Opracowanie filmoznawcze - Przygody rycerza Szaławiły

Natalia Gruenpeter

PRZEDMIOT

godzina wychowawcza, interdyscyplinarne zajęcia fakultatywne, język polski, zajęcia artystyczne, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny

Podstawowe techniki nauczania

STOPKLATKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

 

Obejrzyj uważnie początek filmu.

 

  • W jaki sposób reżyser rozpoczyna opowieść? Jakie jest następstwo obrazów?

 

Zrób stopklatki, aby rozpoznać wykorzystanie różnych planów (od najdalszego do najbliższego).

 

  • W jakiej odległości znajdują się postaci? Jak zmienia się ta odległość w kolejnych ujęciach?

 

Oglądając uważnie początek filmu, poszukaj następujących planów filmowych: plan ogólny, plan pełny, półzbliżenie.

 

  • W którym momencie kamera wykonuje ruch? Jak można go opisać?

 

Poszukaj w filmie ujęć, w których pojawia się najazd kamery.

 

  • Jaką funkcję pełni ten ruch? Jakie wywołuje wrażenie?

 

Zwróć uwagę na zbliżenia twarzy w scenach rozgrywających się w karczmie.

 

  • Jakie emocje i reakcje rysują się na twarzach bohaterów?

DŹWIĘK I OBRAZ

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Po obejrzeniu całego filmu możesz postawić pytania ogólne.

 

  • Jaka jest muzyka towarzysząca opowieści? W jaki sposób zmienia się w reakcji na obraz i przedstawione w filmie wydarzenia?
  • Jakie jest źródło muzyki? Czy pochodzi ona ze świata przedstawionego filmu?
  • Jakie wrażenie wywołuje śpiewający narrator?
  • Jakie kolory dominują w filmie? Jak zmie­niają się w poszczególnych opowieściach rycerza?

Obejrzyj uważnie początek filmu i porównaj to, co widzisz z tym, co słyszysz.

 

  • O czym opowiada narrator, kiedy zmienia się odległość, w jakiej znajdują się postaci (zmiana planów filmowych)?

Porównaj dwie sceny: początek opowieści o ry­cerzu (1:15-1:30) i początek opowieści rycerza w karczmie (2:55-3:10).

 

  • Jakie są różnice w obrazie? Co znajduje się w kadrze? Jakie są różnice w dźwięku? Czy słyszymy te same głosy? Na czym polega różnica? Dlaczego słyszymy dwa różne głosy? Kto opowiada?

Zwróć uwagę na scenę jedzenia kurczaka w karczmie.

 

  • Jak zmieniają się dźwięk i obraz (ruch kamery, prędkość, zmiany planów)? Jakie wrażenie wywołują te zmiany? Jak dookre­ślają bohaterów, rycerza i jego giermka?

NARRACJA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

 

Obejrzyj z uczniami jeszcze raz początek i za­kończenie filmu.

 

  • Jak kończy się wizyta w karczmie? Czego boi się rycerz Szaławiła? Jaka jest reakcja innych osób?
  • Czy to wydarzenie zmienia sposób, w jaki patrzą na rycerza? Jak oceniasz postępo­wanie rycerza? Jakie są jego słowa a jakie czyny?
  • Czym różnią się obrazy na początku i na końcu filmu? Czy możemy określić porę dnia? Ile czasu upłynęło?
  • Czego w tym czasie dowiedzieliśmy się o bohaterach? Jak scharakteryzować można postaci? Jakie są ich relacje?
  • Jak kończy się film? Po czym poznajemy, że opowieść się skończyła?

CZOŁÓWKA I TYŁÓWKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

 

Obejrzyj z uczniami jeszcze raz początek i za­kończenie filmu.

 

  • Jakie zawody filmowe są wymienione w napisach końcowych? Czy umiesz powie­dzieć czym zajmuje się każda z osób?

 

 Kluczowe pytania

Postaci

  • Kto jest pierwszoplanową postacią filmu?
  • Czego dowiadujemy się o tytułowym rycerzu? Jakie ma cechy?
  • Jak oceniasz jego postępowanie? Czym różni się to, co mówi, od tego, co robi?
  • Jakie inne imiona można nadać rycerzowi?
  • Z kim spotyka się rycerz w czasie swoich przygód? Wymień postaci drugoplanowe.
  • Z jakich miejsc świata, z jakich kultur pochodzą postaci, które spotyka rycerz? Jak wyglądają i co je wyróżnia?
  • Jak rozpoczyna się pierwsza przygoda rycerza? Jakie postaci widzimy ustawione w kolejce do rycerza? Spróbuj je nazwać i określić, skąd pochodzą (z jakich czasów, miejsc świata, kultur)?
  • Jak ubrany jest rycerz Szaławiła? Czy jego strój odpowiada realiom przygód, o których opowiada?
  • Czy w filmie pojawiają się postaci historyczne? Jeżeli tak, to jakie? Czy odpowiadają realiom historycznym?

