Opracowanie filmoznawcze - Za króla Krakusa

Justyna Jaszczyk

PRZEDMIOT

godzina wychowawcza, interdyscyplinarne zajęcia fakultatywne, język polski, lekcja biblioteczna, zajęcia artystyczne, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny

Podstawowe techniki nauczania

STOPKLATKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Pokaż uczniom scenę walki Waligóry ze smokiem.

Powtórz ćwiczenie ze sceną walki niemieckiego rycerza oraz szewczyka ze smokiem.

PODPOWIEDŹ: Trzy postaci różnią się od siebie i są ukazane stereotypowo. Porównując bohaterów i ujęcia, w których występują, można naprowadzić dzieci na morał płynący z bajki. Warto wyjaśnić im to pojęcie na przykładzie innych tekstów kultury, które są im znane: czy to samych baśni, czy też ich wersji disnejowskich.

Morał: to nie siła fizyczna pomaga nam zwy­ciężać, a siła płynąca z naszego wnętrza. Więcej zdziałamy sprytem niż siłą (czy też przemocą). Nie słowa o nas świadczą, a czyny.

  • Porównaj wygląd fizyczny dwóch przeciw­ników smoka.
  • Porównaj ich zachowanie w sytuacji zagro­żenia.
  • Co mogą myśleć bohaterowie w scenach walki?
  • Jak zachowuje się smok w obu przypad­kach?
  • Jaki jest wydźwięk wszystkich walk?
  • Jaki płynie z nich morał?

 

DŹWIĘK I OBRAZ

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Pokaż uczniom sekwencję otwierającą.

Przypomnij także scenę, w której szewczyk w sprytny sposób pokonuje smoka.

PODPOWIEDŹ: Przed odtworzeniem filmu lub od tuż jego lekturze, warto opowiedzieć uczniom o podstawowych pojęciach z języ­ka filmu, czyli o planach filmowych (rozmiar kadru obejmującego fragment przestrzeni, wynikający z odległości od filmowanego obiek­tu) i ich rodzajach [totalnym (1:07), pełnym (1:46; 5:09), średnim (3:25; 5:20), półzbliżeniu (14:04), zbliżeniu (1:30), detalu]. Można także wspomnieć o tym, że kamera się porusza: wykonuje panoramy (0:45–0:49) i najazdy (0:50–0:54, 9:24–9:28).

  • Jaki rodzaj dźwięku pojawia się w obu tych scenach?

PODPOWIEDŹ: W scenach występują dwa rodzaje dźwięku: wewnątrzfilmowy i poza­filmowy. Wewnątrzfilmowy rodzaj dźwięku to taki, który wynika naturalnie z fabuły i jest jej częścią, np.: śpiew ptaków, szelest liści etc. Dźwięk pozafilmowy to, chociażby, muzyka – czyli soundtrack. Najczęściej pełni funkcję ilustrującą wydarzenia narracyjne. W drugiej scenie warto zwrócić uwagę, jaki dźwięk wydaje smok. Można przywołać inne bajki/ filmy, w których występuje to stworzenie, np.: HobbitHarry Potter i Czara Ognia lub nawet Jak wytresować smoka. Można wspo­mnieć o kreatywnym aspekcie tego zabiegu: w jaki sposób radzono sobie w czasach, gdy efekty specjalne nie były jeszcze tak rozwi­nięte, jak obecnie.

  • W jaki sposób muzyka ilustruje wydarzenia w scenie, w której szewczyk pokonuje smoka?
  • Z jakiej perspektywy narrator mówi o wyda­rzeniach?
  • Narrator jest obiektywny czy subiektywny?Wszechwiedzący czy posiada ograniczoną wiedzę o świecie przedstawionym?

PODPOWIEDŹ: Warto w tym miejscu przypomnieć uczniom, że narrator, podobnie jak w literaturze, opowiada nam historię i może być wszystkowiedzący, bezpośredni lub przyjmować pozycję świadka wydarzeń.

  • Czy muzyka w scenie walki szewczyka ze smokiem jest potrzebna? Masz inny pomysł, jak mogłaby wyglądać warstwa dźwiękowa?
  • Jakie są relacje między warstwą dźwiękową a wizualną w tych dwóch scenach? Czy współgrają ze sobą?
  • W jaki sposób porusza się kamera w scenie otwierającej?
  • Jakie rodzaje kadrów zauważasz w sekwencji otwierającej?

CZOŁÓWKA I TYŁÓWKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

 Pokaż uczniom napisy początkowe filmu.

  • Zapytaj uczniów, kiedy, ich zdaniem, zaczął się film? Czy wraz z napisami, czy może dopiero po nich?

PODPOWIEDŹ: W czołówce pojawiają się napisy, informacje o twórcach – współcześnie takie informacje znajdziemy na końcu filmu.

