Lekcja wychowawcza o nonkonformizmie, procesach w grupie i empatii w oparciu o film „Szkoła podstawowa” Tomasza Zygadły

Beata Badziukiewicz

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna, ponadgimnazjalna

CZAS

godziny lekcyjne. Scenariusz ma charakter modułowy, dzięki czemu nauczyciel może sam dobierać sobie i konstruować omawiane zagadnienia.

Cele:

  • Rozważanie i określanie czym jest konformizm i dlaczego łatwo z niego korzystać.
  • Zastanawianie się nad naszymi przekonaniami dotyczącymi równości, tolerancji, zgody na „inność”.
  • Zwrócenie uwagi i zastanawianie się nad pytaniem: kto decyduje o naszych sądach? Kto lub co (np. media) ma wpływ na to, jak spostrzegamy siebie, innych ludzi i świat.
  • Praca nad próbą skierowania spostrzegania młodych ludzi na własne sądy i przekonania oparte na zrozumieniu i empatii.
  • Świadomość sił, które mogą decydować o pozycji osób w grupie, w klasie. Odpowiedzialność za własne uczestnictwo w zaistniałych procesach

Metody pracy:

Burza mózgów. Rozważania nad esejem. Praca z wycinkami prasowymi dotyczącymi tego co modne, co jest „trendy”, jak należy się ubierać, zachowywać, wyglądać, kim należy być.

Środki dydaktyczne:

Informacje podstawowe – teoretyczne „zaplecze” spotkania z uczniami:

1) Informacje wstępne na temat filmu – „Szkoła podstawowa” była debiutem Tomasza Zygadły, wówczas świeżo upieczonego absolwenta łódzkiej Filmówki, którym zdobył Brązowego Lajkonika - Nagroda Polskiej Krytyki Filmowej na Ogólnopolskim Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Krakowie i Złotego Smoka - Grand Prix - Wielka Nagroda Ministra Kultury i Sztuki na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Krakowie. Obie w 1971 roku.

Kontynuacja tego filmu nastąpiła w 2006 roku w filmie „Szkoła podstawowa, czyli wykształciuchy”. Film Tomasza Zygadły, zmarłego 17 września, jest częścią cyklu „Powroty", w którym czołowi polscy dokumentaliści powrócili w nowych obrazach do swoich bohaterów sprzed lat. Od spotkania z dziećmi sportretowanymi w „Szkole podstawowej" upłynęło trzydzieści kilka lat. Możemy się z niego dowiedzieć, jak potoczyły się dalsze losy bohaterów pierwszego filmu.

Szkoła podstawowa. Reżyser przedstawia szkołę, która sprawnie funkcjonuje jako instytucja, klasa, która ma miano klasy wzorowej, jednak metody pracy z dziećmi równie wzorowej nauczycielki niepokoją i skłaniają do sprzeciwu. Obraz przedstawia mechanizmy wyrabiania w dzieciach konformistycznych postaw życiowych. Oddając głos dzieciom reżyserowi udało się obnażyć te mechanizmy, ale również pokazać sposób funkcjonowania państwa komunistycznego, w którym nie ma miejsca na postawy nonkonformistyczne.

Tomasz Zygadło zarejestrował przebieg lekcji wychowawczej w IV klasie szkoły podstawowej, w czasie której uczniowie dokonali sądu nad swoim kolegą, pucołowatym, kędzierzawym okularnikiem Grzesiem. Jednomyślnie uznali go za czarną owcę, mówiąc, że ich bije, zaczepia, psuje opinię klasy i stanowczo zasługuje na obniżenie oceny ze sprawowania. Próby łagodniejszego potraktowania kolegi spotykały się z dezaprobatą nauczycielki, co prowadziło do zmiany zdania uczniów na bardziej krytyczne.

2) Konformizm i nonkonformizm - pot. ulegający wpływom, (łac. conformo - nadaję kształt) – w psychologii społecznej to zmiana zachowania na skutek rzeczywistego, bądź wyobrażonego wpływu innych ludzi. Podporządkowanie się wartościom, poglądom, zasadom i normom postępowania obowiązującym w danej grupie społecznej. W tym rozumieniu jest to zmiana związana z faktem, że członek grupy miał początkowo inne zdanie czy inaczej się zachowywał niż grupa, a następnie je zmienił w kierunku zgodnym z oczekiwaniami grupy. Jako przeciwieństwo zachowania konformistycznego podawany jest nonkonformizm lub antykonformizm.

