„Mój Nikifor” Krzysztofa Krauzego, czyli o sztuce życia

Ewa Wyszyńska

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna

PRZEDMIOT

etyka, filozofia

CZAS

2 godziny lekcyjne (z projekcą fragmentów filmu)

Po zajęciach uczeń będzie umiał:

  • opisać postawy bohaterów filmowych i wiązać je z zachowaniami ludzi (film jako opowieść o świecie);
  • dostrzegać różnice w sposobie życia ludzi i akceptować odmienność;
  • zauważać terapeutyczną rolę sztuki.

Metody pracy:

praca z tekstem, prezentacja, miniwykład, analiza dzieł plastycznych, praca w parach, dyskusja

Materiały dydaktyczne:

  • film pt. „Mój Nikifor” Krzysztofa Krauzego;
  • zdjęcia bądź prezentacja multimedialna z przykładami twórczości Nikifora;
  • powielone materiały pomocnicze 1–2

Słowa kluczowe: 

sztuka prymitywna, sposób życia, bohater, sens poświęcenia

Uwagi:

Przed zajęciami uczniowie oglądają film „Mój Nikifor” Krzysztofa Krauzego. Chętni zbierają oraz opracowują informacje o Nikiforze.

Przebieg zajęć:

  1. Rozpoczynając lekcję, podaj uczniom niezbędne informacje dotyczące filmu „Mój Nikifor” (skorzystaj z materiałów opublikowanych na stronie www.filmotekaszkolna.pl). Poproś chętnych o krótkie przypomnienie fabuły. Zapytaj o wrażenia z seansu.
  2. Poproś ochotników, żeby na forum klasy przedstawili swoją wiedzę o Nikiforze, w razie potrzeby uzupełnij ich informacje, zwracając uwagę na osobowość malarza.
  3. Pokaż klasie przykłady obrazów Nikifora (w albumie z reprodukcjami lub na prezentacji multimedialnej). Zapytaj uczniów, jak im się podoba ten rodzaj sztuki, z czym im się kojarzy to malarstwo, jakie wywołuje emocje, jak oceniają twórczość Nikifora. Pozwól na swobodne refleksje, zachęć do bardzo subiektywnych wypowiedzi. Podsumowując tę część zajęć, wprowadź pojęcie „sztuka prymitywna”, podaj inne jej przykłady.
  4. Podziel uczniów na pary. Zadaniem młodzieży będzie opracowanie na podstawie filmu Krauzego krótkiego opisu życia i osobowości Nikifora. Zadaj pytania pomocnicze:
    Kim był?
    Jak został przedstawiony w filmie?
    Jaki miał pomysł/sposób na życie?
    Czym była sztuka w jego życiu?
    Zbierz refleksje uczniów na forum.
  5. Następnie zapytaj: Jakie zdarzenia zdecydowały, że życie Nikifora uległo zmianie praktycznie bez jego udziału, a czasem nawet wbrew jego woli? Po wysłuchaniu odpowiedzi zainicjuj dyskusję na temat: Czy każdy ma prawo do własnego życia? Jakie są granice – mimo najlepszych intencji – ingerowania w czyjąś egzystencję?
  6. Po zakończeniu rozmowy poproś uczniów, by znów dobrali się w pary. Ich zadaniem będzie opisanie postaci Mariana Włosińskiego. Zadaj pytania pomocnicze:
    Kim był?
    Jak wyglądało jego życie rodzinne, zawodowe i społeczne?
    Jak zmieniło się jego życie po przejęciu opieki nad Nikiforem?
    Zbierz refleksje uczniów na forum.
    [Marian Włosiński – absolwent ASP i plastyk. W Domu Zdrojowym w Krynicy zajmuje się głównie malowaniem transparentów partyjnych. Zafascynowany twórczością Nikifora postanawia się nim zaopiekować. Ta decyzja wpływa na jego życie rodzinne i społeczne. Rezygnuje z awansu i wyjazdu do Krakowa, przestaje interesować się rodziną, odchodzi od żony. „Cholerny społecznik. Własnego ojca od trzech lat nie ma czasu odwiedzić. Polówka jest w schowku. (…) Czy ty nawet w niedzielę nie możesz pobyć z rodziną? Pół Krynicy się śmieje” – mówi żona do Włosińskiego w filmie.]
  7. Zainicjuj w klasie dyskusję: Jak oceniasz postępowanie Mariana Włosińskiego – to szlachetna postawa czy ucieczka od prawdziwego życia? Dlaczego bohater rezygnuje z własnej twórczości, rodziny, życia społecznego? Jak oceniasz jego wybór? Pozwól uczniom na swobodne refleksje.
  8. Na zakończenie lekcji rozdaj młodzieży fragment tekstu Zygmunta Baumana „Sztuka życia” (materiał pomocniczy nr 1). Gdy uczniowie zapoznają się z nim, zadaj im pytanie: Co to znaczy, że życie jest sztuką? Jak ten postulat realizował Nikifor, a jak Włosiński?

Praca domowa:

Napisz esej o sensie poświęcenia w kontekście filmu „Mój Nikifor” Krzysztofa Krauzego i słów Zbigniewa Herberta: „Cnota nie jest azylem słabych, zaś akt wyrzeczenia się jest aktem odwagi”.

Materiał pomocniczy nr 1

Bez względu na to, czy o tym wiemy i czy tego chcemy, nasze życie jest dziełem sztuki. Aby przeżywać je zgodnie z wymaganiami sztuki, musimy, wzorem innych artystów, stawiać sobie wyzwania, które (przynajmniej w chwili, gdy je stawiamy) wydają się niedosiężne. Musimy obierać sobie cele, które (przynajmniej w chwili, gdy je obieramy) przerastają nasze siły. Musimy wyznaczać sobie standardy doskonałości, które (przynajmniej w świetle naszych doskonałości), które (przynajmniej w świetle naszych dotychczasowych osiągnięć) wydają się nam absolutnie niemożliwe do osiągnięcia. Musimy chcieć n iemo ż l iweg o. Bez żadnych gwarancji, nie znajdując oparcia w krzepiących a wiarygodnych prognozach, możemy tylko żywić nadzieję, że dzięki długim i uporczywym staraniom zdołamy któregoś dnia sprostać owym standardom, osiągnąć owe cele i dorosnąć do owych wyzwań.

Zygmunt Bauman, „Sztuka życia”, Kraków 2008, s. 41.