Porusza, niepokoi, skłania do refleksji? (dyskusja o filmie Jana Łomnickiego Jeszcze tylko ten las)

Danuta Górecka, Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna

CZAS

1 godzina lekcyjna

Cele

Uczeń:

  • poznaje realia historyczne niezbędne do zrozumienia filmu
  • odczytuje najważniejsze przesłania filmu (główny sens utworu)
  • doskonali sztukę dyskutowania
  • formułuje argumenty, by uzasadnić swoje stanowisko

Metody pracy

  • dyskusja, poszukiwanie hipotezy interpretacyjnej[1]

Formy pracy

  • praca w parach, praca z całym zespołem klasowym

Środki dydaktyczne

  • arkusze papieru A4, mazaki

Przebieg zajęć

  1. Uczniowie obejrzeli film „Jeszcze tylko ten las” wcześniej. Nauczyciel przypomina klasie podstawowe informacje o filmie i jego twórcach, umieszcza obejrzane dzieło w odpowiednich kontekstach historycznych. Zadaje pytanie postawione w temacie i rozmawia z uczniami na temat ich odbioru filmu. Krótko objaśnia cele lekcji.
    W przypadku uczniów gimnazjum należy projekcję filmu poprzedzić dodatkowymi zajęciami, podczas których omówione zostaną realia historyczne niezbędne do zrozumienia filmu. Mogą to zrobić uczniowie, którzy interesują się historią i przygotują krótkie prezentacje dotyczące sytuacji Żydów podczas II wojny światowej, getta, getta w Warszawie itp. Podczas zajęć wprowadzających nauczyciel powinien również sprawdzić, czy uczniowie właściwie rozumieją znaczenie słów: antysemityzm, holokaust.
    Jest to bardzo ważny element naszej pracy, bowiem uczniowie w gimnazjum w zasadzie nie zapoznają się z historią współczesną i tylko dzięki tego typu zajęciom mogą spotkać się z tragicznym wymiarem historii XX wieku.
  2. Uczniowie w ciągu kilku minut w parach przypominają sobie treść filmu „Jeszcze tylko ten las” i jak najzwięźlej formułują hipotezę interpretacyjną (czyli główny sens utworu, jego ważne przesłanie, istotne problemy).
    Młodzieży z gimnazjum mogą pomóc w tym formuły, które nauczyciel wcześniej zapisał na tablicy:

    Film mówi o….
    Jest to film o ….
    Sądzimy, że twórca filmu poruszył problem ….
    Film można odczytać jako ….
    Naszym zdaniem główny problem poruszony w filmie to ….
  3. Nauczyciel rozdaje uczniom specjalne kartki A4 oraz mazaki i prosi, aby młodzież zapisała na nich (koniecznie dużymi literami) sformułowane w parach hipotezy interpretacyjne. Następnie uczniowie zawieszają w wyznaczonym miejscu (np. na tablicy) kartki ze swoimi zapisami.
  4. Prowadzący zajęcia odczytuje sformułowane hipotezy, porządkuje je (te same lub podobne umieszcza w jednym rzędzie czy szeregu) i prosi uczniów, aby odwołali się do filmu i zastanowili się nad argumentami, które ich zdaniem uzasadniają zamieszczone na kartkach tezy. Młodzież, ponownie pracując w parach, szuka uzasadnień dla swoich hipotez interpretacyjnych.
    Uczniom gimnazjum mogą w tym pomóc następujące formuły, które nauczyciel wcześniej zapisał na tablicy: 

    Tak sądzimy na podstawie następujących słów bohaterów filmu….
    Zakładamy, że idea filmu tłumaczy się świetnie dzięki następującym wydarzeniom ukazanym w filmie….
    Najbardziej znaczące dla zrozumienia głównego przesłania filmu jest zachowanie bohaterów, którzy….
    Hipotezę tę uzasadniamy, odwołując się do następujących postaw bohaterów filmu….
  5. Tę część zajęć wypełnia dyskusja, podczas której „klasa jako całość” potwierdza lub kwestionuje zamieszczone na tablicy hipotezy (można ten fakt odnotowywać na tablicy wyrazami „tak”, „mało prawdopodobne”, „pomysł sprzeczny z sensem tekstu”, itp.). Nauczyciel na razie nie zabiera głosu w kwestiach merytorycznych, ewentualnie spełnia rolę destruktywną, wykazując za pomocą pytań złudność danej propozycji interpretacyjnej. Dopiero w końcowej fazie lekcji polonista ma prawo wzmocnić prawdopodobieństwo odkryć uczniowskich”[2], zaprezentować własne rozumienie filmu lub odwołać się do autorytetów (np. historyków czy krytyków filmowych).
  6. Nauczyciel podsumowuje zajęcia, wyróżnia najbardziej aktywnych uczniów, objaśnia pracę domową.

Lekcja spełni swoje zadanie, jeśli okaże się, że nie ma jednej, głównej i ogarniającej wszystkie poziomy analizowanego filmu propozycji jego odczytania. Omawiając dzieło Jana Łomnickiego „Jeszcze tylko ten las”, można dyskutować o wielu sprawach, zarówno tych dotyczących Zagłady Żydów, jak i tych odnoszących się do natury człowieka, jego zachowania w sytuacjach ekstremalnych, dokonywanych wyborów, odpowiedzialności za zło, stosunku do inności. Proponowane zajęcia mogą być więc wprowadzeniem do następnych lekcji poświęconych dokładniejszej analizie problemów zaproponowanych przez uczniów, np. ocenie postaw bohaterów filmu.

Praca domowa

  • Wybierz jedną z hipotez przyjętych przez klasę. Odwołując się do filmu, sformułuj dwa uzasadniające ją argumenty.
  • Film „Jeszcze tylko ten las” poruszył Cię, zaniepokoił czy skłonił do refleksji? Sformułuj krótką odpowiedź na to pytanie. Pamiętaj o konieczności jej uzasadnienia.

Przypisy

  1. Metoda stworzona przez Stanisława Bortnowskiego, bardzo pomocna w pracy nad tekstem poetyckim. Autor opisał ją w książce Jak uczyć poezji? (Stanisław Bortnowski, Jak uczyć poezji?, Warszawa 1998, s. 83-88.)
  2. Stanisław Bortnowski, Jak uczyć poezji?, Warszawa 1998, s. 84.