyjnego, należy opracować harmonogram działań. Sporządźcie projekt takiego harmonogramu dla Waszej grupy wykorzystując poniższą tabelę:

Zadanie do wykonania

Niezbędne zasoby

Osoby realizujące

Termin realizacji

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Załącznik nr 1

Zasady pracy metodą projektu[1]

Wprowadzenie w projekt

Działania nauczyciela

Działania uczniów

zapoznanie uczniów z metodą projektów wzbudzenie zainteresowania pomoc w określeniu treści, tematu lub sformułowaniu problemu przyszłego projektu zapoznanie z materiałami

 

wstępne, samodzielne/w zespołach studiowanie informacji, razem z nauczycielem, rodzicami ustalenie tematu określenie celów formułowanie problemów

Planowanie Opracowanie instrukcji do projektu. Zawarcie kontraktu. Określenie źródeł informacji /dodatkowe materiały, zasoby internetowe itp. Ustalenie zadań w poszczególnych grupach /karty pracy/. Ustalenie harmonogramu działań. Określenie formy, planu prezentacji rezultatów. Określenie obowiązków i zakresu pracy (przy projekcie grupowym). Sprawdzenie przygotowania uczniów do realizacji wybranego tematu.

Działania nauczyciela

Działania uczniów

pomaga w dostępie do materiałów i innych źródeł informacji podaje informacje o prawidłowościach pracy z materiałami i innymi źródłami pomaga wybrać kryteria oceny poszukują źródeł informacji studiują dane, zwracając się do nauczyciela jedynie po rekomendacje (polecenia) samodzielnie opracowują spostrzeżenia

 

 Poszukiwanie

Działania nauczyciela

Działania uczniów

obserwuje i doradza pośrednio kieruje pracą przewiduje dostrzega indywidualny wkład każdego ucznia w projekt

 

zbierają informacje przeprowadzają analizę konfrontują ze sobą różne punkty widzenia projektują indywidualnie lub grupowo pracę

 Opracowanie

Działania nauczyciela

Działania uczniów

udziela rad pokazuje wzorce dobrze sformułowanych projektów pomaga napisać wstęp, bibliografię prawidłowo określić formę, zakończenie Przygotowują pracę tworzą projekt jako jedną całość

Prezentacja

Działania nauczyciela

Działania uczniów

słucha zadaje pytania

 

opracowanie planu prezentacji każdy indywidualnie prezentuje swoje dokonania bierze czynny udział
w dyskusji na temat prac innych uczniów w prezentacji uczestniczą wszyscy członkowie zespołu

Ocenianie

Działania nauczyciela

Działania uczniów

indywidualnie ocenia każdego ucznia następnie poszczególne fazy i pracę w całości do oceny stosuje kryteria określone w instrukcji pokazuje niewykorzystane możliwości daje wskazówki do przyszłej pracy

 

samoocena uczniów, zespołów omówienie ocen innych członków grupy

 

Załącznik nr 2

Instrukcja pracy grup

Bierzecie udział w realizacji projektu:

Rytuały w naszym życiu

W trakcie pracy nad jego realizacją będziecie podzieleni na sześcioosobowe grupy.

Waszym celem jest zbadanie i opisanie danego rytuału (kiedy ma miejsce?, kto bierze udział?, gdzie i jak często się odbywa?, jakie ma znaczenie podstawowe?, jakie ma sensy społeczne?, na czym polega?).

Zastanówcie się przy tym nad istotą rytuału w życiu jednostki i grupy.

Zadania:

Zadaniem każdej z grup jest zbadanie jednego z wymienionych rytuałów:

  • koncerty muzyczne,
  • mecze sportowe: siatkówka, piłka nożna,
  • zakupy rodzinne,
  • niedzielne obiady rodzinne,
  • uroczystości rodzinne - święta

Zadaniem każdego członka grupy jest indywidualne zbadanie czterech zdarzeń tego samego typu. Następnie grupa zbiera wszystkie obserwacje, doświadczenia, dane z lektury i badania tradycji. Grupowo zostają zaplanowane i wykonane: prezentacja cząstkowa  plakaty i prezentacja końcowa.

Metody zbierania materiałów: 

Badając dany rytuał możecie wykorzystać:

obserwację zewnętrzną i poprzez uczestnictwo informacje zawarte w literaturze na dany temat zdjęcia i filmy, np. z domowego archiwum ankietę przeprowadzoną wśród osób biorących udział w rytuale wywiad przeprowadzony przez siebie itd.

Efekt projektu: 

W trakcie pracy nad projektem, przygotowując się do prezentacji efektów swojej pracy, powinniście przygotować:

  • plansze informacyjne na temat danego rytuału (czas prezentacji 10 minut),
  • scenkę (lub krótki film) z udziałem wszystkich uczestników danej grupy, która odtwarza fragment lub całość danego rytuału, pokazuje jego charakterystyczne cechy, zawiera komentarz (czas prezentacji do 10 minut).

