Opracowanie filmoznawcze - Pyza

Maciej Dowgiel, Małgorzata Bazan

PRZEDMIOT

godzina wychowawcza, interdyscyplinarne zajęcia fakultatywne, język polski, lekcja biblioteczna, zajęcia artystyczne, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny

Podstawowe techniki nauczania

STOPKLATKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Pokaż uczniom stopklatkę, na której widać łyżkę z głową dziewczynki.

 

  • Opowiedz, w jaki sposób narodziła się główna bohaterka filmu, Pyza.
  • Czy takie wydarzenie mogą mieć miejsce w prawdziwym świecie?

Pokaż uczniom stopklatkę, na której zajączek wkłada sobie za ucho kwiatek.

  •  Kim dla Pyzy staje się zajączek?

Pokaż uczniom kadry: zajączek przywołuje kaczuszkę i jej dzieci oraz zajączek siedzi w au­tobusie.

 

  • Jakie cechy charakteru ma zajączek?
  • Jaki jest zajączek dla Pyzy?
  • Co łączy Pyzę i zajączka?

Pokaż kadr przedstawiający Pyzę wśród tańczą­cych pierników.

 

  • W jakim celu Pyza z zajączkiem pojechali do Torunia?
  • Jak Pyza zareagowała, widząc pierniki? Czy jej się podobały?
  • Z czego słynie Toruń? Dlaczego twórcy filmu wybrali Toruń na miasto, które będzie zwiedzała Pyza? Z czego/kogo jeszcze słynie Toruń?

 

Pokaż kadr z końca filmu, Pyza i zajączek pa­trzą w kamerę.

 

  • Czego zapowiedzią może być wspólny marsz Pyzy i zajączka?

 

Pokaż kadr z Pyzą wyłaniającą się z kufra w ubraniu.

 

  • Opisz strój Pyzy. Z czym Ci się kojarzy? Czy widziałeś kiedyś wcześniej podobny strój? Jeżeli tak, powiedz, w jakich okoliczno­ściach.
  • Co składa się na strój Pyzy? Czy jest on wygodny?

 

DŹWIĘK I OBRAZ

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Przed projekcją filmu poproś, aby uczniowie zapamiętali jak największą liczbę dźwięków pojawiających się w filmie.

 

  • W jaki nastrój wprowadza nas muzyka? Czy jest ona radosna, czy smutna?
  • Czy muzyka odzwierciedla nastrój/samopo­czucie bohaterów?

    PODPOWIEDŹ: Warto zwrócić uwagę na dwie sceny: kiedy Pyza nie może przejść samodzielnie na drugą stronę rzeki i kiedy zajączek skacze przed autobusem. Wtedy dość wyraźnie widoczne są emocje na twarzy Pyzy (smutek, strach), a muzyka je odzwierciedla.
  • Wyliczcie wszystkie dźwięki, które słychać w filmie, a które nie są muzyką. Jaka jest ich funkcja?

 PODPOWIEDŹ: Te dźwięki sprawiają, że łatwiej uwierzyć w opowiadaną historię o Pyzie.

  • Czym się różni muzyka od realistycznych dźwięków (ilustracja dźwiękowa, budowanie nastroju od dźwięków uwierzytelniających opowiadaną historię)?

 

CZOŁÓWKA I TYŁÓWKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Pokaż czołówkę filmu.

 

 

  • Czego dowiadujemy się z napisów z początku filmu na temat twórców? PODPOWIEDŹ: Warto w klasie trze­ciej (lub w starszych grupach) posłużyć się kartą pracy (podobną do karty płac: scena­riusz, reżyseria, ilustracje itd.), uzupełnianą wraz z pojawianiem się na ekranie imion i nazwisk.
  • Za co odpowiedzialni są różni twórcy wcho­dzący w skład zespołu filmowego/animowa­nego? Stwarza to pole do rozmowy na temat zawodów filmowych oraz różnic w ich wykonywaniu w przypadku filmu animowa­nego i aktorskiego.

 

 

UJĘCIE

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Pokaż uczniom ujęcie kaczek nad wodą i prze­skakiwania po nich Pyzy na drugą stronę rzeki. Wprowadzenie pojęcia perspektywa ptasia/z lotu ptaka (kamera z góry).