Na zachowania konformistyczne przede wszystkim ma wpływ ukształtowana w toku socjalizacji osobowość jednostki, lecz również typ relacji społecznych, w których jednostka uczestniczy. Na jednostkę jest wywierana silniejsza presja wobec zachowań konformistycznych w grupach, które próbują kontrolować większą część jej życia, w szczególności są to instytucje totalne (np. szkoła). Różne rodzaje konformizmu mogą przybierać następujące kształty: uleganie, gdy istnieje wyraźny konflikt między przekonaniem jednostki a presją grupy, w wyniku którego jednostka podporządkowuje się grupie, czyli ulega. Motywem takiego zachowania jest zwykle lęk przed odrzuceniem przez grupę lub lęk przed karą. Identyfikacja, gdy jednostce zależy, aby być podobnym do jakiejś grupy lub jakiejś osoby (jednostka identyfikuje się z tą grupą), to jej zachowania dopasowują się do wyobrażeń o tej jednostce. Na przykład, zależy mi na tym, aby mnie oceniano jako osobę inteligentną - zachowuję się tak jak wyobrażam sobie, że zachowuje się osoba inteligentna. Introjekcja - najgłębsza forma konformizmu, polega na uznaniu pewnych norm i wartości za własne. Jeśli grupa zniknie lub zmieni swoje zapatrywania, ja mimo to dalej zachowuję się zgodnie ze zinternalizowaną normą.

Wyróżnia się trzy podstawowe motywy zachowań konformistycznych:

  1. Lęk przed odrzuceniem. Ludzie boją się ośmieszenia, odrzucenia i "wyjścia przed szereg", dlatego dostosowują się do zachowań innych w grupie. Inaczej przeżywają lęk przed tym, że nie będą akceptowani w grupie.
  2. Pragnienie posiadania racji. W niektórych sytuacjach ludzie nie wiedzą jakie zachowania są słuszne. Naśladują więc innych, przyjmując, że skoro ktoś postępuje w dany sposób, to znaczy, że tak należy zrobić. Na przykład: skoro wszyscy stoją przed przejazdem kolejowym, mimo że nic nie jedzie, to znaczy, że należy stać z jakiegoś powodu.
  3. Do zachowań konformistycznych jesteśmy mobilizowani poprzez istnienie sankcji za przestrzeganie lub nieprzestrzeganie norm grupowych.

3) Kreowanie kozła ofiarnego może służyć potrzebom jednostek, małych grup lub wielkich zbiorowości, może wynikać z bieżących konfliktów lub być procesem kulturowym. Zjawisko to znane jest od tysięcy lat.

Samo pojęcie „kozioł ofiarny” pochodzi z praktyki życia hebrajskiego i wiąże się z obrzędem składania ofiar w Dniu Przebłagania. W stosunkach społecznych nazywa się tak człowieka, na którego niesłusznie zrzuca się całą odpowiedzialność za błędy, zdarzenia losowe lub naruszanie norm przez innych. W ostatnich dziesięcioleciach problem kreowania kozła ofiarnego stał się przedmiotem intensywnych badań, przede wszystkim dotyczących uprzedzeń społecznych.

Kozioł ofiarny oznacza mówiąc najogólniej, ofiarę niewinną, osobę, która odniosła porażkę w relacjach interpersonalnych, została wykluczona z grupy i obarczona odpowiedzialnością za złamanie reguł, których nie naruszyła, ukarana za winy, w których nie zawiniła, która ponosi odpowiedzialność za niepowodzenia innej osoby lub grupy.

Kreowanie kozła ofiarnego jest najbardziej nieuczciwą formą wykluczenia społecznego, ponieważ prowadzi do krzywdzenia jednostki, odmawiając jej przy tym nawet statusu ofiary ze względu na przypisanie jej stygmatu winnego, dewianta, złoczyńcy, agresora itp. Przy tym wszystkim nikt nie sili się nawet na przedstawienie dowodów winy naznaczonemu powodując jednocześnie rzeczywiste, dotkliwe i często nieodwracalne straty. Kozioł ofiarny najczęściej jest kreowany przez osoby lub grupę dysponującą społeczną siłą.

