Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego! – rozmowa na temat filmu animowanego Cyrk (1954) w reż. Włodzimierza Haupego

Dorota Gołębiowska

PRZEDMIOT

etyka, godzina wychowawcza, język polski, lekcja biblioteczna, zajęcia artystyczne, zajęcia pozalekcyjne

CZAS

2 godziny

Cel ogólny:


Przygotowanie uczniów do świadomego i pogłębionego odbioru filmu animowanego oraz kształtowanie postaw otwartości na odmienność rasową i kulturową innych ludzi.


Cele szczegółowe:


Uczeń:

  • omawia elementy świata przedstawionego;
  • rozróżnia i wyjaśnia elementy realistyczne i fantastyczne w obejrzanym filmie;
  • opowiada o wydarzeniach fabuły oraz ustala kolejność zdarzeń i rozumie ich wzajemną zależność;
  • przedstawia własne rozumienie utworu i je uzasadnia;
  • wyodrębnia elementy dzieła filmowego, zna zadania specjalistów pracujących nad filmem;
  • rozwija umiejętność samodzielnego docierania do informacji, dokonywania ich selekcji;
  • tworzy spójne wypowiedzi ustne i pisemne;
  • rozwija swoją ciekawości świata, chęć poznawania kultury własnego regionu oraz rozwija swoją postawę otwartości wobec innych kultur i szacunku dla ich dorobku;
  • doskonali umiejętność pracy w zespole i uczenia się we współpracy z innymi.


Metody i formy pracy:

  • burza mózgów,
  • dyskusja kierowana,
  • elementy dramy,
  • praca w małych grupach i z całym zespołem

Środki dydaktyczne:

  • film Cyrk w reż. W. Haupego,
  • karta pracy,
  • kadry z filmu,
  • mapa świata (lub duży globus),
  • komputer lub tablet z dostępem do internetu,
  • kartony A3,
  • kolorowe pisaki


Słowa kluczowe:

  • cyrk,
  • kosmos,
  • współpraca,
  • różnorodność rasowa i kulturowa

Przed zajęciami

Nauczyciel informuje, że kolejne zajęcia będą dotyczyły filmu, którego akcja w dużej części rozgrywa się w cyrku, w związku z tym uczniowie powinni poszerzyć swoją wiedzę na ten temat. Prowadzący dzieli uczniów na trzy grupy i każdej z nich przydziela przygotowanie jednego zagadnienia (na podstawie dostępnych publikacji oraz wiarygodnych źródeł internetowych):

  • Zadanie dla grupy 1: Zebranie najważniejszych informacji na temat historii sztuki cyrkowej.
  • Zadanie dla grupy 2: Przygotowanie wiadomości o specjalnościach artystów występujących w cyrku (akrobata, woltyżer, ekwilibrysta, klaun, mim, żongler, treser zwierząt itd.).
  • Zadanie dla grupy 3: Przygotowanie informacji na temat przestrzeni, w jakiej odbywają się przedstawienia cyrkowe (namiot cyrkowy, arena, widownia itd.) oraz oprawy artystycznej tych spektakli (muzyka, kostiumy, światła).

Prowadzący uprzedza, że każdy uczeń powinien dobrze się przygotować, ponieważ na następnej lekcji przekaże zdobytą wiedzę koleżankom i kolegom w klasie. Uczniowie mogą przygotować notatki, zdjęcia itp.

Przebieg zajęć

  1. Rozmowa wstępna i wprowadzenie do projekcji.
    Nauczyciel przedstawia najważniejsze cele zajęć oraz podstawowe informacje na temat filmu Cyrk. Następnie rozdaje uczniom karty pracy (załącznik nr 1) i prosi, aby podczas projekcji zwrócili uwagę na: miejsca wydarzeń, konstrukcję akcji (z jakich głównych części się składa), bohaterów (artystów cyrkowych i dzieci z różnych części świata). Prosi, aby zwrócili uwagę również na technikę animacji zastosowaną w tym filmie oraz ścieżkę dźwiękową.
  2. Projekcja filmu Cyrk w reż. Włodzimierza Haupego.
  3. Rozmowa po projekcji.
    Nauczyciel prosi dzieci o podzielenie się wrażeniami, przeżyciami, uwagami na temat filmu. Swobodne wypowiedzi uczniów.
  4. Określenie tematu filmu. Burza mózgów.
    Prowadzący prosi, aby dzieci wskazały główny temat filmu. Swoje skojarzenia zapisują na tablicy w wybranej formie, np.:
    Cyrk to film o:

