Opracowanie filmoznawcze - Miś Uszatek

Marta Sosnowska

PRZEDMIOT

godzina wychowawcza, interdyscyplinarne zajęcia fakultatywne, język polski, zajęcia artystyczne, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny

Podstawowe techniki nauczania

STOPKLATKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Pokaż uczniom kadr, w którym widać jak Uszatek wygląda przez zaśnieżoną szybę.

 

 

  • Opowiedz w jaki sposób poznajemy głównego boha­tera? Czy przypomina ci to sposób prezentacji znany z innych rodzajów sztuk? (np. w teatrze, gdy aktor wyłania się zza kurtyny?)
  • Kto jeszcze mógł mieszkać z Uszatkiem?

Pokaż uczniom stopklatkę, na której Uszatek prowadzony światłem tańczy rewię na lodzie.

 

  • W jaki sposób w tej scenie wykorzystano grę światła?

PODPOWIEDŹ: Scena dzieje się w nocy, w celu wy­różnienia głównych postaci mocno je oświetlono.

  • Czy sposób prezentacji sceny przypomina ci inny pokazywany w TV program? (np. reflektor prowa­dzący często używany w relacjach gal finałowych rewii na lodzie)

Pokaż uczniom kadr, na którym Usza­tek zasypia i spada na niego liść.

 

  • Dlaczego Miś zasnął? (czy to zmęczenie przygodami, czy po prostu misie zapadają w sen zimowy?)
  • Dlaczego na Misia spadł liść? Czyżby Miś przegapił jedną z pór roku?
  • Jaki to plan filmowy i jaki sposób kadrowania?

PODPOWIEDŹ: Kamera skierowana w dół – tzw. ptasia perspektywa, plan amerykański – postać do­minująca nad tłem.

Pokaż uczniom kadr, na którym Uszatek oddaje Bałwankowi parasol.

 

  • Co stało się z wodą w jeziorze?
  • Dlaczego Uszatek oddał parasol Bałwanowi?

PODPOWIEDŹ: Możesz zasugerować uczniom, że Uszatek jest życzliwy, poczciwy i bardzo chciał chronić Bałwanka przed postępującym procesem topnienia.

  • Kiedy znowu na planie filmowym pojawi się para­solka?

PODPOWIEDŹ: Możesz przypomnieć uczniom, że na końcu filmu Bałwan przynosi parasolkę, którą została mu pożyczona. Zapytaj, czy uczniowie sądzą, że Bałwan odwdzięcza się za okazaną pomoc?

  • Scharakteryzuj scenerię.

PODPOWIEDŹ: Warto zwrócić uwagę uczniów na oszczędność bodźców wzrokowych, proste geome­tryczne formy, kolory i kształty oddające prawdziwą przyrodę.

DŹWIĘK I OBRAZ

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Zakryj obraz od początku bajki do 4 minuty – poproś uczniów by przewidzieli, w których mo­mentach wydarzenia są przyjemne, a w których dzieje się coś niespodziewanego.

 

  • Napisz dialogi dla poszczególnych postaci.
  • Jakie dźwięki kojarzą ci się z poszczegól­nymi porami roku? Spróbuj je naśladować.

 

CZOŁÓWKA I TYŁÓWKA

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

                                                                    

Porównaj scenę otwarcia i zamknięcia bajki.

 

.

 

  • W jaki sposób dowiadujemy się o twórcach bajki i o jej tytule?

PODPOWIEDŹ: Warto zwrócić uwagę na zjeżdżające plansze na początku bajki.

  • W jaki sposób poznajemy czas i miejsce akcji?

PODPOWIEDŹ: Zwróć uwagę na sposób przedstawienia się głównego bohatera – uję­cie początkowe ukazuje obraz miasta, Uszatek oczyszcza okno ze szronu.

  • W jaki sposób zakończenie nawiązuje do początku bajki?

PODPOWIEDŹ: Zwróć uwagę uczniów na porę doby.

  • W jaki sposób cykliczność w przyrodzie mogła być zobrazowana poprzez film?

TRANSFORMACJE RODZAJOWE

Wskazówki dla nauczyciela

Pytania do uczniów

Po obejrzeniu z uczniami całego filmu zapro­ponuj im wykonanie zadań.

 

  • Czy potrafiłbyś napisać kartkę z pamiętnika Misia Uszatka i opisać jego przygodę?
  • Napisz ogłoszenie do gazety, które ostrzegałoby mieszkańców lasu przed niesfornym koziołkiem lub namaluj plakat.
  • Wymyśl jakie obowiązki mają poszczególni bohaterowie bajki (strach na wróble, wiewiórka, motyl) – zaplanuj dzień wybranego bohatera ukazując kolejne działania na storybordzie.
  • Stwórz scenariusz opisujący jeden dzień z twojego życia w czasie wybranej pory roku.

