Opracowanie filmoznawcze - Nielotek

Karol Jachymek

PRZEDMIOT

geografia, godzina wychowawcza, język polski, zajęcia artystyczne, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny

Podstawowe techniki nauczania

STOPKLATKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

 

Pokaż uczniom kadr przedstawiający Nielotka, głównego bohatera filmu, wydostającego się spod śniegu (ok. 0:36).

 

  • Co robi pingwin? W jakim planie został przedstawiony główny bohater? Do czego wykorzystujemy w filmie zbliżenia? Co możemy rozpoznać dzięki zbliżeniom? Czy dzięki nim łatwiej nam zrozumieć emocje bohaterów? Czy zbliżenia ułatwiają nam utożsamianie się z bohaterami filmu? Dlaczego tak się dzieje?

Pokaż uczniom kadr przedstawiający Nielotka wyławiającego z wody rybę (ok. 2:28).

 

  • Co wyłowił Nielotek? W co przemieni się wyłowiona przez niego ryba? Co według legend potrafi zrobić złota rybka? O speł­nienie jakiego życzenia poprosi Nielotek? Ile życzeń Nielotka spełni dla niego złota rybka? Czy znasz przykłady innych historii lub opowieści, w których pojawia się postać złotej rybki? O co sam poprosiłbyś złotą rybkę, gdybyś ją złowił?

Pokaż uczniom kadr przedstawiający Nielotka przemieniającego się w samolot (ok. 4:09).

 

  • W co za moment przemieni się Nielotek? Co uczniowie sądzą na temat tego pomysłu? Czy taka sytuacja mogłaby wydarzyć się naprawdę? Gdzie za chwilę poleci Nielotek? Co wydarzy się na lotnisku? Czy Nielotek będzie przemieniony w samolot już na zawsze? Jaki jest morał tej historii? Warto czy nie warto marzyć o „niebieskich migdałach”?

DŹWIĘK I OBRAZ

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Wyświetl uczniom fragment filmu, w którym słychać dźwięki wydawane przez pingwiny.

 

Jakie dźwięki wydają pingwiny? W jaki sposób mogły zostać zrealizowane wszystkie te dźwięki? W jaki sposób można uzyskać efekt kroczenia po śniegu (efekt ten uzyskamy nadeptując na przykład na worek wypełniony mąką ziemniaczaną)? W jaki sposób tworzone są dźwięki do filmów? Czy dźwięki zawsze nagrywane są w swoim naturalnym środo­wisku? A może powstają również w studio?

Wyświetl uczniom fragment filmu ukazujący Nielotka przemienionego w samolot i latające­go po lotnisku (ok. 4:30–5:28).

 

  • Jakie dźwięki wykorzystane zostały w tym fragmencie? Czy są takie same? Czy może jednak różnią się od tych, które dotychczas słyszeliśmy? Jakie dźwięki wydają z siebie maszyny? W jaki sposób wszystkie te dźwięki mogły zostać stworzone? Jakie skojarzenia wywołuje w nas pejzaż dźwiękowy ilustrujący lotnisko? Dlaczego zdaniem uczniów twórcy zdecydowali się na „kosmiczną” muzykę i odgłosy?

CZOŁÓWKA I TYŁÓWKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

 Wyświetl uczniom sam początek filmu.

 

  • Jak nazywa się ta część filmu? Do czego zazwyczaj służy? W jaki sposób została stworzona? Jakie materiały zostały wyko­rzystane do jej stworzenia? Jakie wywołuje w nas emocje? Co przedstawia? Jaką rolę odgrywa w niej światło i jego barwa? Jaka kolorystyka została w niej wykorzystana?

Wyświetl uczniom tyłówkę filmu.

 

  • Jak nazywa się ta część filmu? Do czego zazwyczaj służy? W jaki sposób została zrealizowana? Co się w niej pojawia? Czy uczniowie pamiętają, jakie zawody filmowe zostały w niej wymienione? Czym zajmują się przedstawiciele poszczególnych zawodów?

UJĘCIE

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Wyświetl uczniom fragment filmu, w którym widzimy Nielotka wspinającego się na górę (ok. 1:18–2:01).