 

  • Dlaczego tak dobrze widać kaczuszki na wodzie? Kto widzi świat z góry? Jak widzi świat ptak lecący nad ziemią? Czy widzicie tu jakieś podobieństwo do ustawienia kamery w tej scenie?

                 

TRANSFORMACJE RODZAJOWE

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Przygotuj i wydrukuj kluczowe dla opowieści kadry oraz chmurki komiksowe: narodziny Pyzy, poznanie zajączka, przejście przez rzekę, zatrzymanie autobusu, podróż autobusem, taniec pierników, powrót zajączka.

  • Ułóżcie we właściwej kolejności kadry, tak jak pojawiały się w filmie, tworząc z nich komiks. Wymyślcie i zapiszcie w przygotowanych chmur­kach, co mówi Pyza w kolejnych scenach.

 

 

Kluczowe pytania


Praca kamery

  • W jaki sposób Pyza widzi przebudzenie pierników po nocy? Przez co patrzy? Jak jest to ukazane w filmie?
  • Jak widzi to kamera?

PODPOWIEDŹ: Dla przypomnienia można wyświetlić fragment od 7:25 do 7:30.


Kolorystyka

  • Jakich kolorów w filmie jest najwięcej? Czy kolory w filmie się zmieniają, kiedy jest ciemniej, a kiedy jaśniej?
  • Wymień kolory widoczne na sukni Pyzy. Jak myślisz, dlaczego są to właśnie te kolory?

Postaci

  • Na podstawie całego filmu określ, jaką dziewczynką jest Pyza?

PODPOWIEDŹ: Chodzi o to, żeby dzieci zauważyły, że jest rezolutna i ciekawa świata, przyjaźnie nastawiona do zwierząt (np. do zająca), łatwo nawiązuje kontakty.

  • Skąd wzięła się Pyza na świecie? Wskazanie nietypowych narodzin Pyzy.

PODPOWIEDŹ: Warto połączyć to z innymi baśniowymi historiami np. Pinokia.


Narracja

  • Akcja filmu trwa dwa dni. W jaki sposób twórcy dali to do zrozumienia widzom? Jak te dni są od siebie rozdzielone? Jaką funkcję pełni czarny ekran pomiędzy ujęciami?

PODPOWIEDŹ: W starszych klasach można wprowadzić pojęcie skrótu narracyjnego.


Miejsce akcji

  • Wymień wszystkie miejsca, w których toczy się akcja bajki.
  • Jak Pyza przedostała się przez rzekę? Zaproponuj inne rozwiązania jej problemu (bez pomocy kaczuszek).

Ujęcia

  • Jak widzimy Pyzę po przebudzeniu w autobusie? Na kim skupione jest światło? Dlaczego oświetlona jest tylko Pyza, a boki kadru są wyciemnione?

PODPOWIEDŹ: Dla przypomnienia można wyświetlić kadr (6:51).

  • W jakich planach widzimy Pyzę na początku filmu?

PODPOWIEDŹ: Wprowadzenie rozróżnienia trzech planów filmowych: zbliżenie (1:22), półpełny (1:55), pełny (1:26).


Motywy

  • Motyw przyjaźni. Co połączyło Pyzę i zajączka? Dlaczego się polubili? Jak rozwijała się ich przyjaźń?
  • Na czym polegała ich przyjaźń? Jakie wydarzenia z filmu mogą być dowodem ich przyjaźni?
  • Motyw podróży. Opowiedz o podróży Pyzy przez świat. Postaraj się zauważyć kluczowe momenty jej wędrówki.

PODPOWIEDŹ: Formuła opowieści przypomina klasyczny film drogi. Jeżeli zachodzi taka potrzeba edukacyjna, na przykład jako kontekst do porównania z lekturą, można wprowadzić to pojęcie oraz pokazać, jak różne wydarzenia z animacji wpływały na rozwój i zmiany bohaterki.

Kompozycja (mise-en-scène)

  • Opiszcie podróż Pyzy i zajączka do Torunia. Co mijają po drodze? Co oglądają w autobusie? Czym zainteresowany jest zajączek? Dlaczego zajączek wysiada z autobusu wcześniej niż Pyza?

