Opowieść o szewczyku Skubie, który smoka pokonał

Ireneusz Artur Gryz

PRZEDMIOT

godzina wychowawcza, język polski, lekcja biblioteczna, wiedza o kulturze, zajęcia artystyczne, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny

Cel ogólny:


Wyrabianie i rozwijanie zdolności rozumienia różnych tekstów kultury. Kształcenie postawy szacunku dla przeszłości i tradycji jako podstawy tożsamości narodowej.

Cele szczegółowe:


Uczeń:

  • zapoznaje się podaniami i legendami polskimi;
  • świadomie i z uwagą odbiera film;
  • omawia elementy świata przedstawionego;
  • rozróżnia i wyjaśnia elementy realistyczne i fantastyczne w omawianych utworach;
  • rozpoznaje utwór jako baśń lub legendę;
  • opowiada o wydarzeniach fabuły;
  • wskazuje w utworze bohaterów głównych i określa ich cechy;
  • nazywa wrażenia, jakie wzbudza w nim tekst;
  • rozróżnia synonimy, antonimy, rozumie ich funkcje w tekście i stosuje we własnych wypowiedziach;
  • rozpoznaje znaczenie niewerbalnych środków komunikacji;
  • uczestniczy w rozmowie na zadany temat;
  • korzysta z informacji zawartych w różnych źródłach;
  • dokonuje selekcji informacji;
  • rozwija umiejętność krytycznej oceny pozyskanych informacji;
  • doskonali różne formy zapisywania pozyskanych informacji;
  • korzysta ze słowników ogólnych języka polskiego;
  • dokonuje odczytania tekstów poprzez przekład intersemiotyczny.

Metody i formy pracy:

  • eksponująca – projekcja filmu,
  • pogadanka,
  • dyskusja,
  • elicytacja,
  • elementy burzy mózgów,
  • praca indywidualna, w grupach i z całym zespołem.

Środki dydaktyczne:

  • Za króla Krakusa – film animowany z roku 1947 w reżyserii Zenona Wasilewskiego,
  • tablica tradycyjna lub multimedialna,
  • karty pracy,
  • zestaw printscreenów,
  • słownik języka polskiego.

Słowa kluczowe:

  • legenda,
  • Kraków,
  • tradycja,
  • smok wawelski,
  • stereotyp,
  • animacja,
  • różnicowanie języka,
  • komunikacja językowa.

Przebieg zajęć

  1. Quiz wprowadzający w problematykę zajęć.
    Nauczyciel wita uczniów i informuje ich, że w trakcie lekcji zostanie wykorzystany film animowany, który opowiada historię, która ponoć wydarzyła się w bardzo ważnym dla każdego Polaka mieście. Zadaniem uczniów na tym etapie lekcji jest jak najszybsze udzielenie, na podstawie przedstawianych przez nauczyciela informacji, prawidłowych odpowiedzi na stawiane pytania. Uczniowie otrzymają od nauczyciela pięć podpowiedzi umożliwiających prawidłową odpowiedź na każde z pytań (można zachęcić uczniów do aktywnego uczestnictwa, proponując jakąś formę nagradzania, np. uczeń, który poda prawidłową odpowiedź już po pierwszym pytaniu, otrzymuje pięć plusów, po drugim – cztery itd.).
    PYTANIE 1. Co to za osoba?
    PODPOWIEDZI:
    1. Ma swój własny warsztat.
    2. Używa bardzo mocnych nici i młotka.
    3. Naprawia lub wyrabia pewien rodzaj garderoby. 
    4. Zeluje podeszwy i wymienia fleki.
    5. Jest to rzemieślnik, który zajmuje się obuwiem.

    PYTANIE 2. Co to za miasto?
    PODPOWIEDZI:
    1. Jego herbem jest mur ceglany z trzema wieżami.
    2. Leży nad największą rzeką Polski.
    3. Znajduje się na południu naszego kraju.
    4. Było stolicą Polski.
    5. Jest tam Wawel i Kościół Mariacki.

    PYTANIE 3. Co to za osoba?
    PODPOWIEDZI:
    1. Jest jedną z figur w talii kart.
    2. Niedobrze dla ciebie, gdy obrazisz jego majestat.
    3. Wśród zwierząt jest nim lew.
    4. Ma berło i siedzi na tronie.
    5. To władca, który nosi koronę.