Wbrew pozorom jest dość łatwo, żyjąc w pewnej zbiorowości, uczynić z niewinnego człowieka wyrzutka społecznego, dewianta, degenerata, bezwzględnego psychopatę pozbawionego ludzkich uczuć. Schematy oskarżycielskie są typowe i najogólniej rzecz biorąc, odwołują się do obrony wartości wysoko cenionych w społeczeństwie lub do powszechnych społecznych lęków. Ważne jest podkreślenie, że w zasadzie nie ma większego znaczenia rodzaj oskarżenia, jakie padnie na kozła ofiarnego. Często decyduje o tym przypadek, szczególny zbieg okoliczności, czasem świadoma manipulacja. Ważne jest, aby oskarżenie padło pod właściwym adresem i w odpowiednim czasie, którym jest w tym przypadku specyficzny klimat społeczny, tzn. niepewność, poczucie zagrożenia, dezorientacja, zagrożenie obrazu własnego Ja. 

Przebieg lekcji:

  1. Skupiamy się na rozważaniach związanych z wykreowaniem w klasie „kozła ofiarnego” w postaci Grzesia. Przy aprobacie nauczyciela uczniowie wypowiadają o chłopcu coraz gorsze opinie. Nauczyciel ani tego nie przerywa, ani nie daje szansy chłopcu na wytłumaczenie się, wręcz przeciwnie, dorzuca swoje krytyczne i jeszcze ostrzejsze uwagi.
    Praca z uczniami może pójść w kilku kierunkach:
    Możemy zastanawiać się, jak powstają stereotypy, jak łatwo jest wypowiedzieć o kimś złą opinię i co wtedy dzieje się z taką osobą i jej życiem (przykłady wrzucania do Internetu kompromitujących informacji o innych osobach, filmikach, pomówień).
  2. W starszych klasach możemy przypomnieć historię Ani z gdańskiego gimnazjum, która po takich zdarzeniach popełniła samobójstwo, była ofiarą przemocy, stała się „kozłem ofiarnym” w swojej klasie, a filmik, na którym zarejestrowano znęcanie się nad nią miał być wrzucony do sieci:
    Literatura dodatkowa: esej „Protokoły Anny Halman (moralitet bez morału)” z książki Zbigniewa Mikołejki "W świecie wszechmogącym. O przemocy, śmierci i Bogu", wydanej przez WAB w 2009 roku. W tym eseju autor rozważa historię Ani, jak doszło do tego, że nikt w klasie nie zareagował na przemoc kilku chłopców i jak to się stało, że potem sąsiedzi i mieszkańcy osiedla, z którego pochodzi oprawcy stanęli w obronie oprawców, a przeciwko zmarłej dziewczynie i jej rodzinie.
  3. Warto rozważyć z uczniami, jaką moc ma słowo. Co może uczynić drugiemu człowiekowi
  4. Możemy też pójść w kierunku stereotypów, łatwego przyjmowania cudzych opinii, (konformizmu właśnie). Warto wtedy z uczniami zastanowić się, czemu inni decydują o tym, co myślimy i jak się zachowujemy (np. jak się ubieramy, jakiej muzyki słuchamy, jak się zachowujemy – bo inne ubranie, muzyka, zachowanie są niedopuszczalne).
  5. Kto to jest nonkonformista? Jak rozumiecie taką postawę? – przykłady z historii politycznej, społecznej, artystycznej). Co się zyskuje, a co traci wskutek przyjęcia postawy nonkonformistycznej?

Załącznik z ćwiczeniami

(przykłady ćwiczeń zostały zaczerpnięte z programu kampanii Europejskiego Ruchu Młodzieży przeciwko Rasizmowi, Ksenofobii, Przejawom Antysemityzmu i Nietolerancji „Każdy inny – wszyscy równi”, Warszawa 2003; ćwiczenia zostały zaadaptowane do niniejszego scenariusza)

Mówią, że jedno dobre zdjęcie jest warte tysiąc słów.

Główne zagadnienia

  • Utrwalanie stereotypów i uprzedzeń przez media.
  • Użycie obrazów do dostarczania informacji i do wzbudzania emocji.

Cele

  • Sprawdzenie, jak zdjęcia są używane w prasie.
  • Rozwijanie umiejętności krytycznej analizy.