Warto pamiętać, że napisy to część filmu. We współczesnych produkcjach często logo wytwórni, studia filmowego, pojawia się równocześnie z dźwiękiem: np. słyszymy głos narratora albo soundtrack.

UJĘCIE

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Najczęściej w scenach dialogowych stosuje się plan amerykański, czyli średni, a dla odda­nia stanów ducha czy przeżywanych emo­cji zarezerwowane są zbliżenia (2:42–2:52; 10:07–10:18).

Głębia ostrości – to po prostu dalszy plan. Jako pierwszy głębię ostrości zastosował Orson Welles; wcześniej kadry skupiały się na pierwszych planach, a to, co było w głębi, niezbyt się liczyło.

  • Czy pamiętacie, w jaki sposób zostali przed­stawieni bohaterowie podczas scen rozmów?
  • Dlaczego w scenach, w których bohaterowie przeżywają emocje, zostały użyte zbliżenia?
  • Jakich planów używamy, by poinformować widza o miejscu akcji?

PODPOWIEDŹ: Poprzedź pytanie ćwicze­niem, które pokaże uczniom, czym różnią się dane plany. Np.: wybierz kadry z innej bajki, którą dzieci znają, i zapytaj, co na nich widać: czy kamera skupia się na otoczeniu/scenerii, czy może na emocjach bohaterów?

  • Czy w planach dalszych dzieją się równie ciekawe rzeczy, jak na planie pierwszym?
  • Jakie wydarzenia najlepiej opisywać w planie pełnym?

TRANSFORMACJE RODZAJOWE

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Porozmawiaj z uczniami o tym, jaką techniką została zrealizowana ta animacja.

PODPOWIEDŹ: Film animowany, to film zrealizowany techniką poklatkową. Technika poklatkowa, to animacja stworzona na pod­stawie klatek będących zdjęciami.

Rodzaje animacji:

  • rysunkowa, przedmiotowa (tutaj rysunek zastępuje nam trójwymiarowy przedmiot; to np. animacja lalkowa, kukiełkowa, wycinankowa, plastelinowa),
  • animacja rotoskopowa (wykorzystuje nakręcone za pomocą kamer filmiki),
  • fotoanimacja (animuje się tutaj zdjęcia),
  • motion capture („przechwytuje” naturalny ruch aktorów, który później przenoszony jest na animowane postaci, bardzo popularne w grach komputerowych),
  • techniki kombinowane (łączą wymie­nione powyżej techniki),
  • animacja poklatkowa (ruch generowany jest poprzez zmianę klatek, które są zdję­ciami przedmiotu),
  • cyfrowa 2D oraz 3D, czyli takie, które są tworzone specjalnymi technikami komputerowymi (definicje za Andrzejem Kossakowskim).
  • Jakie rodzaje sztuk łączy w sobie animacja?
  • Jaką technikę animacyjną wykorzystano w tym przypadku?
  • Czy ruch postaci w tej animacji jest naturalny, czy poklatkowy?

 

Przed filmem lub po warto przeczytać uczniom legendę o szewczyku lub poprosić o to dzień wcześniej, jako element pracy domowej.

  • Jakie widzisz podobieństwa, a jakie różnice, między pierwowzorem literackim (legendą o szewczyku) a jego wersją filmową?

Kluczowe pytania


Praca kamery

  • Na co zwracają uwagę poszczególne plany animacji? (Można pokazać uczniom te, o których mowa w części Podstawowe techniki nauczania. Dźwięk i obraz, i wtedy zapytać, co one przedstawiają, a potem podać ich definicje).
  • Co pokazuje nam panorama w pierwszej scenie filmu?
  • Czy wszystko to, o czym opowiada nam narrator, pojawia się w animacji?
  • W jaki sposób zobrazowane zostało marzenie szewczyka Skuby o księżniczce Ludmile?
  • Jak została przedstawiona walka niemieckiego rycerza ze smokiem? Warto tutaj jeszcze raz pokazać uczniom tę scenę.

Postaci

  • W jaki sposób jawi nam się król? Czy jest to władca, którego popieralibyśmy, gdyby przyszło nam żyć w tamtych czasach?
  • Na jakiej zasadzie skonstruowana została postać niemieckiego rycerza? Porównaj go z szewczykiem Skubą.
  • Jakie wartości reprezentuje Waligóra, a jakie Skuba? Dokonaj porównania, powołując się na zastosowane przez nich sposoby walki ze smokiem.
  • Czy którąś z postaci przedstawilibyście inaczej? Lub może bardziej uwypuklilibyście jakieś cechy jej charakteru?