 

  • Dlaczego Nielotek wspina się na górę? O czym marzy bohater? Dlaczego Nielotek tak bardzo chce umieć latać? Co się wówczas wydarza? Dlaczego Nielotek wpada do wody? Czy pingwiny mogą nauczyć się latać?       

                  

Pokaż uczniom ujęcie ukazujące Nielotka lecą­cego nad górami lodowymi (ok. 3:19–3:41).

 

 

  • W jakim planie ukazany został Nielotek na początku obejrzanego fragmentu (w planie pełnym)? W jakim planie widzimy go w kolejnym ujęciu (w zbliżeniu)?
  • Czy dzięki zbliżeniu możemy rozpoznać emocje Nielotka? Jakie emocje odczuwa w tym momencie nasz bohater? W jakim planie ukazany został Nielotek, kiedy widzimy go przelatującego nad górami (w planie ogólnym)? Do jakich celów wykorzystywane są zazwyczaj w filmach plany ogólne (służą one między innymi do zilustrowania relacji pomiędzy boha­terem a przestrzenią)? Jakie emocje wywo­łuje w nas ukazanie Nielotka w planie ogólnym, kiedy widzimy go przelatu­jącego nad górami? O co się wówczas boimy? Czy Nielotkowi udaje się osta­tecznie bezpiecznie przelecieć nad górami? Czy udaje mu się spełnić marzenia o lataniu?

TRANSFORMACJE RODZAJOWE

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Wyświetl uczniom wybrany przez siebie fragment filmu ukazujący Nielotka szybującego w przestwo­rzach.

 

  • Czy pingwiny potrafią latać? Czy taka sytuacja mogłaby wydarzyć się naprawdę? W co jeszcze mógłby się przemienić główny bohater filmu? Jak wyglądałby świat, gdyby pingwiny naprawdę latały? Czy warto marzyć o rzeczach, które przecież nigdy się nie wydarzą?

 Kluczowe pytania

Praca kamery

  • Po obejrzeniu filmu zapytaj uczniów, czy dostrzegli w nim jakiekolwiek ruchy kamery? Czy kamera jest statyczna? A może ruchoma? Wyświetl uczniom fragment filmu, w którym Nielotek przemienia się w samolot. Następnie zapytaj ich o pracę kamery w tym fragmencie. Z czyjej perspektywy widać stojące na śniegu stado pingwinów? Gdzie mogłaby zostać umieszczona kamera, gdyby ta sytuacja naprawdę miała miejsce (na ogonie samolotu)? Zapytaj uczniów, czy do nagrania tego fragmentu rzeczywiście wykorzystany został prawdziwy samolot? W jaki sposób mógł w takim razie zostać ten fragment zrealizowany?

Kolorystyka

  • Jaka kolorystyka została wykorzystana w filmie? Jakie jest jej zadanie? Jaki tworzy nastrój? Czy barwy wykorzystane w filmie są nasycone? A może nienasycone? Jakie barwy dominują w prawdziwej lodowej krainie?

Postaci

  • Czy bohaterami filmu są tylko pingwiny? Czy może sportretowane w nim zostały również inne ptaki? Czy w filmie dostrzec można także inne zwierzęta? Czy mógłbyś podać ich nazwy? Czy poza zwierzętami w filmie występują też inne postacie? Kim są? Jakie zawody wykonują? Czy byłeś kiedyś na prawdziwym lotnisku?

Narracja

  • Czy mógłbyś opowiedzieć, co po kolei wydarzyło się w filmie? Czy historia przedstawiona w filmie mogłaby zdarzyć się naprawdę? Czy jest tylko pomysłem twórców filmowych? Jak nazywa się osoba, która wymyśla historie opowiadane w filmie (np. scenarzysta)? Czy sam potrafiłbyś wymyślić równie niezwykłą historię?
  • Zapytaj uczniów, czy mogliby podać przykłady innych filmów, w których ukazane zostały równie fantastyczne przygody bohaterów? Jak nazywa się gatunek filmowy, w którym bohaterowie przeżywają fantastyczne przygody? Zapytaj uczniów, czy kiedyś słyszeli o filmach science fiction lub o filmach fantasy? Czy Nielotek może być zatem przykładem filmu science fiction? Jakie jego elementy mogłyby o tym świadczyć? Czy uczniowie lubią oglądać lub czytać tego typu utwory?