Materiały

  • 5 lub 6 zdjęć z czasopism lub gazet przyklejonych każde osobno na większe arkusze papieru
  • paski papieru, długopisy, klej
  • pinezki lub taśma do przyczepienia zdjęć do ścian

Przebieg ćwiczenia

  1. Przypnij zdjęcia do ściany.
  2. Rozdaj uczestnikom paski papieru i poproś ich o obejrzenie zdjęć i napisanie dwóch różnych nagłówków, pozytywnego i negatywnego na oddzielnych paskach papieru.
  3. Kiedy wszyscy są gotowi, przyklejają nagłówki pod zdjęciami.
  4. Porównajcie nagłówki.

Podsumowanie i ocena

Porozmawiajcie o tym, co się stało podczas ćwiczenia, czego ludzie się dowiedzieli i nauczyli:

  • Jak wiele różnych interpretacji powstało do każdego zdjęcia?
  • Czy różni ludzie różnie widzą rzeczy na tym samym zdjęciu?
  • Kiedy czytacie gazetę lub czasopismo, na co najpierw patrzycie, na tytuł czy na zdjęcie?
  • Do jakiego stopnia zdjęcia pokazują prawdę o tym, co się zdarzyło?
  • Jak wydawcy używają zdjęć, żeby przekazywać informacje, wzbudzać emocje, wywoływać współczucie itp.?

Wskazówki dla prowadzącego

Staraj się znaleźć takie zdjęcia, które mogą być różnie interpretowane. Przykładowo zdjęcie poczekalni z 10 ławkami.

Ktoś może „widzieć” tylko śmieci przy 2 ławkach, podczas gdy ktoś inny może „zobaczyć” 8 czystych ławek.

Sugestie kontynuacji

Zwróćcie uwagę na to, jak zdjęcia mogą być użyte w prasie, w reklamie i w ogłoszeniach charytatywnych. Daj grupie zadanie znalezienia zdjęcia, które zostało użyte najbardziej pozytywnie i zdjęcia użytego najbardziej myląco.

Znasz domino? Zagrajmy w domino naszymi cechami.

Cele

  • Zachęcić do kontaktu fizycznego.
  • Pomóc ludziom poznać się nawzajem.
  • Uświadomić uczestnikom, że pomiędzy nimi zawsze znajdą się zarówno różnice, jak i cechy wspólne.

Materiały

  • nie potrzeba specjalnych materiałów
  • należy zestawić listę cech, aby dać sugestie uczestnikom, jeśli nie będą potrafili sami czegoś wymyślić,
  • niezbędna duża przestrzeń.

Instrukcje

  1. Poproś jedną osobę z grupy o wymyślenie dwóch własnych cech, które następnie powie grupie w taki sposób: „Po swojej lewej stronie jestem dziewczynką, po prawej mam dwóch braci”.
  2. Potem zawołaj kogoś innego z grupy, kto podziela jedną z cech, aby złapał pierwszą osobę za prawą lub lewą rękę (stosownie do tego, którą cechę podziela). Następnie osoba ta dodaje własną charakterystykę z wolnej strony, np. „Po prawej stronie jestem dziewczynką, po lewej mam brązowe oczy”.
  3. Niech każdy członek grupy tak się ustawia, aby w końcu powstał okrąg, w którym wszyscy są połączeni.
  4. Jeśli dana cecha nie występuje u kogoś innego w grupie (np. „Mam czterech braci”) i domino nie może zostać połączone, poproś uczestników o wynegocjowanie innej cechy umożliwiającej złączenie się w okrąg.

Wskazówki dla prowadzącego

Pojęcia podane wyżej są tylko przykładami, każda osoba może wybrać jakąkolwiek cechę, czy jest ona widoczna, czy też nie. Ważne jest, aby członkowie grupy stworzyli możliwość kontaktu fizycznego, wytworzy to silniejszą więź w grupie.

Charakterystyki mogą być bardziej wyszukane. Możesz zachęcić uczestników do podawania cech widocznych (kolory włosów, ubrań), niewidocznych lub osobistych (hobby, ulubione jedzenie, ulubiona piosenka do śpiewania pod prysznicem) i innych odnoszących się do tematu.

Zabawa musi mieć szybkie tempo, żeby gracze się nie nudzili czekając na przyłączenie się. Tworzenie okręgu wzmacnia więź grupową. Można jednak wyobrazić sobie inne formy tej zabawy. Jeśli zabawa jest przeprowadzana na początku sesji lub jako „lodołamacz”, sugerujemy, aby nauczyciel przyłączył się i miał możliwość pełnego uczestnictwa razem z grupą. To może pomóc w przezwyciężeniu barier.

