Opracowanie filmoznawcze - Nie drażnić lwa

Karol Jachymek

PRZEDMIOT

godzina wychowawcza, interdyscyplinarne zajęcia fakultatywne, język polski, lekcja biblioteczna, zajęcia artystyczne, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny

Podstawowe techniki nauczania

STOPKLATKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Pokaż uczniom kadr, na którym widać jak lew otrzy­muje mandat (ok. 3:24).

  • Co otrzymuje od policjanta lew? Czym jest mandat? Dlaczego lew go otrzymuje? Za jakie zachowania na drodze można otrzymać mandat?

Pokaż uczniom kadr, na którym widać budynek z napisem ULTRA BIURO (ok. 5:11).

 

  • Co to jest za budynek? Co może się w nim znajdować? Czy uczniowie mogliby podać inne przykłady urzędów? Co możemy rozpoznać dzięki zbliżeniom? W jakim celu chodzimy do tego typu instytucji? Jak powinniśmy się w nich zachowywać?

DŹWIĘK I OBRAZ

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Wyświetl uczniom fragment filmu, w którym wykorzystany został temat muzyczny ilustrują­cy lwa (np. 2:24–3:00).

 

  • Co ta muzyka mówi o głównym bohaterze? Co na jej podstawie można powiedzieć o zacho­waniu lwa? Czy ta muzyka powtarza się jeszcze w filmie? W takim razie w jakich jeszcze momentach filmu się pojawia? Komu towa­rzyszy przez cały utwór? Czy uczniowie sami spróbowaliby zanucić ten temat muzyczny?

Wyświetl uczniom fragment ukazujący łobuza podchodzącego do klatki z lwem (ok. 1:05–2:11).

 

  • Jaka jest rola muzyki w tym fragmencie? Jaki temat muzyczny ilustruje zachowanie lwa? Jaka muzyka ilustruje natomiast zacho­wanie łobuza? Czy dostrzegasz pomiędzy tymi dźwiękami jakąś różnicę? Co te dźwięki mówią o zachowaniu bohaterów?

Wyświetl uczniom fragment filmu ukazujący zdenerwowanego lwa (ok. 3:31). Najlepiej bez wizji, aby uczniowie mogli słyszeć jedynie sam wykorzystany w tym fragmencie dźwięk.

 

  • Jakie dźwięki zostały wykorzystane w tym fragmencie? Co ten dźwięk przypomina (ryk lwa)? Czy jest to autentyczne ryczenie lwa? Czy dźwięki do filmów zawsze nagry­wamy w ich „naturalnym” środowisku? Jakie emocje ma za zadanie ilustrować ten dźwięk? W jaki sposób mógł on zostać stworzony? Czy uczniowie postaraliby się go odtworzyć? Czy przychodzą im do głowy inne dźwięki, które mogłyby ilustrować złość i zdenerwowanie? Czy uczniowie mogliby je zaprezentować?

UJĘCIA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Wyświetl uczniom fragment filmu ukazują­cy lwa kierującego ruchem drogowym (ok. 3:39–3:54).

 

 

 

 

  • Co robi lew? Dlaczego rusza swoimi rękami w takim właśnie sposób? Co oznaczają jego ruchy? Kto zazwyczaj kieruje ruchem drogowym? W jaki inny sposób można jeszcze kierować ruchem (np. światła, znaki drogowe)? Czy uczniowie mogliby wspólne odtworzyć ruchy lwa i nauczyć się ich znaczenia?

Wyświetl uczniom fragment filmu ukazujący lwa wpadającego do pułapki (ok. 8:38–9:20).

 

  • Jak czuje się lew? Dlaczego tak się czuje? Co sądzisz o zachowaniu ludzi? Gdzie powi­nien mieszkać lew? Czy zoo to naturalne środowisko dla dzikich zwierząt? Czy dzikie zwierzęta zawsze dobrze się czują w klatkach? Jak powinniśmy zachowywać się wobec zwie­rząt mieszkających w zoo? Jak powinniśmy zachowywać się wobec wszystkich zwierząt?

CZOŁÓWKA I TYŁÓWKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Wyświetl sam początek filmu.

 

  • Co to jest czołówka? Do czego zazwy­czaj służy? Czy czołówka w tym filmie jest rozbudowana? Dlaczego film rozpoczyna się tylko od napisu „zoo”? Co nam ten napis podpowiada? Czy uczniowie mieliby własne pomysły na inną czołówkę do tego filmu?

Wyświetl uczniom tyłówkę filmu.