Narracja

  • Co robią rycerz i jego giermek w karczmie? Kto opowiada o przygodach rycerza Szaławiły w karczmie? Jak określić można taki typ narracji?

PODPOWIEDŹ: Narracja pierwszoosobowa, narrator jest postacią ze świata przedstawionego i opowiada o sobie.

  • W jaki sposób przedstawione są poszczególne historie? Czy potrafisz jednoznacznie określić czas i miejsce, w którym się rozgrywają?
  • Jaka jest kolejność wydarzeń? Które wydarzenia rozgrywają się w karczmie, a które przywołane są jako „wspomnienia” (przechwałki) rycerza?

PODPOWIEDŹ: Rozpoznanie ramy narracyjnej, w której osadzona jest narracja rycerza, opowiadanie w opowiadaniu.

  • Czy przygody rycerza są prawdopodobne? Które elementy są nieprawdopodobne?
  • Co to znaczy opowiadać (pleść, prawić) banialuki? Skąd wziął się ten zwrot?

PODPOWIEDŹ: Można skorzystać ze słownika języka polskiego.

  • Czy dostrzegasz w filmie humor? Wskaż zabawne sytuacje i wyjaśnij, na czym polega humor.

Montaż

  • Czym różni się opowieść o rycerzu od opowieści rycerza? Jak są ze sobą połączone?

PODPOWIEDŹ: Rozpoznanie ramy narracyjnej, w której osadzona jest narracja rycerza, opowiadanie w opowiadaniu.

  • Jak wyglądają przejścia pomiędzy tym, co dzieje się w karczmie a tym, co opowiada rycerz?
  • Porównaj zakończenie filmu z historiami opowiadanymi przez rycerza. Jaka jest relacja między rzeczywistością a opowieściami?
  • Oglądając uważnie film, poszukaj ujęć, w których zmienia się tempo akcji. Jakie to momenty? Jakie znaczenie odgrywają w fabule lub charakterystyce postaci? Jak zmienia się wtedy muzyka?

Motywy

  • Czy w filmie pojawiają się wydarzenia lub postaci, które znasz z innych bajek, baśni, mitów lub z historii? Jeżeli tak, to jakie?

PODPOWIEDŹ: Na przykład księżniczka zamknięta w zamkowej wieży, rycerz i jego giermek.

  • Jakie cechy powinien posiadać idealny rycerz? Czy rycerz Szaławiła je posiada? Wskaż inne postaci rycerzy znane z literatury lub z filmów – czym się charakteryzują, jakie mają przygody? Czy są podobne do rycerza Szaławiły?
  • Czy dostrzegasz w filmie motywy lub postaci znane z historii? W jaki sposób wplecione są w opowieści rycerza? Czy odpowiadają realiom historycznym?
  • Zwróć uwagę np. w jakich okolicznościach pojawia się Napoleon.
  • Zwróć uwagę na napisy początkowe – z czym ci się kojarzą?
  • Zwróć uwagę na zakończenie filmu – w jaki sposób scena końcowa jest wyciemniona? Jakie to przywołuje skojarzenia?

Pomysły na ćwiczenia


Pisanie i czytanie

  • O jakich przygodach opowiada rycerz Szaławiła? Nadaj im własne tytuły i zapisz je.
  • Wymyśl własną przygodę rycerza Szaławiły (banialukę). Gdzie rozgrywa się akcja? Co robi rycerz? W jaki sposób dowodzi swojej odwagi? Zapisz plan historii w punktach i opowiedz ją.

PODPOWIEDŹ: Możesz także narysować komiks albo tzw. storyboard (scenopis obrazkowy ukazujący sekwencje wydarzeń w serii obrazów, tworzony podczas pracy nad filmem przed rozpoczęciem zdjęć).

  • Przeczytaj wiersz Samochwała Jana Brzechwy. Porównaj postać samochwały z rycerzem Szaławiłą. Jakie mają cechy, które cechy są wspólne?
  • Zastanów się, czy znasz z literatury lub z filmów inne duety bohaterów (np. Don Kichot i Sancho Pansa). Zastanów się, jakie cechy powinien posiadać główny bohater (rycerz), a jakie jego pomocnik lub towarzysz (giermek).
  • Przeczytaj wiersz Przygody rycerza Szaławiły Jana Brzechwy w całości, zapisz plan wydarzeń z wiersza i porównaj z filmem. Jakie dostrzegasz różnice pomiędzy tekstem literackim a animacją? Jak nazwać można film, który powstał na podstawie tekstu literackiego?
  • Przeczytaj cały wiersz Jana Brzechwy, wypisz niezrozumiałe słowa lub zwroty. Sprawdź ich znaczenie w słowniku języka polskiego.

Słuchanie i mówienie

  • Wysłuchaj powyższego fragmentu wiersza Jana Brzechwy. Czy w filmie przedstawione są te wydarzenia? Czym różni się ten fragment wiersza od filmu?