Różne oblicza starości - na podstawie filmu Pawła Łozińskiego „Siostry” oraz wybranych tekstów literackich

Jolanta Bielecka, Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna

PRZEDMIOT

godzina wychowawcza, język polski, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny lekcyjne

Cele lekcji

Uczeń:

  • analizuje i interpretuje wybrane elementy dzieła filmowego
  • interpretuje wskazane utwory literackie
  • porównuje filmowe i literackie teksty kultury
  • wskazuje cechy filmu dokumentalnego
  • wyraża własne zdanie i je uzasadnia
  • pracuje w grupie

Metody i formy pracy

  •  burza mózgów,
  • mapa mentalna,
  • analiza filmu,
  • rozmowa kierowana,
  • elementy dyskusji,
  • praca z tekstem,
  • praca indywidualna, zbiorowa, praca w grupach

Środki dydaktyczne i materiały pomocnicze

  • film Pawła Łozińskiego „Siostry”,
  • teksty wierszy: Marii Pawlikowskiej – Jasnorzewskiej „Starość”, Juliana Tuwima „Staruszkowie”, Anny Świrszczyńskiej „Największa miłość”, „Biegam po plaży”,
  • Słownik języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka lub Słownik współczesnego języka polskiego Zespołu Wydawnictwa Wilga
  • kartki samoprzylepne, mazaki, duży arkusz papieru

Tok lekcji:

Wprowadzenie

1. Nauczyciel zapowiada uczniom, że rozważać będą problem starości, zwrócą uwagę, wjaki sposób został on ukazany w filmie oraz w wierszach współczesnych polskich poetów.

2. Prowadzący zajęcia rozdaje uczniom karteczki i prosi, by każdy z nich zapisał jedno skojarzenie związane ze słowem starość.

3. Po upływie 2- 3 minut uczniowie podchodzą do tablicy i wokół napisanego pośrodku słowa starość przyczepiają karteczki ze swoimi skojarzeniami, odczytując je głośno.

Przykładowy zapis

siostry1

4. Prowadzący zajęcia rozmawia z uczniami na temat powstałej na tablicy mapy myśli. Zwraca uwagę na najczęściej pojawiające się skojarzenia, Nauczyciel lub jeden z uczniów odczytuje definicję słowa starość ( np. ze Słownika współczesnego języka polskiego).

Starość – okres życia obejmujący lata po wieku dojrzałym do śmierci; cecha tego, co jest stare

Rozwinięcie

5. Kolejnym etapem zajęć jest analiza i interpretacja obrazu Pawła Łozińskiego „Siostry”(projekcja filmu – 6 minut)

6. Po obejrzeniu filmu nauczyciel prosi o odpowiedź na pytania:

  • Kim są bohaterki filmu?
  • W jakiej sytuacji zostały przedstawione?
  • Jak ukazane w obrazie Łozińskiego siostry przeżywają swą starość?
  • Jakie uczucia, emocje ujawniają kobiety?
  • Jakie są wobec siebie?
  • - Jaka jest ich siostrzana miłość?
  • Jaki to rodzaj filmu?

Przywołanie definicji pojęć:

film dokumentalny – to dzieło filmowe, którego celem jest przedstawienie „prawdziwej historii” o „prawdziwych” bohaterach

obserwacja dokumentalna – ukazanie konkretnych postaci, wybranych wydarzeń z ich życia, rejestracja ich zachowań, reakcji, emocji itp.

  • Jakie znaczenie dla wymowy filmu Pawła Łozińskiego ma fakt, że jego bohaterkami są prawdziwe postacie?

7. Starość to temat, który pojawia się często w literaturze. Kolejnym ogniwem lekcji jest interpretacja wybranych przez nauczyciela tekstów literackich podejmujących problem starości. W tym celu prowadzący zajęcia dzieli klasę na 4 kilkuosobowe grupy, którym daje kartki z tekstami utworów poetyckich. Każda z grup czyta dokładnie jeden z nich. Uczniowie wspólnie zastanawiają się nad odpowiedzią na podane pod tekstem pytania, mające ukierunkować dyskusję na temat sposobu przedstawienia w tych utworach tematu starości.

Maria Pawlikowska – Jasnorzewska – Starość

Leszczyna się stroi w fioletową morę,
a lipa w atłas zielony najgładszy...
Ja się już nie przebiorę,
na mnie nikt nie popatrzy.