 

  • Co to jest tyłówka? Do czego zazwyczaj służy? W jaki sposób została stworzona tyłówka w obejrzanym przed momentem filmie? Co przypominają napisy, na których umieszczone zostały nazwiska twórców? Czy uczniowie mogliby wymienić umieszczone na tych tabliczkach przykłady zawodów filmowych? Czym zajmują się przedstawiciele poszczególnych zawodów filmowych?

TRANSFORMACJE RODZAJOWE

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Wyświetl uczniom wybrany przez siebie fragment filmu, w którym lew pożera innych bohaterów.

 

  • Co sądzisz o zachowaniu lwa? Czy lew mógł zachować się w inny sposób? Czy uczniowie mogliby wymyślić historię, w której lew jest miły dla napotkanych na swojej drodze bohaterów? Czy prawdziwe zwierzęta mogą powstrzymywać swoje emocje? Czy można je drażnić? Co wtedy czują?

Wyświetl uczniom fragment filmu, w którym lew goni uciekającego królika, wpada w pu­łapkę, a następnie znajduje się z powrotem w zoo (ok. 8:30–10:04)?

 

  • Co uczniowie sądzą na temat zachowania lwa? Czy film mógłby ich zdaniem skończyć się w inny sposób? Jaki morał płynie z obej­rzanej przed momentem filmowej opowieści? Czy uczniowie zgadzają się na taki finał?

 

Kluczowe pytania

Praca kamery

  • Po obejrzeniu całego filmu zapytaj uczniów o to, czy dostrzegli w nim jakiekolwiek ruchy kamery? Czy kamera w filmie jest statyczna? A może ruchoma? Czy w filmie często zmieniają się plany? Czy uczniowie mogliby podać przykłady znanych im planów filmowych? Czy potrafiliby rozrysować je na tablicy? Co możemy rozpoznać dzięki poszczególnym planom filmowym? Do czego w takim razie służą plany ogólne? A do czego zbliżenia? Dzięki którym z tych planów łatwiej nam rozpoznać emocje bohaterów?

PODPOWIEDŹ: Warto zapoznać uczniów z pojęciem planów filmowych, zachęcamy do odwiedzenia strony EdukacjaFilmowa.pl/abc-filmu/, która jest doskonałym źródłem wiedzy na temat elementów języka filmowego.

  • Wyświetl uczniom początkowy fragment filmu ukazujący śpiącego w klatce lwa (ok. 19 sekundy). Zapytaj ich o to, jaką technikę filmową mogli w tym fragmencie zaobserwować? Następuje w nim bowiem zmiana planów z pomocą najazdu kamery. Do czego służy w filmach taki płynny ruch kamery (np. do skoncentrowania uwagi na czymś bardzo ważnym, chociażby na emocjach bohatera)? Jakie emocje odczuwa w tym fragmencie lew? Co może odczuwać, kiedy zostaje wyrwany ze spokojnego snu? Czy to dla niego komfortowa sytuacja? Dlaczego lew czuje się nie najlepiej? Co moglibyśmy zrobić, żeby lew poczuł się dobrze?

Kolorystyka

  • Zapytaj uczniów o to, co sądzą o kolorystyce filmu? Jakie kolory zostały w nim wykorzystane? Czy film jest barwny czy czarno-biały? Jaką funkcję w związku z tym mogą pełnić kolory w filmie? Czy inaczej odebralibyśmy tę historię, gdyby kolorystyka była czarno-biała? Czy uczniowie znają przykłady czarno-białych filmów?

Postaci

  • Zapytaj uczniów o to, czy lew jest pozytywnym czy negatywnym bohaterem? Co sądzą na temat jego zachowania? Dlaczego lew zachowuje się w taki właśnie sposób? Czy zwierzęta mogą kontrolować swoje zachowanie?
  • Zapytaj uczniów o to, co sądzą o zachowaniu pana w cylindrze, prowadzącego samochód w jednej ze scen filmu? Jakie emocje w nich wzbudził? Czy go polubili? Czy powinniśmy zadzierać nosa?
  • Poproś uczniów o to, aby wymienili zapamiętane przez nich zwierzęta, jakie ukazane zostały w obejrzanym filmie. Następnie zapytaj ich o to, czy mogliby powiedzieć, w jakich krajach i na jakich kontynentach żyją te zwierzęta w swoim naturalnym środowisku? Czy kiedykolwiek je widzieli na żywo?