    wyprawie na Księżyc
    dzieciach z różnych
    części świata
    wspólnym ratowaniu czarnoskórego chłopca
    artystach cyrkowych
    inne propozycje...
  5. Prezentacja wiadomości zdobytych przed zajęciami na temat cyrku. Praca w grupach, elementy metody stolików eksperckich.
    Uczniowie siadają w trzyosobowych grupach, w każdej z nich powinien być przedstawiciel każdej z grup wyznaczonych przed zajęciami. Następnie kolejno każdy członek grupy prezentuje pozostałym zebrane informacje. Na zakończenie tej części nauczyciel prosi chętnych uczniów, aby opowiedzieli, czego dowiedzieli się na temat cyrku (jego historii, specjalności artystów cyrkowych, miejsca występów cyrkowych itp.). Uczniowie nie mogą prezentować wiedzy przygotowywanej przez swoją grupę1. W ramach podsumowania nauczyciel prosi, aby dzieci odniosły zdobytą wiedzę do świata przestawionego w obejrzanym filmie: wymieniły występujących tu artystów cyrkowych, opisali wnętrze namiotu cyrkowego itd.
  6. Omówienie elementów świata przedstawionego. Praca w parach z kartą pracy.
    Prowadzący prosi, aby uczniowie odpowiedzieli na trzy pierwsze pytania zawarte w karcie pracy (czas, miejsce, bohaterowie), a następnie sprawdza poprawność wykonanej pracy.
  7. Rekonstrukcja przebiegu wydarzeń. Elementy dramy. Praca z całym zespołem.
    Prowadzący prosi, aby kolejno każde dziecko wymieniło jedno wydarzenie z filmu i je zapamiętało. Ważne, aby wszyscy śledzili wypowiedzi koleżanek i kolegów, gdyż wymienianego wydarzenia nie można już powtórzyć. Następnie nauczyciel poleca, aby uczniowie ustawili się w szeregu w takiej kolejności, aby wydarzenia, które wymienili w poprzedniej części ćwiczenia, układały się w chronologiczny przebieg wydarzeń w filmie. Przy tym ćwiczeniu ważne jest tempo oraz współpraca i komunikacja w grupie. W podsumowaniu ćwiczenia uczniowie po kolei jeszcze raz wymieniają wydarzenia i sprawdzają, czy ich kolejność odpowiada akcji filmu. Jeśli któreś z dzieci jest w niewłaściwym miejscu, z pomocą innych szuka właściwego. W podsumowaniu nauczyciel ustala z uczniami, na jakie dwie zasadnicze części można podzielić akcję filmu (występy cyrkowe i misja ratowania czarnoskórego chłopca).
  8. Wyodrębnienie zdarzeń fantastycznych i realistycznych. Praca z całym zespołem.
    Prowadzący prosi, aby dzieci zastanowiły się, które elementy świata przedstawionego w filmie są realistyczne, a które fantastyczne. Jeśli istnieje taka potrzeba, nauczyciel przypomina znaczenie tych pojęć. Prowadzący prosi, aby wstały te dzieci, które w poprzednim ćwiczeniu wymieniły wydarzenia fantastyczne. Dzieci przypominają „swoje” wydarzenia fantastyczne. Następnie wstają te, które wymieniały wydarzenia realistyczne. Chętne dzieci przypominają „swoje” wydarzenie. Wszyscy zapisują wybrane odpowiedzi w punkcie 4. karty pracy.
  9. Skąd pochodzą bohaterowie filmu? Praca z mapą świata.
    Prowadzący prosi, aby uczniowie wymienili bohaterów dziecięcych występujących w drugiej części filmu. Nauczyciel dzieli uczniów na pięć grup i każdej z nich daje zdjęcie z kadrem z filmu przedstawiającym jedno z dzieci. Zadaniem grupy jest zastanowienie się, z jakiej części świata pochodzi dane dziecko oraz jakie przesłanki o tym świadczą. Uczniowie mogą skorzystać z internetu na dostępnym sprzęcie (komputer, tablet, telefon). Grupy kolejno prezentują swojego bohatera, jego zdjęcie przyczepiają do mapy świata we właściwym miejscu. Podsumowaniem tej części zajęć będzie wskazanie przez uczniów różnic i podobieństw pomiędzy bohaterami:
RÓŻNICE  PODOBIEŃSTWA

Np. kolor skóry,
strój, rysy twarzy,
wzrost

Np. mają wspólną
pasję cyrkową, są
zwinni, podziwiają
wzajemnie swoją
zręczność, dostrzegają,
że ktoś potrzebuje pomocy, współpracują ze sobą, są pomysłowi, zaangażowani, odważni, potrafią pracować w zespole, mają przydatne umiejętności itp.