Miejsce akcji

  • Gdzie rozgrywa się akcja filmu? Co to za kraina? W jaki sposób została stworzona? Z pomocą jakich materiałów twórcy filmu starali się oddać jej charakter? Czy akcja filmu dzieje się tylko w lodowej krainie? Czy w filmie pojawiają się też inne miejsca akcji? Jak wygląda ukazane w filmie lotnisko?

Ujęcia

  • Z ilu ujęć zazwyczaj składają się filmy? Z jednego? A może z wielu? A z ilu ujęć składa się obejrzany przed momentem film? Czy łatwo je policzyć? Czy w tak szybkim tempie jest to w ogóle możliwe? Ujęcie to przecież najmniejsza ruchoma część filmu (od cięcia montażowego do cięcia montażowego lub od włączenia do wyłączenia kamery). Nawet w krótkim filmie jest ich zazwyczaj całkiem sporo. Czy filmy mogą składać się tylko z jednego z ujęcia? Czy w związku z tym łatwo czy trudno stworzyć swoje własne dzieło filmowe? Jakie pomysły na swoje własne filmy mają zatem uczniowie?

Muzyka i dźwięk

  • Jaka jest rola muzyki w obejrzanym przed momentem filmie? Jaki tworzy nastrój? Jakie wywołuje w nas emocje? Jakie instrumenty mogły zostać wykorzystane do jej nagrania? Czy w filmie mamy do czynienia z muzyką akustyczną? A może jest to przykład muzyki elektronicznej? Poproś uczniów, aby podali przykłady akustycznych i elektronicznych instrumentów muzycznych. Jakie są ich ulubione instrumenty? A z jakich instrumentów najchętniej korzystają ich ulubieni twórcy?
  • Wyświetl uczniom tyłówkę i ostatnią scenę filmu, kiedy Nielotek wychodzi na brzeg po upadku do wody. Jaka muzyka została wykorzystana w tym fragmencie? Czy jest podobna do tej, którą słyszeliśmy we wcześniejszych fragmentach filmu? Jakie jest jej zadanie? O czym nam mówi?

Motywy

  • Zapytaj uczniów, czy mogliby podać przykłady innych filmów, których bohaterami są pingwiny (np. Mały pingwin Pik-Pok, Pingwiny z Madagaskaru, Marsz pingwinów)? Czy ukazywane w nich pingwiny są do siebie podobne? A może w jakiś sposób się od siebie różnią?
  • W filmie ryba złowiona przez Nielotka przemienia się w złotą rybkę. Czy mógłbyś wymienić przykłady innych filmów i tekstów literackich, w których pojawia się postać złotej rybki? Czy znasz przykłady innych baśni i legend, które opowiadają o złotej rybce? Czy mógłbyś jedną z nich opowiedzieć?

Kompozycja (mise-en-scène)

  • W jaki sposób został zrealizowany obejrzany przed momentem film?

PODPOWIEDŹ: Warto opowiedzieć uczniom o różnych rodzajach animacji. Rodzaje animacji:
rysunkowa, przedmiotowa (tutaj rysunek zastępuje nam trójwymiarowy przedmiot; to np. animacja lalkowa, kukiełkowa, wycinankowa, plastelinowa), animacja rotoskopowa (wykorzystuje nakręcone za pomocą kamer filmiki), fotoanimacja (animuje się tutaj zdjęcia), motion capture („przechwytuje” naturalny ruch aktorów, który później przenoszony jest na animowane postaci, technika bardzo popularna w grach komputerowych), techniki kombinowane (łączą wymienione powyżej techniki), animacja poklatkowa (tworzona na podstawie klatek będących zdjęciami), cyfrowa 2D oraz 3D, czyli takie, które są tworzone specjalnymi technikami komputerowymi(definicje za Andrzejem Kossakowskim).

  • Jakiego rodzaju animacji jest on przykładem? Czy jest to animacja lalkowa? Rysunkowa? Wycinankowa? 3D? A może jest to po prostu animacja kombinowana, czyli wykorzystująca różne techniki? Jakie techniki zostały zatem wykorzystane do jej stworzenia? Po jakie materiały sięgnęli twórcy, aby zrealizować obejrzany przed momentem film? W jaki sposób materiały te zostały przez nich zaanimowane? Czy możesz znaleźć część z nich w swoim domu? Czy mógłbyś sam stworzyć taką scenografię?