    PYTANIE 4. Co to za postać?
    PODPOWIEDZI:
    1. Ma bardzo twardą skórę.
    2. Jest bezlitosny i krwiożerczy.
    3. Zabił niejednego rycerza.
    4. Mieszka w jaskini lub pieczarze.
    5. Potrafi ziać ogniem.

    Nauczyciel prosi uczniów, aby na podstawie zebranych informacji (szewc, Kraków, król, smok) ustalili, jakiej opowieści będą dotyczyły zajęcia. Po uzyskaniu poprawnej odpowiedzi zapisuje temat na tablicy, a uczniowie w zeszytach.
  2. Kształtowanie umiejętności rozpoznawania utworów jako przynależących do gatunku baśni lub legend – wprowadzenie.
    Nauczyciel prosi uczniów, aby zapoznali się z notkami wyjaśniającymi, czym jest baśń i legenda (załącznik nr 1). Tabelę można wyświetlić na tablicy multimedialnej lub wydrukować, tak aby później można było ją wkleić do zeszytów. Prowadzący zajęcia upewnia się, poprzez zadanie kilku pytań kontrolnych, że definicje są dla uczniów zrozumiałe. Prosi następnie podopiecznych o uważne obejrzenie filmu ze względu na to, iż kolejne zadania będą ściśle związane z prezentowanym materiałem filmowym. Pierwszym zaś z zadań będzie ustalenie, na podstawie przedstawionej wcześniej tabeli, czy film opowiada legendę, czy baśń i uzasadnienie wyrażonej opinii.
  3. Pogadanka przed projekcją.
    Nauczyciel informuje uczniów, że film Za króla Krakusa powstał w czasach, których nie pamiętają nie tylko rodzice uczniów, ale zapewne i ich dziadkowie. Wyprodukowany został bowiem w roku 1947. Był to pierwszy polski film animowany nakręcony po II wojnie światowej. Autor filmu, Zenon Wasilewski, otrzymał wiele nagród, nie tylko za ten film, ale za całą swoją twórczość dla dzieci. Animacja wyprodukowana została w Studiu Filmów Lalkowych w Tuszynie koło Łodzi, które zostało przekształcone w znane na całym świecie
    Studio Małych Form Filmowych Se-Ma-For działające w Łodzi. Tutaj właśnie powstały m.in. filmy o przygodach kotów Filemona i Bonifacego, pingwina Pik-Poka oraz seriale Mordziaki i Trzy Misie, a także animacje o Muminkach.
  4. Rozwijanie umiejętności nazywania wrażeń, jakie wzbudza w uczniu tekst.
    Po zakończeniu projekcji nauczyciel pyta uczniów o ich wrażenia. Czy film był emocjonujący? Czym różnił się od współczesnych filmów animowanych? Czy podobali się bohaterowie i dlaczego? Czy historia opowiedziana w filmie była skomplikowana?
  5. Ćwiczenie umiejętności rozpoznawania genologii utworów (baśń czy legenda?).
    Nauczyciel prosi uczniów o odpowiedź na postawione przed seansem pytanie – czy film prezentuje baśń, czy też może legendę? Jeżeli uczniowie mają problem z odpowiedzią, nauczyciel zadaje serię pytań pomocniczych, zwracających uwagę na występowanie w opowieści obok elementów fantastycznych miejsc rzeczywistych (Kraków, smocza jama) i postaci na poły historycznej (król Krakus).
  6. Doskonalenie umiejętności wskazywania w utworze bohaterów głównych.
    W zależności od liczebności klasy, uczniowie pracują w parach lub małych grupach. Nauczyciel prosi uczniów o nazwanie tych bohaterów filmu, którzy zostali przedstawieni na fotosach (załącznik nr 2) – można je wydrukować lub wyświetlić na tablicy multimedialnej. Jeżeli zadanie okaże się zbyt trudne, nauczyciel zapisuje/wyświetla na tablicy imiona/ określenia (w nieprawidłowej kolejności): smok wawelski, Waligóra, król Krakus, królewna Ludmiła, szewczyk Skuba, rycerz niemiecki. Po wykonaniu ćwiczenia wybrani uczniowie przedstawiają swoje odpowiedzi, których poprawność weryfikowana jest przez pozostałą część klasy. Następnie uczniowie zostają poproszeni o wskazanie bohaterów pierwszoplanowych i uzasadnienie swoich sądów.
  7. Kształcenie kompetencji w zakresie określania cech bohaterów tekstu.