Sugestie

„Domino” pokaże, że każdy jest kimś więcej niż tylko tym, co widzisz na pierwszy rzut oka. Gdy po raz pierwszy spotykamy ludzi, często osądzamy ich na podstawie tego, co możemy zobaczyć.

Etykietki - Czy ma znaczenie to, co inni myślą i mówią o tobie?

Główne zagadnienia

  • Efekty stereotypowego myślenia.

Cele

  • Zbadać relacje między tym, czego się od nas oczekuje, a tym, jak się zachowujemy.
  • Uświadomić wpływ naszego zachowania na innych ludzi.
  • Rozpocząć dyskusję na temat efektów stereotypowego traktowania ludzi.

Materiały

  • proste samoprzylepne etykietki ok. 5 cm x 2 cm, po jednej dla każdej osoby w grupie

Przygotowania

  • Napisz jedną właściwość, cechę charakteru na każdej etykietce, np. nieodpowiedzialny, dowcipny, głupi, bystry, niezdarny.
  • Zdecyduj, jakie zadanie dasz grupie do wykonania, np. wspólne zaprojektowanie plakatu, zaplanowanie jakiejś imprezy, przemeblowanie lub przeprowadzenie dyskusji. (Zapytaj na przykład: „Jeżeli w naszym mieście miałby zagrać znany zespół, który byście zaprosili?”).

Instrukcje

  1. Przylep każdemu z uczestników etykietkę na czole, ale nie mów, co tam jest napisane.
  2. Wyjaśnij grupie, jakie jest jej zadanie. Powiedz, że z chwilą, kiedy podejmą się wykonywania tego zadania, muszą traktować każdego odpowiednio do przylepionej etykietki. Na przykład, jeśli ktoś ma na czole etykietkę „leniwy”, każdy musi go traktować tak, jakby był zawsze leniwy (ale nie używając pod żadnym pretekstem słowa wypisanego na etykietce)!
  3. Uczestnicy powinni skupić się na wypełnieniu zadania i traktowaniu pozostałych zgodnie z etykietką.
  4. Pod koniec gry uczestnicy mogą zgadywać, co było napisane na ich etykietce, ale nie jest to główny cel gry.

Podsumowanie i ocena

To jest bardzo ważne, więc upewnij się, że dałeś uczestnikom czas na to, by każdy mógł się wypowiedzieć. Zacznij od pytania, czy mogli odgadnąć treść swoich etykietek i przejdź do kolejnych pytań:

  • Jak się czuła każda z osób podczas zabawy?
  • Czy było trudno traktować ludzi zgodnie z ich etykietkami?
  • Czy ktoś próbował udowodnić prawdziwość swej etykietki, np. czy ktoś z etykietką „dowcipny” zaczął opowiadać kawały i zachowywać się pewniej lub czy osoba z etykietką „leniwy” przestała pomagać i angażować się?
  • Jakiego typu etykietki przylepiamy ludziom w życiu codziennym? Jak to na nich wpływa i jak to oddziałuje na nasze myślenie o nich?
  • W rzeczywistości jacy ludzie zostali „obdarowani” etykietkami, których użyliście w zabawie?
  • Czy są one słuszne?

Wskazówki dla prowadzącego

Uważaj na to, jakie komu przydzielasz cechy, np. jeżeli członek grupy jest raczej leniwy, nie jest dobre przydzielenie mu takiej właśnie etykietki.

Celem gry nie jest otwarte wyjawienie osobistych opinii o innych osobach w grupie. Co więcej – to mogłoby być destrukcyjne i powinno się tego unikać.

Bądź świadom, że ta gra może wywołać silne emocje.

Szukanie wspólnych cech

Każdy uczestnik wybiera sobie partnera i ustala trzy rzeczy, które są dla nich wspólne; pierwsza, niech będzie to, co zawsze robią, myślą, czują; druga to, co czasem robią, czują bądź myślą; trzecia to coś, czego nigdy nie robią, nie myślą ani nie czują.

Teraz poproś pary, by znalazły inną parę, która podziela ustalone przez nie cechy wspólne. Jeśli nie mogą takiej znaleźć, niech utworzą przypadkową czwórkę i negocjują trzy nowe cechy wspólne.