Montaż

  • Zapytaj uczniów, czym jest ich zdaniem montaż? Czy kiedyś słyszeli ten termin? Następnie wyświetl czołówkę filmu i zapytaj ich, w jaki sposób została ona zakończona?

PODPOWIEDŹ: Czołówka zakończona zostaje za pomocą ściemnienia. Ściemnienie to jedna z technik montażowych. Do czego służy ściemnienie? Ściemnienie zazwyczaj kończy wątek, służy do wyraźnego podkreślenia końca, jest swego rodzaju odpowiednikiem silnej i mocnej kropki.  Czym różni się od cięcia? Czy było łatwo dostrzec tę technikę montażową w obejrzanym fragmencie? A jak jest z cięciami? Czy łatwo dostrzegamy je w filmach? Czy to jedyne ściemnienie wykorzystane w obejrzanym przez nich filmie? A może uczniowie mogliby wskazać również inne przykłady ich wykorzystania?

Pomysły na ćwiczenia


Pisanie i czytanie

  • Zapytaj uczniów, co oznacza słowo „nielotek”? Czy kiedyś już je słyszeli? A może spotykają się z nim po raz pierwszy? Czy takie słowo istnieje w naszym codziennym słowniku (istnieje „nielot”, ale nie „nielotek”)? W nawiązaniu do wszystkich dotychczasowych pytań poproś uczniów o to, aby wymyślili przykłady swoich własnych słów, których najbardziej brakuje im w codziennych rozmowach. Poproś ich, aby wyjaśnili, jakie znaczenia mają wymyślone przez nich słowa?
  • Zapytaj uczniów, czy mogliby podać przykłady innych filmów lub tekstów literackich, których bohaterami są ptaki? Następnie poproś ich o przeczytanie Ptasiego radia autorstwa Juliana Tuwima. O czym opowiada przeczytany utwór? Czy jest w nim mowa o pingwinach? Jakie dźwięki wydają lub mogłyby wydawać te zwierzęta? Na koniec poproś uczniów o stworzenie wspólnego, pingwiniego koncertu (zadanie można połączyć z ćwiczeniem dotyczącym różnych odgłosów ptaków, opisanym w części Słuchanie i mówienie).

Słuchanie i mówienie

  • Poproś uczniów, aby opowiedzieli ukazaną w filmie historię pingwina Nielotka? Jakie jeszcze przygody mógłby przeżywać główny bohater filmu? A jakie jego koledzy i rodzina?
  • Pingwin to ptak czy ssak? Zapytaj uczniów, czy mogliby wymienić inne znane im przykłady nazw ptaków? Jakie dźwięki wydaje pingwin? A jakie dźwięki wydają inne ptaki? Po czym można poznać kukułkę? A po czym sowę? Wyszukaj odgłosy różnych ptaków w internecie i naucz się rozpoznawać je wspólnie z uczniami. Na koniec zapytaj uczniów o to, czy sami potrafiliby odtworzyć wszystkie te dźwięki. Wspólnie pobawcie się przez moment w zgadywanki lub hałaśliwe ptasie radio.
  • Pingwin to bardzo zabawny wyraz. PINGwin! A jeszcze zabawniej brzmi od tyłu! Niwginp! Zapytaj uczniów o to, czy przychodzą im do głowy jeszcze jakieś przykłady zabawnych wyrazów? Czy potrafiliby je wymówić wstecz? Wspólnie stwórzcie na tablicy chmurę różnych słów podanych przez dzieci, postarajcie się również zapisać je od końca. Następnie wspólnie nauczcie się płynnie je wymawiać. W obydwu kierunkach!