    Uczniowie kontynuują pracę w parach lub małych grupach. Prowadzący zajęcia prosi, aby podanym na kartach pracy postaciom przyporządkowali odpowiednie cechy (załącznik nr 3). Mogą wykonać to zadanie, łącząc imiona i właściwe epitety za pomocą kredek o różnych kolorach. Przed rozpoczęciem ćwiczenia nauczyciel powinien upewnić się, że znaczenie każdego z przymiotników jest zrozumiałe dla wszystkich uczniów. W przypadku wystąpienia niejasności należy odwoływać się przede wszystkim do wiedzy innych członków zespołu klasowego – prowadzący zajęcia udziela wyjaśnień dopiero w ostateczności. Uczniowie powinni również zostać uprzedzeni, iż do każdej z postaci należy przyporządkować dwie cechy. Po zakończeniu ćwiczenia sprawdzana jest poprawność jego wykonania, poprzez odczytanie prawidłowych połączeń lub wyświetlenie klucza odpowiedzi (załącznik nr 4). Nauczyciel wprowadza również pojęcie stereotypu i pyta, do których postaci z filmu można je odnieść i dlaczego.
  8. Wzbogacanie słownictwa poprzez przyswojenie wyrazów synonimicznych, praca ze słownikiem.
    Uczniowie wciąż pracują w parach lub małych grupach i na tym etapie zajęć zostają poproszeni o dopisanie do przymiotników z ćwiczenia wcześniejszego wyrazów bliskoznacznych spośród grupy słów podanych przez nauczyciela: bezlitosny, bitny, chytry, krzepki, nienasycony, opiekuńczy, rezolutny, roztropny, sędziwy, zdradziecki (załącznik nr 5). Po zakończeniu prac przedstawiciele poszczególnych grup przedstawiają swoje odpowiedzi, których poprawność weryfikowana jest przez pozostałych uczniów.
  9. Ćwiczenia doskonalące umiejętność opisywania elementów świata przedstawionego.
    Nauczyciel lub jeden z uczniów czyta streszczenie filmu zawierające informacje niezgodne z jego treścią (załącznik nr 6). Zadaniem uczniów jest wychwycenie nieścisłości.
  10. Rozpoznawanie znaczenia niewerbalnych środków komunikacji.
    Nauczyciel pyta uczniów, czy tylko znajomość słów pomaga nam zrozumieć to, co inne osoby chcą wyrazić. Jeżeli nie uzyskuje informacji o znaczeniu komunikatów niewerbalnych w relacjach międzyludzkich, zadaje pytania naprowadzające: skąd wiemy, że ktoś jest wesoły?, po czym rozpoznamy, że dana osoba jest zdenerwowana? itp. Uczniowie zostają następnie poproszeni o zapoznanie się z zestawem printscreenów z filmu Za króla Krakusa (załącznik nr 7) i nazwanie uczuć oraz stanów emocjonalnych na podstawie przedstawionych na nich gestów lub czynności. Wskazane jest, aby uczniowie dochodzili do wyboru trafnych odpowiedzi w procesie negocjacji – wyjaśniając powody, dla których dana odpowiedz jest prawidłowa lub błędna bez pomocy nauczyciela. Po ustaleniu, co pokazują poszczególne zdjęcia, uczniowie mogą się pobawić w odczytywanie emocji i stanów emocjonalnych na podstawie gestów, mimiki twarzy lub czynności przedstawianych przez koleżanki i kolegów.

Praca domowa

Doskonalenie umiejętności odczytywania tekstów poprzez przekład intersemiotyczny.
Nauczyciel dziękuje uczniom za udział w lekcji, podsumowuje jej przebieg i przedstawia zadanie/zadania będące ich pracą domową. W celu rozwinięcia umiejętności odczytywania tekstów poprzez przekład intersemiotyczny nauczyciel prosi uczniów o wykonanie prac plastycznych nawiązujących do materiału filmowego przedstawionego na zajęciach, tak aby archaiczną animację uwspółcześnili. Dla utrwalenia słownictwa, z którym uczniowie zapoznali się na zajęciach, mogą oni uzupełnić krótki tekst streszczający film Za króla Krakusa, wpisując obok podanych przymiotników ich synonimy (załącznik nr 8). Jeżeli nauczyciel uzna za istotne zapamiętanie przez uczniów różnicy między baśnią a legendą, może poprosić uczestników zajęć o wypisanie kilku tytułów znanych im legend (najlepiej tych, które związane są z początkami państwa polskiego) i baśni.