Terminarz projektu:

Projekt będzie realizowany od 1.10 do 30.03

Od 1.10 – 31.01  raz na dwa tygodnie, będziecie spotykać się w zespołach, aby omówić i zapisać efekty pracy – spostrzeżenia własne oraz przeczytane informacje.

Również raz na dwa tygodnie będziecie konsultowali się z nauczycielem, prezentowali efekty dotychczasowej pracy. W razie potrzeby otrzymacie pomoc oraz potrzebną bibliografię. (Badaniu podlegają po cztery wydarzenia, rytuały danego rodzaju, dla każdego indywidualnego uczestnika).

01.02 – 30.03  przygotujecie scenki lub krótki film z udziałem wszystkich uczestników danej grupy, która odtwarza fragment lub całość danego rytuału, pokazuje jego charakterystyczne cechy. Raz na dwa tygodnie zaprezentujecie nauczycielowi postępy w pracy.

Etapy:

pomysł, scenariusz, komentarz, gotowy projekt.

Źródła, w których należy poszukiwać informacji:

Internet, tradycja rodzinna przekazana w formie ustnej, lektura zależnie od postępów w pracy np.: Bronisław Malinowski, „Magia, nauka i religia” [w:] Mit, magia i religiaJean Maisonneuve, „Rytuały dawne i współczesne”Bruno Bettelheim, „Rany symboliczne: rytuał inicjacji i zazdrość męska

Kryteria oceny projektu:

terminowość prowadzenie własnych obserwacji uczestników (raz w miesiącu badanie rytuału i wnioski) systematyczność postępów pracy w zespole (raz na dwa tygodnie podsumowanie planów ipostępów w pracy, lektury, wiedzy) praca zespołowa poczynione obserwacje, ich poziom merytoryczny zebrane informacje dodatkowe – lektura, tradycja posługiwanie się fachową terminologią prezentacja cząstkowa – plansze prezentacja końcowa

Kryteria oceny prezentacji:

organizacja i zaplanowanie prezentacji poziom prezentacji i komentarza zaangażowanie wszystkich uczestników czas prezentacji (czy grupa zmieściła się w czasie) komunikatywność wystąpienia autorefleksja grupy – wrażenia z realizacji zadania.

Załącznik nr 3

Karta pracy grupy – przykład

imię i nazwisko ucznia oceniającego…………………………………….

Kryteria oceny

imię i nazwisko ucznia ocenianego 1

…………

imię i nazwisko ucznia ocenianego 2

………..

imię i nazwisko ucznia ocenianego 3

………….

imię i nazwisko ucznia ocenianego 4

……………

imię i nazwisko ucznia ocenianego 5

…………

imię i nazwisko ucznia ocenianego 6

……………

brał udział we wszystkich spotkaniach

 

 

 

 

 

 

prowadził własne badania poprzez uczestnictwo

 

 

 

 

 

 

prowadził własne badania poprzez obserwację

 

 

 

 

 

 

pogłębił wiedzę poprzez lekturę

 

 

 

 

 

 

wykazał się starannością

 

 

 

 

 

 

wykazał się terminowością

 

 

 

 

 

 

wykazał się rzetelnością

 

 

 

 

 

 

 Karta oceny plakatów – przykład

imię i nazwisko ucznia oceniającego ………………………………………..

Kryteria oceny

nazwa / numer grupy ocenianej

 

plakat 1

plakat 2

plakat 3

plakat 4

plakat 5

praca zgodna z tematem

 

 

 

 

 

poziom merytoryczny

 

 

 

 

 

komunikatywność

 

 

 

 

 

 

zgodność z normami i walory artystyczne

 

 

 

 

 

 Karta oceny prezentacji końcowej – przykład

Kryteria oceny

imię i nazwisko ucznia oceniającego …………………………………………………..

 

grupa 1

grupa 2

grupa 3

grupa 4

grupa 5

zgodność z tematem

 

 

 

 

 

poziom merytoryczny

 

 

 

 

 

komunikatywność

 

 

 

 

 

 

kreatywność w sposobie ukazania tematu

 

 

 

 

 

stosowanie i rozumienie terminologii fachowej

 

 

 

 

 

zgodność formy prezentacji z ustalonymi kryteriami

 

 

 

 

 

walory artystyczne

 

 

 

 

 

 

zaangażowanie członków

 

 

 

 

 

 

Przypisy

  1. Na temat wykorzystania metody projektu w edukacji filmowej przeczytamy także w publikacji „Filmoteka Szkolna. Materiały pomocnicze” pod red. M. Hajdukiewicz i S. Żmijewskiej - Kwiręg, Warszawa 2010. Publikacja dostępna także na stronie www.filmotekaszkolna.pl w zakładce „pokój nauczycielski”.