Ćwiczenia praktyczne

  • Wykonaj razem z uczniami ilustrację przedstawiającą lodowy krajobraz. W tym celu weź dużą, czarną kartkę papieru, po czym złóż ją na pół wzdłuż dłuższego boku. Następnie na jej jednej połowie narysuj kształty lodowych gór za pomocą białej pasty do zębów lub białej farby plakatowej. Ponownie złóż kartę w taki sposób, aby stworzony przed chwilą kształt góry odcisnął się na jej drugiej połowie. Następnie rozłóż kartkę i podziwiaj swoje zimowe arcydzieło. Ustaw kartkę w pionie i stwórz w ten sposób śnieżną scenografię.
  • Góry lodowe można wykonać też z pogniecionego papieru pakowego. Poproś uczniów, aby wzięli przygotowane wcześniej arkusze, podarli je na mniejsze kawałki, pomięli i ułożyli przed śnieżnymi scenografiami, które wykonali w poprzednim zadaniu. Następnie zaproponuj, aby wszyscy uczniowie ulepili figurki pingwinów z czarnej i białej plasteliny. Na koniec z wykorzystaniem wszystkich przygotowanych materiałów wspólnie pobawcie się w pingwini teatr.

Zadania aktywizujące

  • Zapytaj uczniów, czy pamiętają, w jaki sposób poruszają się pingwiny? Razem z nimi postaraj się odtworzyć ruch charakterystyczny dla tych ptaków. Następnie wspólnie stwórzcie paradę kroczących dumnie, choć kiwających się pingwinów.
  • Zaproponuj uczniom, abyście wspólnie ustawili się w rzędzie. Następnie rozdaj wszystkim piłeczki lub inne małe przedmioty i poproś o włożenie ich między kolana. Waszym zadaniem będzie przejść salę pingwinim krokiem, starając się nie wypuścić trzymanych między kolanami przedmiotów. Wyścig wygra ten, kto jako pierwszy przejdzie salę w obie strony. Pamiętaj jednak, że nie liczy się prędkość, ale dokładność – piłeczka przez cały czas musi pozostać na swoim miejscu! Jeśli wypadnie, zaczynamy zadanie od początku. I dalej udajemy wesołego pingwina.

Edukacja środowiskowa

  • Czy główny bohater filmu miał marzenia podobne do pozostałych pingwinów? A może marzył zupełnie o czymś innym? Czym jest inność? Czy powinniśmy ją wspierać? Czy może jednak powinniśmy się jej bać? Poproś uczniów, aby podzielili się swoimi przemyśleniami na ten temat. Poprowadź z nimi wspólną dyskusję.
  • W nawiązaniu do historii ukazanej w filmie porozmawiaj z uczniami na temat aspiracji i celów życiowych. Czy warto mieć w życiu cel? Czy warto do czegoś dążyć? Czy zawsze da się spełnić wszystkie nasze życzenia?

Kształcenie wielokierunkowe

  • Zapytaj uczniów o to, gdzie ich zdaniem żyją pingwiny? Najliczniej pingwiny zamieszkują okolice Antarktydy. Gdzie leży Antarktyda? Poproś uczniów, aby pokazali umiejscowienie tego kontynentu na mapie lub na globusie. Czy to oznacza, że kiedy pojechalibyśmy na Antarktydę, to chodzilibyśmy do góry nogami? Zapytaj uczniów o to, jaka jest pogoda na tym kontynencie? Jak może wyglądać krajobraz? Następnie pokaż im fotografie przedstawiające Antarktydę. Czy chcieliby tam zamieszkać? Czy mieszkanie na Antarktydzie jest w ogóle możliwe? Pokrótce w delikatny sposób wprowadź  uczniów w problematykę ocieplenia klimatu. Na koniec zapytaj ich o to, w jaki sposób wszyscy możemy dbać o środowisko.
  • W nawiązaniu do obejrzanego filmu zapytaj uczniów, co ich zdaniem najbardziej wyróżnia pingwiny? Na pewno wygląd. Ale przecież pingwiny to także ptaki, które nie latają! Jednak czy pingwiny to jedyne na świecie nieloty, czyli ptaki nielatające? Zapytaj uczniów o to, czy mogliby podać inne przykłady tego typu stworzeń? Następnie pokaż uczniom fotografie przedstawiające wybrane przez siebie wcześniej ptaki nielatające (m.in. struś, kiwi, emu, derkaczyk nielotny). Opowiedz o nich przez chwilę. Powiedz również, w jakich krajach żyją lub jakie kontynenty zamieszkują. Zapytaj dzieci, czy postarałaby się odgadnąć, gdzie te kraje znajdują się na mapie. Na koniec wspólnie powtórzcie wszystkie zdobyte informacje.