Na podstawie tabeli uczniowie wyciągają wnioski. Następnie prowadzący inicjuje dyskusję na temat przebiegu akcji ratunkowej. Pyta uczniów, co było źródłem jej sukcesu.

10. Układanie dialogów do fragmentu filmu. Praca w grupach.
Nauczyciel dzieli uczniów na czteroosobowe grupy i prosi, aby uczniowie uważnie obejrzeli fragment filmu, który za chwilę zostanie odtworzony. Następnie prezentuje fragment od 07:30 do 08:35 i prosi o wskazanie, co składa się na ścieżkę dźwiękową filmu. Uczniowie zwracają uwagę, że ścieżkę dźwiękową tego filmu tworzy muzyka, zaś dźwięki onomatopeiczne imitowane są przez instrumenty muzyczne. Brakuje dialogów. Nauczyciel informuje, że zadaniem grup będzie ułożenie dialogów do zaprezentowanego fragmentu. Prowadzący prosi, aby uczniowie jeszcze raz uważnie obejrzeli fragment i w trakcie projekcji wypisali kolejno postacie, które będą się wypowiadały. Następnie odtwarza ponownie fragment filmu i prosi, aby uczniowie ułożyli dialog, oczywiście biorąc pod uwagę akcję filmu. Po upływie wskazanego czasu grupy prezentują swoje dialogi (z podziałem na role), starając się oddać dramaturgię sceny, zwracając uwagę na odpowiednie tempo, modulację głosu itp. Nauczyciel komentuje pracę uczniów, docenia ciekawe elementy, udziela rad na temat ewentualnej korekty. Jeśli istnieje taka możliwość czasowa i techniczna, uczniowie mogą też nagrać przygotowane dialogi, starając się zsynchronizować je z obrazem.

Podsumowanie i ewaluacja zajęć. 

Nauczyciel podsumowuje pracę podczas zajęć. Rysuje na tablicy termometr (ze skalą od -20 do +20) i prosi, aby na zakończenie lekcji (wychodząc z klasy) uczniowie zaznaczyli na termometrze, jakie są ich odczucia dotyczące zajęć (atmosfery, stopnia swojego zaangażowania, zdobytych wiadomości i umiejętności).

Praca domowa


Dla wszystkich

  • Obejrzyj ponownie czołówkę filmu Cyrk i wypisz nazwy specjalności (zawodów) osób, które pracowały przy tym filmie. Następnie wyjaśnij, czym zajmują się poszczególni specjaliści (pytanie nr 5 w karcie pracy).
  • Wyobraź sobie, że jesteś dziennikarzem, który był świadkiem niezwykłej akcji ratunkowej przeprowadzonej przez młodych bohaterów filmu Cyrk. Przeprowadź krótki wywiad z wybranym uczestnikiem tej akcji. Czytelnicy twojego wywiadu powinni dowiedzieć się nieco więcej o wybranym dziecku, miejscu jego pochodzenia oraz o odczuciach i refleksjach tej postaci na temat akcji ratowania kolegi. Pamiętaj, że dziennikarz powinien być dobrze przygotowany do rozmowy, dlatego przed wywiadem znajduje potrzebne informacje.

Dla chętnych

  • Korzystając z instrukcji przedstawionej w filmiku na kanale YouTube (np. https://tiny.pl/gv923), przygotuj dwie piłeczki do żonglowania i spróbuj nauczyć się nimi żonglować. Ta umiejętność jest niezwykle przydatna, gdyż aktywizuje pracę obu półkul mózgowych, pozwala nauczyć się cierpliwości i koncentracji. Zaprezentuj swoje umiejętności najbliższym (rodzicom, rodzeństwu, dziadkom itp.) oraz koleżankom i kolegom w klasie.