Bywają dziwacy,
którzy z pokrzyw i mleczów składają bukiety,
lecz gdzież są tacy,
którzy by całowali włosy starej kobiety?

Jestem sama,
Babcia mi na imię -
czuję się jako czarna plama
na tęczowym świata kilimie...

 

  • Kto jest podmiotem lirycznym w wierszu?
  • Co mówi o sobie?
  • Co czuje bohaterka utworu?

Julian Tuwim – Staruszkowie

Patrzymy sobie na ulice
Przez wpółrozwarte okiennice
W czółka całujem cudze dziadki
I podlewamy w oknach kwiatki
Żyjemy sobie jak Bóg zdarzy
Zrywamy kartki z kalendarzy

 

  • Jak żyją bohaterowie wiersza Tuwima?
  • Jaka jest ich starość?

Anna Świrszczyńska – Największa miłość

Ma sześćdziesiąt lat. Przeżywa
największą miłość swego życia.

Chodzi z miłym pod rękę,
wiatr rozwiewa ich siwe włosy.

Jej miły mówi:
- Masz włosy jak perły.

Jej dzieci mówią:
- Stara wariatka.

 

  • Co wiemy o sytuacji bohaterki wiersza?
  • Co czuje ona i jej partner?
  • Jak oceniają zachowanie kobiety jej dzieci?

Anna Świrszczyńska – Biegam po plaży

Biegam po plaży.
Ludzie się dziwią.
- Siwa baba i biega.

Biegam po plaży
z bezczelną miną.
Ludzie się śmieją
- Siwa i bezczelna.
Aprobują.

 

  • Kim jest podmiot liryczny wiersza?
  • Jak przeżywa swą starość?
  • Jaki stosunek do bohaterki mają inni ludzie?

8. Po upływie 10 – 15 minut przedstawiciele grup głośno odczytują tekst interpretowanego utworu, odpowiadają na postawione pytania. Nauczyciel oraz członkowie innych grup mogą uzupełniać wypowiedzi uczniów.

Podsumowanie

9. Nauczyciel prosi uczniów o odpowiedź na pytania:

  • Który z omawianych utworów literackich najbardziej koresponduje z obrazem Pawła Łozińskiego?
  • Który z przywołanych utworów najmocniej do Ciebie przemówił?
  • Jaki stosunek do ludzi starych ma współczesna młodzież?
  • Do jakich refleksji na temat życia, przemijania, starości skłaniają analizowane teksty kultury?

10. Nauczyciel ustnie ocenia pracę uczniów, najbardziej aktywnych może nagrodzić stopniami, prosi o wyrażenie opinii na temat lekcji.

Na dużym arkuszu papieru lub na tablicy rysuje model przypominający „rybi szkielet”. Obok tzw. „ości dużych ”rysuje po dwie buźki – jedną uśmiechniętą, drugą smutną.

W głowie ryby nauczyciel umieszcza to, co chciałby, aby uczniowie ocenili – jego lekcję, a na „ościach dużych” wpisuje główne czynniki, które podda ewaluacji.

siostry2

Następnie prowadzący zajęcia rozdaje uczniom po 8 kartek samoprzylepnych (żółte i niebieskie).

Uczniowie na kartkach żółtych wpisują to, co im się szczególnie podobało na lekcji u nauczyciela, u kolegów, w sposobach pracy i w atmosferze; na kartkach niebieskich – to, co im się nie podobało, następnie uczniowie przyklejają kartki w odpowiednim miejscu modelu.

Praca domowa

  • W formie krótkiej wypowiedzi pisemnej zinterpretuj wybrane dzieło malarskie, którego tematem jest starość. Do jakich refleksji Cię ono skłania?
  • Wypisz do zeszytu trzy związki frazeologiczne, które związane są z pojęciem starość.

Bibliografia:

  • Filmoteka szkolna. Materiały pomocnicze. Scenariusze zajęć i materiały pomocnicze dla nauczycieli pod redakcją Marianny Hajdukiewicz i Sylwii Żmijewskiej - Kwiręg, Warszawa 2010
  • Słownik współczesnego języka polskiego, Zespół Wydawnictwa Wilga pod kierunkiem Anny Sikorskiej – Michalak i Olgi Wojniłko, Warszawa 1998
  • Słownik języka polskiego pod redakcją Mieczysława Szymczaka, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1978