Narracja

  • W jaki sposób narrator opowiada o wydarzeniach?
  • W jaki sposób przedstawiona została opowieść poddanych o smoku siejącym spustoszenie?
  • Jaki zabawny motyw związany z królem pojawia się kilkakrotnie w animacji?
  • W jaki sposób szewczyk ostatecznie pokonuje smoka? Co za to otrzymuje?
  • Dlaczego tytuł animacji brzmi: Za króla Krakusa, skoro to szewczyk pokonał smoka? Co mówi to o staropolskich zwyczajach? Jaki inaczej nazwalibyście tę animację?

Miejsce akcji

  • Jakie znaczenie ma fakt, że walka szewczyka ze smokiem odbyła się nocą?
  • W jaki sposób zostało przedstawione miasto?
  • Co znajduje się na skałach obok jamy smoka?
  • Czy rekwizyty i stroje, które posiadają bohaterowie, odpowiadają ich naturze i pozycji w społeczeństwie?
  • Porównaj scenerie wewnętrzne i zewnętrzne.

PODPOWIEDŹ: To dobry moment, aby porozmawiać z uczniami o scenografii. Warto opowiedzieć, dlaczego plastyczna oprawa filmu jest tak ważna, zwrócić uwagę widzów na użyte w filmie rekwizyty i wspólnie zastanowić się, czy bez nich film byłby dla nas tak samo atrakcyjny.


Ujęcia

  • W jaki sposób ukazani są bohaterowie podczas rozmów?
  • W jaki sposób ostatnia scena przedstawia staropolskie tradycje?
  • W jaki sposób ukazane zostało królestwo?
  • Czy sceny, które przedstawiają nam wnętrza domów bohaterów, są bogate w szczegóły?
  • Jak opisalibyście scenę walki Waligóry ze smokiem? Co się tam dzieje? Czy jest dynamiczna? Czy dobrze ukazuje emocje bohaterów?

Muzyka i dźwięk

  • Czy śpiew ptaków lub rozmowy bohaterów, to taki sam element ścieżki dźwiękowej jak muzyka?
  • W jaki sposób muzyka buduje napięcie (na przykładzie scen walk ze smokiem)?
  • Czy głosy „użyczone” bohaterom animacji pasują do ich charakteru i sposobu zachowania?
  • Jakie emocje wzbudzają odgłosy wydawane przez smoka?
  • Czy sposób wypowiadania się postaci odpowiada czasom, w jakich toczy się akcja animacji?

Motywy

  • Jaki morał płynie z walki szewczyka ze smokiem? Co reprezentuje Skuba, a co smok?
  • Czy potraficie wymienić morały z innych bajek?

Pomysły na ćwiczenia


Słuchanie i mówienie

  • Uczniowie wymyślają alternatywną postać dla szewczyka – zastanawiają się, w jaki inny sposób mógłby pokonać smoka. Dodatkowo podają nowy tytuł dla animacji.
  • Uczniowie zastanawiają się, jak inaczej mógłby brzmieć smok – jaki dźwięk mógłby zastąpić ten z animacji.
  • Uczniowie zastanawiają się, jak rozbudować rolę księżniczki – co mogłaby mówić do poszczególnych bohaterów: Waligóry i szewczyka. Pokazujemy uczniom sceny z księżniczką i prosimy, by ułożyli dialogi.
  • Uczniowie wzbogacają słownictwo w języku obcym: nauczyciel wypisuje na tablicy pary słów w języku polskim i obcym (smok – dragon), ćwiczy ich wymowę, następnie przedstawia fragment filmu. Podczas jego projekcji uczniowie wypowiadają na głos w języku obcym pasujący wyraz, gdy dana postać, przedmiot, zjawisko pojawi się w animacji.

Ćwiczenia praktyczne

  • Uczniowie są poproszeni o stworzenie scenografii: np. do takich miejsc, które nie pojawiają się w animacji: smoczej jamy, komnaty księżniczki lub domu Waligóry. Może to być praca plastyczna, przestrzenna lub zwykła rozmowa i wypisywanie na tablicy poszczególnych elementów, rekwizytów etc.
  • Uczniowie otrzymują materiały i tworzą swojego własnego bohatera, który mógłby pojawić się w animacji i pokonać smoka.
  • Uczniowie wymyślają prosty hymn dla królestwa Krakusa (może być sam tekst, może być piosenka).

Zadania aktywizujące

  • Uczniowie odgrywają scenki. Warto przygotować dla nich opisy sytuacji z życia, z których wynika, że nie warto stosować przemocy, lub takie, które ukazują, że sprytem i mądrością można zdziałać więcej niż siłą.
  • Uczniowie, podzieleni na grupy, otrzymują zestaw instrukcji pod postacią prostych zagadek (nie muszą one dotyczyć animacji – równie dobrze mogą to być zagadki matematyczne, przyrodnicze lub językowe). Rozwiązanie każdej kolejnej przybliży ich do odnalezienia ukrytego w sali przedmiotu – każda grupa ma swój własny przedmiot do odnalezienia. Wygrywa grupa, która jako pierwsza odnajdzie swój fant.