Montaż

  • Jak długo trwa akcja filmu? Jak odróżnić pierwszy dzień od drugiego, jak zaznaczony jest on w filmie?

PODPOWIEDŹ: Dla uczniów starszych można wprowadzić tu pojęcie ściemnienia (zapada noc) i rozjaśnienia (nastaje świt).

Pomysły na ćwiczenia


Pisanie i czytanie

  • Dokąd jechał autobus z Pyzą? Zadanie dla uczniów polegające na odczytywaniu i tworzeniu tabliczek z nazwami miast i ulic, wskazujących dokąd jedzie autobus.

PODPOWIEDŹ: Przy ćwiczeniu warto posługiwać się mapą.


Słuchanie i mówienie

  • Siostry Pyzy. Zabawa edukacyjna polegająca na tworzeniu alternatywnych wersji historii z innymi bohaterkami – pyzami. Nauczyciel informuje, że pozostałe pyzy z garnka gospodyni także ożyły i rozeszły się po świecie. Dzieli klasę na grupy. Każda z grup otrzymuje komplet różnych grafik ze zdjęciami bądź ikonami przedmiotów, postaci i miejsc. Zadaniem grupy jest stworzenie historii, podobnej do tej, jaka ukazana była w animacji.

Ćwiczenia praktyczne

  • Łowickie wycinanki. Nauczyciel zwraca uwagę na scenografię w pierwszej części filmu i na zajęciach plastycznych proponuje ćwiczenie tworzenia łowickich wycinanek z papieru kolorowego.
  • Tworzenie lalki Pyzy. Nauczyciel przypomina uczniom, jak wygląda Pyza. Z przygotowanych wcześniej materiałów plastycznych uczniowie tworzą kukiełkę Pyzy. Stworzone lalki można później wykorzystać do odgrywania scenek teatralnych.
  • Tworzenie domków z masy piernikowej. Nauczyciel zwraca uwagę na przedstawienie Torunia w animacji. Domki są tam stworzone z piernika. Zadanie plastyczne dla uczniów polegać może na stworzeniu z masy piernikowej lub podobnej analogicznych domków.

Zadania aktywizujące

  • Gorąca Pyza, ćwiczenie typu energizer. Nauczyciel przygotowuje małą, miękką piłkę podobną do pyzy. Uczniowie ustawiają się w kole. Ich zadaniem jest rzucanie do siebie gorącej pyzy na tyle szybko, aby pamiętając, iż parzy ich w ręce, jak najszybciej odrzucili ją do kolejnej osoby, wypowiadając jednocześnie jej imię. Piłka nie może upaść na ziemię. Zabawę można modyfikować, np. analogicznie jak w popularnej wśród dzieci gry w kolory, lub włączać w zabawę liczby, słowa lub nazwy miejsc, na które nie należy łapać piłki.

Edukacja środowiskowa

  • Wyszukiwanie ciekawych miejsc w okolicy szkoły, do których warto zaprosić Pyzę. Nauczyciel informuje, że w kolejnych odcinkach filmu animowanego Pyza odwiedza różne miejsca w Polsce. Zadaniem uczniów jest wyszukanie ciekawych miejsc w ich miejscowościach, które chcieliby pokazać Pyzie. Warto też poprosić o uzasadnienie, dlaczego są to właśnie te miejsca.

Kształcenie wielokierunkowe

  • Wędrówki z Pyzą. Wyobraź sobie, że zostajesz przyjacielem Pyzy. Poszukaj na globusie lub mapie Polski miejsc, które chciałbyś/chciałabyś odwiedzić z nową przyjaciółką.
  • Język obcy: wprowadzanie słownictwa związanego z przyjaźnią i podróżami. Tworzenie prostych historii dotyczących tych zagadnień.
  • Jeszcze raz obejrzyjcie fragment z tańcem pierników. Zaproponujcie współczesną piosenkę, do której mogłyby tańczyć pierniki. Opowiedzcie lub zaprezentujcie, jak mógłby wyglądać taki taniec.