Nowym zadaniem czwórek jest utworzyć ósemki i powtórzyć negocjacje. Gra kończy się, kiedy wszyscy stworzą jedną grupę, ustalając owe trzy cechy wspólne dla wszystkich uczestników.

Jeśli grupa jest bardzo duża, sprawdź, czy na pewno wszyscy uważają wybrane cechy za charakterystyczne dla siebie. Uczestnicy siadają w kole i ktoś głośno wymienia jedną z ustalonych cech. Ci, którzy identyfikują się z nią, muszą wstać. Gdy okaże się, iż ktoś siedzi, spróbujcie wybrać inną cechę.

Podsumowanie i ocena

Zapytaj uczestników, czy dobrze się bawili. Porozmawiajcie także o tym, czego się nauczyli:

  • Co odczuwaliście, kiedy zorientowaliście się, że macie wiele cech wspólnych?
  • Kiedy lubimy w naszym codziennym życiu czuć się wyjątkowi, a kiedy odczuwamy potrzebę bycia takimi samymi jak wszyscy, bycia równym innym ludziom?

Poproś o podzielenie się osobistymi doświadczeniami (jeśli to jest możliwe w konkretnej grupie):

  • Czy kiedykolwiek musiałeś ukryć swoją inność, odmienność, aby być zaakceptowanym?
  • Czy kiedykolwiek czułeś się dyskryminowany?
  • Kiedy byłeś zmuszony do rezygnacji z jakiejś części swojej tożsamości, ażeby być akceptowanym w grupie?

Czasami widzimy coś, co wygląda bardzo prosto. Ale spójrz jeszcze raz z innego punktu widzenia, a możesz zobaczyć coś zupełnie innego.

Główne zagadnienia

  • Percepcja jest zniekształcona i zależna od poprzednich doświadczeń, oczekiwań, kultury.
  • Decyzje często są podejmowane na podstawie ograniczonych informacji.

Cele

  • Pokazać, jak nasze wyobrażenia o innych ludziach wpływają na naszą interpretację ich zachowania.
  • Uświadomić sposoby, jakich używamy do uzupełniania luk w naszej wiedzy.
  • Uświadomić siłę, moc naszych wyobrażeń i ich wpływ na innych ludzi.

Przygotowania

  • Wybierz obrazek odnoszący się do tematu zajęć.
  • Przetnij obrazek na dwie części tak, aby każda część osobno „opowiadała” jakąś historię, a po złączeniu obrazek „opowiadał” inną historię.
  • Przyklej każdą część na osobnej kartce.
  • Zrób wystarczającą liczbę kopii – po jednej dla każdego.

Materiały

  • papier i ołówek dla każdego uczestnika

Instrukcje

  1. Powiedz grupie, że zamierzasz dać każdemu obrazek. Wszyscy uczestnicy muszą napisać, co ich zdaniem jest na obrazku, kto na nim jest, co się dzieje, gdzie się rozgrywa akcja.
  2. Daj każdemu kopię pierwszej połowy obrazka i pięć minut na wymyślenie i napisanie własnej, związanej z tą połową historyjki.
  3. Teraz poproś uczestników o podzielenie się tym, co napisali. Jeśli grupa jest duża, możesz ją podzielić na mniejsze 6–8-osobowe zespoły.
  4. Rozdaj teraz kopie drugiej połowy obrazka i poproś o poddanie rewizji swoich wrażeń z tego, co widzieli.

Podsumowanie i ocena

W dyskusji powinna znaleźć się analiza sposobów, za pomocą których zbieramy i poddajemy rewizji informacje.

Pomogą ci następujące pytania:

  • Myślałeś, że obrazek będzie o…?
  • Kim byli ludzie na obrazku?
  • Gdzie oni byli?
  • Co robili?
  • Dlaczego tam byli?
  • Dlaczego wyobraziłeś sobie te rzeczy, a nie inne?
  • Czy obrazek miał różne znaczenie dla różnych członków grupy?
  • Czy zmieniło się to, co sobie myślałeś po zobaczeniu całego obrazka?

W codziennym życiu, gdy coś się dzieje lub widzimy tylko małą część „obrazka”, mimo to próbujemy znaleźć jego sens.

  • Co się stanie, jeśli spojrzysz na coś ponownie, w szerszym kontekście i wyrobisz sobie inny punkt widzenia?
  • Czy zmieniasz zdanie, czy trzymasz się wcześniej obranej pozycji?
  • Dlaczego ciężko być uczciwym, jeżeli chodzi o zmianę zdania?

