Różne postawy człowieka w systemie totalitarnym

Joanna Dłuska i Agnieszka Kawska

ETAP EDUKACYJNY

ponadgimnazjalna

PRZEDMIOT

kinoterapia dla młodzieży słabo widzącej i niewidomej

CZAS

90 minut (2 jednostki lekcyjne + projekcja filmu z audiodeskrypcją)

Cele ogólne:

  • Zapoznanie uczniów z filmem „Człowiek z marmuru” i sylwetką jego twórcy;
  • Uporządkowanie wiedzy ucznia na temat sytuacji politycznej, historycznej i społecznej lat 50-70 w PRL;
  • Przedstawienie charakterystycznych cech nowomowy i innych zjawisk socrealizmu (architektura, sztuka użytkowa, rzeźba, plakat, utwory muzyczne itp.);
  • Wprowadzenie pojęć: konformizm i nonokonformizm;

Cele szczegółowe:

  • uczeń kształci kompetencje komunikacyjne w zakresie odbioru i tworzenia różnych komunikatów;
  • uczeń świadomie i krytycznie odbiera dzieło filmowe, kształci i utrwala umiejętność przystosowania elementów świata przedstawionego w sztuce do rzeczywistości (asocjacyjność);
  • uczeń samodzielnie poszukuje wartości w przedstawionych dziedzinach kultury;
  • uczeń stosuje techniki komunikowania i odpowiednio je dobiera, a także kształci umiejętność stosowania ich w „teatrze życia codziennego”; 

Metody pracy:

  • praca metodą stacji z wykorzystaniem pracy w grupach,
  • karty pracy, wykładu,
  • burzy mózgów,
  • dramy.

Środki dydaktyczne: 

  • zdjęcia Nowej Huty,
  • makieta typowego budynku,
  • rzeźba, plakat,
  • nagrania muzyczne (piosenki z omawianego okresy oraz tekst przemówienia Wiesława Gomułki),
  • film,
  • karty pracy,
  • wybór tekstów do pracy w grupach,
  • rzutnik multimedialny

Przebieg zajęć:

  1. Wprowadzenie do tematu, przedstawienie kontekstu historycznego, politycznego i społecznego z wykorzystaniem zdjęć i materiałów audio:
    a. zdjęcia Nowej Huty, makieta;
    b. rzeźba przedstawiająca Lenina;
    c. plakaty z lat 50tych XX wieku;
    d. nagranie piosenki „Do roboty”;
    e. wypełnienie karty pracy.
  2. Stacja I
    - poszukiwanie, porządkowanie i przedstawienie informacji o Andrzeju Wajdzie pochodzących z różnych źródeł, w tym ze strony internetowej Filmoteki Szkolnej (patrz bibliografia)
  3. Stacja II
    a. wysłuchanie fragmentu przemówienia Wiesława Gomułki
    b. omówienie głównych cech nowomowy www.filmotekaszkolna.pl 2
    c. wypełnienie karty pracy.
    d. Tworzenie tekstu w nowomowie – apel do uczniów szkoły o wzięcie udziału w pracach społecznych np. zbieranie stonki, sadzenie lasu, udział w wykopkach
  4. Obejrzenie filmu „Człowiek z marmuru” z udziałem deskrybenta.
  5. Stacja III
    - omówienie postaw głównych bohaterów z wykorzystaniem tekstów z broszury A. Szpulaka– praca w 3 grupach:
    a. Mateusz – Od fascynacji systemem do desperacji;
    b. Agnieszka – Jednostka w walce z systemem;
    c. Redaktor TV – Lojalność wobec systemu.
  6. Stacja IV
    - postawy konformistyczne i nonkonformistyczne (kinoterapia)
    a. losowanie członków 2 grup
    b. bank pomysłów – burza mózgów
    c. odegranie scenek z przedstawieniem obu postaw
  7. Stacja V
    - wprowadzenie do pracy domowej: analiza i interpretacja sceny z udziałem redaktora (druga scena filmu od wejścia redaktora)

Praca domowa:

Porozmawiaj z rodzicami, dziadkami na temat postaw bohaterów filmu A. Wajdy.
Przeprowadź z nimi wywiad o rzeczywistości lat siedemdziesiątych, zwracając szczególną uwagę na
ich uczucia.

Załącznik:

Karta pracy:
Imię, nazwisko ucznia:
Klasa:
Temat lekcji:
1. Podaj przynajmniej 3 cechy socrealizmu w architekturze i sztuce.
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………
2. Wymień kilka tytułów filmów w reżyserii Andrzeja Wajdy. Które z nich oglądałeś/aś
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………
3. Odwołując się do przemówienia Wiesława Gomułki z 05.06.1957 roku wyjaśnij, jak rozumiesz sens następujących sformułowań:
a. „reakcyjne siły rozkładu”
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………
b. „klasowa nienawiść do Związku Radzieckiego”
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………
c. „anarchistyczny duch szlachecki”
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………
4. Jaką rolę pełnią w filmie zdjęcia kolorowe i biało-czarne?. Uzasadnij odpowiedź redagując minimum 2 zdania.
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
……………………
5. Korzystając ze „Słownika języka polskiego” wyjaśnij znaczenie pojęć: konformizm, nonkonformizm.
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
……………………

Bibliografia:

  • Film w edukacji humanistycznej, praca zbiorowa pod red. Ewy Nurczyńskiej-Fidelskiej, PWN, Warszawa 1993;
  • Matusiak B., Drama na lekcjach języka polskiego w szkole średniej, Stentor, Warszawa 2001
  • Most film, Przewodnik dla licealistów, praca zbiorowa pod red. Beaty Żmichowskiej, Stentor, Warszawa 2007, str. 20-25, 65-72;
  • Roman A., Paranoja zapis choroby, Editions Spotkania, Warszawa 1990
  • Słownik filmu, praca zbiorowa pod red. Rafała Syski, Zielona Sowa, Kraków 2005, str.428-429
  • Słownik języka polskiego, praca zbiorowa pod red. Mieczysława Szymczaka, PWN, Warszawa 1992, tom i str. 987. tom II str.389
  • Wojnicka J, Katafiasz O., Słownik wiedzy o filmie, Park, Bielsko-Biała 2005, str.289-294;
  • www.filmotekaszkolna.pl