Narracja

  • Ponownie wyświetl uczniom początkowy fragment filmu ukazujący śpiącego w klatce lwa (ok. 19 sekundy). Zapytaj uczniów o to, z czyjej perspektywy widzimy głównego bohatera filmu (z perspektywy osób odwiedzających zoo, obserwujemy go przecież zza krat, gdy spokojnie śpi w swojej klatce). Następnie zapytaj uczniów o to, z jakiej perspektywy widzimy dzieci podchodzące do klatki (widzimy je z perspektywy siedzącego w klatce lwa)? Czy jest ona taka sama? Powiedz uczniom, że w tym fragmencie mamy do czynienia z przykładem narracji subiektywnej, czyli prowadzonej z punktu widzenia bohatera. Zapytaj uczniów o to, do czego może służyć taki sposób prowadzenia narracji (m.in. do tego, abyśmy mogli lepiej zrozumieć sytuację bohaterów i ich zachowania). Jeszcze raz wyświetl uczniom omawiany film i poproś ich o to, aby w czasie seansu wskazali inne przykłady wykorzystania w nim narracji subiektywnej.

Miejsce akcji

  • Zapytaj uczniów o to, gdzie rozgrywają się początkowe i końcowe sceny filmu? Czy byli kiedyś w zoo? Jakie zwierzęta można tam zobaczyć? W jakich miastach w Polsce można pójść do zoo?
  • Zapytaj uczniów o to, czy zoo jest jedynym miejscem, w którym rozgrywa się akcja filmu? Następnie poproś ich o to, aby postarali się wymienić również inne filmowe „lokalizacje”. Czy film jest pod tym względem rozbudowany?

Ujęcia

  • Zapytaj uczniów, czy film składa się z jednego, czy z wielu ujęć? Co to w ogóle jest ujęcie?

PODPOWIEDŹ: Ujęcie to najmniejszy ruchomy fragment filmu od cięcia montażowego do cięcia montażowego lub od włączenia do wyłączenia kamery.

  • Czy w obejrzanym filmie mieliśmy do czynienia z małą czy dużą liczbą ujęć? Czy uczniowie mogliby sami stworzyć przykłady własnych ujęć na swoich telefonach? Co by się stało, jeśli następnie połączylibyśmy ze sobą wszystkie te ujęcia? Czy moglibyśmy w ten sposób stworzyć swój własny film przedstawiający życie klasy?
  • Wyświetl uczniom fragment filmu ukazujący lwa dumnie kroczącego przez korytarz i ubranego w koronę króla. W jaki sposób została zrealizowana ta scena? Z ilu ujęć się składa? W jakich miejscach została w niej ustawiona kamera? Czy obserwujemy w niej lwa z jednego, a może z wielu punktów widzenia? Dlaczego tak się dzieje? Czy dzięki kilku punktom widzenia obejrzany fragment staje się bardziej dynamiczny?

Muzyka i dźwięk

  • Zapytaj uczniów o to, czy potrafią rozpoznać instrumenty, z pomocą których została nagrana ścieżka dźwiękowa filmu? Jakie są ich ulubione instrumenty? Następnie poproś ich o to, abyście wspólnie zaczęli udawać ich brzmienie.
  • Zapytaj uczniów o to, do jakiego stylu muzycznego nawiązuje ścieżka dźwiękowa wykorzystana w filmie?

PODPOWIEDŹ: Ścieżka nawiązuje do muzyki jazzowej, a jej autorem jest Jerzy Matuszkiewicz. Następnie puść uczniom przykłdy innych kompozycji autora (lub innych twórców jazzowych) i wspólnie porozmawiajcie na temat emocji, przemyśleń i wyobrażeń.

  • Zapytaj uczniów o to, z pomocą jakiej muzyki i jakich dźwięków zilustrowane zostało w filmie zachowanie lwa? Następnie odtwórz uczniom początkowy fragment Karnawału zwierząt autorstwa Camille’a Saint-Saënsa (znajdziesz go na stronie Muzykoteki: https://tiny.pl/tgz4h), zatytułowany Wstęp i marsz królewski lwa. Po wspólnej lekturze muzycznej porozmawiaj z uczniami na temat podobieństw i różnic w tematach muzycznych ilustrujących zachowanie lwa.