Kluczowe pytania


Praca kamery

  • Co ukazuje ujęcie wprowadzające – pierwszy obraz widziany w filmie (gdzie rozpoczyna się bajka, jaka to pora dnia i jaka pora roku)?
  • Czy ruch kamery jest szybki czy powolny (jak często obrazy się zmieniają)?
  • W jaki sposób kamera śledzi bohatera (statyczne ujęcia, na których zawsze jest Uszatek)?
  • W animacji jest więcej zbliżeń czy planów ogólnych? Czemu służy ten zabieg?

PODPOWIEDŹ: Warto zwrócić uwagę, że zbliżenia umożliwiają pokazanie charakterystycznych dla danych pór roku elementów, za to plany ogólne szerszej charakterystyki przestrzeni.

  • Jakie plany filmowe występują w bajce?
  • W bajce często użyto zbliżeń (kra lodowa, kwiat, słonecznik, liść). Dlaczego?

PODPOWIEDŹ: W jakich planach filmowane są ujęcia? Warto pokazać uczniom dwa ujęcia – jedno z planem bliskim, drugie z planem dalekim – wspólnie spróbować je nazwać i zastanowić się, na czym polega różnica i czemu służą takie plany.

  • Czy przedstawione krajobrazy są realistyczne? Czy tak wygląda jezioro, las, pole, łąka? Co musiałoby się zmienić, żeby te lokalizacje wyglądały nierealistycznie (np. zmiana koloru trawy na fioletowy, dwa słońca itp.)?

Kolorystyka

  • Czy dzięki kolorom możemy rozróżnić pory dnia?
  • Jakie są charakterystyczne kolory danych pór roku?
  • W jaki sposób w scenie nocnego łyżwiarstwa główny bohater został wyróżniony? Jaki zabieg świetlny temu dopomógł?

Postaci

  • Czy potrafisz wymienić wszystkich bohaterów występujących w bajce? Czy któreś z tych zwierząt żyją w Polsce?
  • Wymień pory roku ukazane w filmie – w każdej porze roku poznajemy charakterystyczną dla niej postać – jaką?
  • W jaki sposób Miś Uszatek poznaje postaci zmieniające się w filmie? Kto jest głównym bohaterem bajki, a kto pojawia się tylko na chwilę?
  • Kim jest Miś Uszatek i skąd pochodzi? Co wiemy o jego charakterze?
  • Czy możemy rozróżnić pozytywnych i negatywnych bohaterów? Jakie emocje są dla nich charakterystyczne?
  • Wymień cechy charakteru Uszatka (życzliwy, ciekawy świata, pomocny, radosny). Czy identyfikujesz się z głównym bohaterem bajki?
  • Co możemy odczytać z gestów poszczególnych postaci? (machanie na pożegnanie, zaczepianie Uszatka przez Motyla, nadstawianie uszu na śpiew ptaków itp.)

Narracja

  • Dlaczego Miś postanawia udać się w podróż?
  • Co sprawia, że historia „idzie do przodu”?

PODPOWIEDŹ: Warto zwrócić uwagę uczniów na pojawiające się kolejno zjawiska atmosferyczne – np. powiew wiatru, roztopienie lodu, rozkwitnięcie kwiatów, które przywołują Uszatka do kolejnych lokalizacji.

  • Co „wywołuje” kolejne pory roku?
  • W jaki sposób Miś przenosi się w kolejne miejsca?
  • Co mogłoby się stać, gdyby bohaterowie nie zdążyli uciec przed Koziołkiem?
  • Skąd wiemy jaka jest pora dnia i nocy? (użycie odpowiednich kolorów, światła, dźwięków oraz bohaterów charakterystycznych dla danych pór roku)
  • Jak długo trwała podróż Misia?

PODPOWIEDŹ: Warto zauważyć cykliczność – obserwujemy zimę, wiosnę, lato i jesień oraz zwiastujące kolejną zimę płatki śniegu.

Muzyka i dźwięk

  • Czy w animacji występują dialogi? W jaki sposób gesty i muzyka je zastępują?
  • W jaki sposób muzyka buduje nastrój bajki i charaktery poszczególnych jej bohaterów?

PODPOWIEDŹ: Pokaż uczniom charakterystyczny moment wprowadzenia osiołka z samym podkładem muzycznym bez obrazu.

  • Czy dźwięk jest synchronizowany z obrazem?
  • Czy dźwięk oddaje emocje jakie towarzyszą głównemu bohaterowi?

PODPOWIEDŹ: Wysłuchaj podkładu muzycznego towarzyszącego zabawie Uszatka z ptakami bez obrazu.

  • Czy postacie słyszą podkład muzyczny towarzyszący filmowi?
  • Czy w animacji użyto efektów akustycznych? (ćwierkanie ptaków, spadanie kropel wody, bicie łapą w patelnię)

Kompozycja (mise-en-scène)

  • Co jest głównym tematem bajki?