Wskazówki dla prowadzącego

Spróbuj znaleźć obrazki lub rysunki stosownie dla uczestników, związane z ich życiem lub zagadnieniem, które chciałbyś poruszyć.

Sugestie

Zachęć każdego, aby spróbował być bardziej świadomym i krytycznym w stosunku do rzeczy, które mówią ludzie, bardziej krytycznym w stosunku do tego, co czytają lub obrazów, które widzą, a w szczególności obrazów w informacjach i reklamie.

Pierwsze wrażenie

To, co widzimy, na pierwszy rzut oka może być bardzo mylące. Pierwsze wrażenie jest tak ważne, że bardzo łatwo dojść do fałszywych wniosków na temat ludzi, których nie znasz.

Główne zagadnienia

  • Własna tożsamość.
  • Stereotypy.
  • Jak dochodzimy do wniosków na temat innych ludzi na podstawie niewielu informacji.

Cele

  • Zobaczyć, jak różnią się pierwsze wrażenia różnych ludzi dotyczące innych.
  • Odkryć, jak nasze doświadczenia z przeszłości wpływają na pierwsze wrażenia, jakich doświadczamy.
  • Być bardziej świadomym tego, jakie oddziaływanie mają nasze wrażenia na zachowanie wobec innych.

Przygotowania

  • Wybierz z magazynów, czasopism zdjęcia ludzi, którzy mają interesującą (inną) twarz.
  • Wytnij te twarze i przyklej je u góry papieru, zostawiając dużo miejsca pod spodem. Będziesz musiał przygotować po jednej kartce na uczestnika.
  • Rozdaj każdemu po jednym ołówku.

Instrukcje

  1. Poproś uczestników, aby usiedli w kole i wręcz każdemu z nich inną kartkę z naklejoną twarzą.
  2. Niech spojrzą na zdjęcie i zapiszą na dole kartki pierwsze wrażenie w związku z daną osobą.
  3. Poproś, by zagięli dół strony tak, aby schować to, co napisali i podali następnej osobie.
  4. Powiedz uczestnikom, żeby spojrzeli na kolejny obrazek, zdjęcie i zapisali swoje pierwsze wrażenie tuż nad zgięciem; następnie niech zegną kartkę jeszcze raz zakrywając to, co napisali, i podadzą dalej.
  5. Powtarzaj to polecenie dopóty, dopóki kartki nie wykonają trasy pełnego koła i każdy zobaczy wszystkie zdjęcia.
  6. Teraz poodginaj wszystkie kartki i niech każdy porówna różne „pierwsze wrażenia”.

Podsumowanie i ocena

Porozmawiaj o tym, co się wydarzyło i czego uczestnicy się nauczyli.

  • Jako grupa?
  • Jakie były niespodzianki?
  • Na jakiej podstawie zapisałeś swoje pierwsze wrażenie?
  • Opisz przykłady, kiedy miałeś całkowicie nieprawdziwe wrażenie dotyczące danej osoby i podziel się tym z innymi.
  • Co się w rezultacie wydarzyło?
  • Co ta gra ujawniła o tobie samym?

Wskazówki dla prowadzącego

Zanim rozpoczniesz, upewnij się, że każdy zrozumiał instrukcje. Korzystnie będzie pokazać, gdzie uczestnicy pisać i jak zaginać kartkę.

Kartki powinny „wędrować” dość szybko. Nie pozwól ludziom myśleć zbyt długo. To ma być ich pierwsze wrażenie.

Unikaj wybierania zdjęć sławnych ludzi i znakomitych osobistości.

Próbuj zaprezentować różne osoby w różnym wieku, z odmiennych kultur, grup etnicznych, z różnymi zdolnościami i niesprawnościami.

Bądź przygotowany na gwałtowne argumenty dotyczące postaw, nastawienia do innych. Nie pozwól uczestnikom krytykować nawzajem swoich opinii, ale skup dyskusję na istotnych uwagach.

Warianty

Alternatywną metodą, z której dobrze skorzystać, gdy masz dużą grupę, jest skopiowanie obrazków tak, aby móc je wyświetlić na ekranie. Poproś każdego uczestnika o napisanie swojego pierwszego wrażenia na kilku kawałkach papieru. Zbierz je po każdej rundzie i na końcu przeczytaj głośno.