Motywy

  • Zapytaj uczniów o to, czy mogliby podać przykłady innych filmów, w których bohaterem jest lew (np. Król Lew, Madagaskar, Mia i biały lew)? Czy ukazywane w nich lwy są do siebie podobne? A może w jakiś sposób się od siebie różnią?
  • Zapytaj uczniów o to, czy mogliby podać przykłady innych filmów i tekstów literackich, w których głównymi bohaterami są zwierzęta? Co takie utwory często symbolizują? Czy zilustrowane w nich zachowanie zwierząt jest niekiedy symbolem zachowania ludzi? Których zwierzęcych bohaterów uczniowie lubią najbardziej?

Kompozycja (mise-en-scène)

  • Poproś uczniów o to, aby postarali się scharakteryzować sportretowane w filmie zoo. Co na jego temat sądzą? Czy zoo w rzeczywistości tak wygląda? Czy jest to artystyczna wizja twórców filmu? Czy podoba im się wielkość znajdujących się w nim klatek? Czy uczniowie chcieliby zmienić ich rozmiar? Czy zwierzęta w ogóle powinny mieszkać w klatkach?
  • Zapytaj uczniów o to, co sądzą na temat scenografii wykorzystanej w filmie? Czy jej wykonanie było łatwe czy trudne? W ilu miejscach rozgrywa się akcja filmu? Jak dużo różnych scenografii musieli przygotować jego twórcy (np. scenografię przedstawiającą zoo, miasto, różne wnętrza budynku, helikopter, dżunglę)? Czy uczniowie sami potrafiliby stworzyć podobną scenografię?

Montaż

  • Zapytaj uczniów o to, czym ich zdaniem jest montaż? Czy kiedyś słyszeli ten termin? Następnie wyświetl uczniom początek filmu i zapytaj ich o to, czy został on zrealizowany za pomocą ciągłej pracy kamery? A może dostrzegają w nim jakieś łączenia?

PODPOWIEDŹ: W tym fragmencie można dostrzec przykłady cięć montażowych. Do czego służą cięcia montażowe? Czy wykorzystane zostały tylko na samym początku obejrzanego utworu? A może występują w całym filmie? Czy montaż jest ważnym elementem filmu?

Pomysły na ćwiczenia


Pisanie i czytanie

  • Przygotuj na zajęcia anagramy/rozsypanki literowe na podstawie nazw różnych zwierząt (np. ewl – lew, fayrża – żyrafa). Następnie poproś uczniów, aby próbowali rozszyfrować, jakie nazwy zwierząt się pod nimi kryją. W tym celu niech w odpowiedniej kolejności ułożą wszystkie litery.
  • Przepisz na tablicę wierszyk Lew autorstwa Jana Brzechwy (pochodzący z utworu Zoo). Następnie poproś uczniów o to, aby po cichu go przeczytali. Po wspólnej lekturze porozmawiaj z nimi na temat podobieństw i różnic w zachowaniu lwa, które zostało zilustrowane zarówno w przeczytanym utworze, jak i w obejrzanym filmie. Na koniec zaproponuj, aby uczniowie sami spróbowali wymyślić własną rymowankę na temat lwa.

Słuchanie i mówienie

  • Poproś uczniów o to, aby wspólnie wymyślili historię o lwie – królu zwierząt. Można wykorzystać do tego podstawowe narzędzia zaczerpnięte z metody storytellingu. Usiądź razem z uczniami w kole (np. na krzesłach lub na podłodze), a następnie poproś ich, aby każdy z nich po kolei rozwijał o dalsze wątki tworzoną przez wszystkich, wspólną opowieść. Jakie przygody będzie miał Wasz lew?
  • Przygotuj na lekcję kadry z filmu Nie drażnić lwa, które będą przedstawiać jego najważniejsze sceny. Następnie poproś uczniów o to, aby ułożyli je w odpowiedniej kolejności i na ich podstawie opowiedzieli fabułę obejrzanego filmu.

PODPOWIEDŹ: Fotosy z filmu Nie drażnić lwa znajdziesz na stronie Fototeki: www.fototeka.fn.org.pl


Ćwiczenia praktyczne

  • Poproś uczniów, aby z wykorzystaniem włóczki, papieru kolorowego i krepiny stworzyli imponujące, puchate grzywy lwa (do umocowania materiałów można wykorzystać m.in. opaski lub okręgi sklejone z pasma papieru). Następnie załóżcie je wszyscy na głowę i przez moment pobawcie się w stado rozbrykanych lwów.
  • Nawiązując do fragmentu filmu, w którym lew kieruje ruchem, zapytaj uczniów, czy znają jakieś znaki drogowe. Następnie sam pokaż im kilka wybranych przez siebie znaków i powiedz, co oznaczają. Po tym krótkim wstępnie poproś uczniów, aby sami spróbowali wykonać wszystkie te znaki z wykorzystaniem m.in. patyczków, papieru kolorowego, kartonu, kredek. Po wykonaniu wszystkich znaków rozstawcie je po całej sali i postarajcie przypomnieć sobie, co każdy z nich oznacza (wspólnie udając np. rowerzystów lub kierowców samochodów). Możesz też poprosić uczniów, aby każdy z nich, z wykorzystaniem dostępnych materiałów, stworzył swój własny, nieistniejący dotąd znak i wymyślił jego znaczenie (np. nakaz jedzenia lodów, obowiązek dobrego zachowania etc.).