PODPOWIEDŹ: Zmiana pór roku, relacje Uszatka z napotkanymi postaciami.

  • Czy możesz zgadnąć, jaka byłaby kolejna pora roku, gdyby film trwał dłużej?

PODPOWIEDŹ: Znów warto zasygnalizować, że bajka zbudowana jest zgodnie z cyklem przyrody, co sugeruje, że po jesieni nadejdzie zima – na co wskazują spadające na koniec animacji płatki śniegu.

  • Dlaczego śnieg pojawia się w bajce dwukrotnie?

PODPOWIEDŹ: Przedstawienie cyklu przyrody, czas trwania bajki to rok.

  • Czy historia wydarzyła się naprawdę czy tylko przyśniła się Misiowi?

PODPOWIEDŹ: Można zwrócić uwagę uczniów, że początek i koniec bajki to noc, Uszatek wychodzi z domu w środku nocy, a bajka kończy się w momencie zaśnięcia Misia.


Montaż

  • W jaki sposób płatek śniegu znika z łapki Misia?

PODPOWIEDŹ: Można zasugerować uczniom, że zestawiono dwa obrazy – jeden z płatkiem śniegu oraz drugi, na którym nie umieszczono płatka – zestawienie tych dwóch obrazów jeden po drugim daje złudzenie zniknięcia płatka śniegu.

  • Jakie jest tempo zmieniających się obrazów?

PODPOWIEDŹ: Warto zauważyć, że opowiadanie jest powolne, obrazy przesuwają się niespiesznie do powtarzającego się motywu muzycznego.

Pomysły na ćwiczenia


Pisanie i czytanie

  • Stwórz wierszyk dotyczący przygód twojego pluszowego Misia.
  • Opisz cechy wybranego przez siebie bohatera bajki.
  • Sformułuj 5 zdań zgodnych z prawdą oraz 5 zdań fałszywych dotyczących fabuły bajki, a opartych na prawach rządzących przyrodą – niech test rozwiąże jeden z twoich kolegów.
  • Stwórz chronologiczny plan wydarzeń przedstawionych w bajce.

Słuchanie i mówienie

  • Nauczyciel czyta uczniom „Sen niedźwiedzia” W. Chotomskiej – dyskusja – czy to wiersz o Usztaku?
  • Pracujesz dla jednej z gazet podróżniczych – przeprowadź wywiad z Uszatkiem dotyczący jego podróży.
  • Na podstawie bajki przekonaj pozostałe dzieci dlaczego warto eksplorować przyrodę.
  • Debata – na podstawie poznanych wad i zalet danych pór roku przedyskutujcie, która pora roku jest najlepsza.

Ćwiczenia praktyczne

  • Za pomocą strony LearningAPPs stwórzcie wraz z uczniami Memory – składające się np. z par: bohater + charakterystyczny dla niego rekwizyt – wykorzystajcie kadry z filmu.
  • Aparatem fotograficznym zrób kilka zdjęć przedmiotom, które symbolizują obecną porę roku – uwaga! Możesz używać wyłącznie funkcji „Makro”. Stwórz prezentację wybierając kolejność wyświetlanych zdjęć, dobierz odpowiedni podkład muzyczny.
  • Stwórz roczny kalendarz wykorzystując kadry z filmu – wymyśl cytat na każdy miesiąc związany z mądrościami wyniesionymi z bajki.
  • Nagraj charakterystyczne dla danej pory roku dźwięki – użyj ich w krótkiej scence, która będzie impresją na temat jednej z pór roku.

Kształcenie wielokierunkowe

  • Wydrukujcie ilustracje do książki „Miś Uszatek”, które wykonał Z. Rychlicki – wytnijcie części scenerii i ulubione postaci – stwórzcie kolaż domalowując własne pomysły.
  • Przeczytajcie wspólnie książkę „Michałek z pudełka od zapałek” wyd. Dwie Siostry – zwróćcie uwagę na ilustracje – wykonał je ten sam artysta, który namalował postać Uszatka!
  • Z przygotowanych wcześniej przez nauczyciela, wyciętych z kolorowego papieru figur geometrycznych stwórzcie scenerię do waszej ulubionej bajki.
  • Wspólne pląsy do zabawy „Stary niedźwiedź mocno śpi”.
  • Zaprojektuj stroje dla Misia odpowiednie dla danych pór roku.

Zestaw odmiennych ćwiczeń w zależności od pory roku (studium przypadku):

  • Wiosna – zasadźcie wspólnie cebulkę kwiatu i obserwujcie jej wzrost.
  • Lato – zbudujcie stracha na wróble i umieśćcie go na polu – po co się go stawia?
  • Jesień – zagrabcie liście przed waszą szkołą – co się z nimi stanie?
  • Zima – przynieście śnieg do szkoły i zaobserwujcie jego topnienie.