Zadania aktywizujące

  • Razem z uczniami stwórzcie wspólnie fantastyczną menażerię. Niech każdy pomyśli, w jakie zwierzę chciałby się wcielić? W lwa, tygrysa, surykatkę, leniwca, kraba palmowego, a może lemura (podpowiedz uczniom, że w tym ćwiczeniu warto przypomnieć sobie nieoczywiste przykłady zwierząt – wtedy będzie zabawniej)? Następnie poproś wszystkich, abyście wspólnie spróbowali zachowywać się jak wybrane zwierzęta. Możecie również próbować wzajemnie odgadnąć, jakie zwierzęta udajecie (bawiąc się np. w zwierzęce kalambury). Możecie także wymieniać po kolei nazwy różnych zwierząt, a następnie wspólnie odgrywać ich zachowania. Zadanie można wykorzystać jako formę energizera. Po obejrzeniu filmów zaproponuj uczniom, abyście wspólnie za kilka dni zorganizowali zwierzęcą dyskotekę. Poproś ich, aby pomyśleli nad łatwymi do wykonania kostiumami zwierząt (możecie je też wspólnie wykonać w czasie zajęć). Możecie też przyjść wszyscy ubrani w przygotowane wcześniej lwie grzywy. W czasie dyskoteki, ubrani w zwierzęce kostiumy, wymyślcie wspólnie kroki np. do piosenki Wyginam śmiało ciało pochodzącej z filmu Madagaskar. Możesz też zorganizować razem z uczniami bal zwierząt w nawiązaniu do utworu Karnawał zwierząt autorstwa Camille’a Saint-Saënsa (https://tiny.pl/tgz4h).

Edukacja środowiskowa

  • Wykorzystaj obejrzany film jako pretekst do rozważań na temat praw zwierząt. Czy zwierzęta można krzywdzić? Przeprowadź z uczniami krótką burzę mózgów na temat tego, jak ich zdaniem powinna wyglądać właściwa opieka nad zwierzętami.
  • W odniesieniu do sportretowanego w filmie zachowania lwa i innych bohaterów porozmawiaj z uczniami na temat zasad dobrego wychowania. W tym celu zaproponuj im wspólne odgrywanie scenek (ukazujących właściwie i niewłaściwe zachowania). Czy warto przestrzegać zasad dobrego wychowania?

Kształcenie wielokierunkowe

  • Podziel uczniów na grupy i poproś każdego z jej członków, aby narysował podobiznę wylosowanego i przygotowanego przez Ciebie wcześniej zwierzęcia (np. lwa, antylopy, strusia, pająka). Po wykonaniu zadania rozdaj uczniom pakiet nazw tych zwierząt zapisanych w różnych językach (np. po angielsku, niemiecku, francusku, hiszpańsku) i poproś ich o to, aby wspólnie spróbowali dopasować je do stworzonych przez nich rysunków. Następnie wspólnie nauczcie się ich wymowy (np. z wykorzystaniem stron Google Translate czy Forvo).
  • Poproś uczniów, aby z plasteliny i innych dostępnych materiałów wspólnie stworzyli wielkie zoo. Następnie zapytaj ich o to, co sądzą na temat krat? Czy kraty w zoo są potrzebne? Czy zwierzęta w zoo zawsze są szczęśliwe (możesz odwołać się do zachowania ukazanego w filmie lwa)? A może zwierzęta powinny żyć na wolności, a nawet w swoim naturalnym środowisku? Co by się jednak stało, gdybyśmy usunęli kraty? Czy wszystkie zwierzęta są dla siebie bezpieczne? Czy wszystkie zwierzęta są bezpieczne dla ludzi? Na zakończenie poproś uczniów, aby, korzystając ponownie z dostępnych materiałów i stworzonych przez siebie figurek, wspólnie wymyślili projekt miejsca, które rozwiązywałoby wszystkie te problemy.