Gorzki śmiech - "Zezowate szczęście" Andrzeja Munka i "Fotel" Daniela Szczechury

Wioletta Wojczyszyn

ETAP EDUKACYJNY

ponadgimnazjalna

PRZEDMIOT

język polski

CZAS

2 godziny lekcyjne

Cele lekcji :

Po lekcji uczeń powinien:

  • wskazać kontekst historyczny analizowanego tekstu
  • rozpoznawać komizm postaci i komizm sytuacyjny
  • posługiwać się pojęciami : satyra , komizm, groteska
  • oceniać i interpretować dzieło filmowe
  • odczuwać potrzebę aktywnego uczestnictwa w kulturze

Środki dydaktyczne :

  • filmy: „Zezowate szczęście” A. Munka i „Fotel” D. Szczechury
  • słownik terminów literackich , encyklopedie
  • zasoby Internetu ; www.filmpolski.pl

Metody :

  • rozmowa interpretacyjna
  • hipoteza interpretacyjna
  • metoda analogii,
  • pogadanka heurystyczna
  • burza mózgów
  • praca w grupach

Tok lekcji :

Czynności metodyczne

zakres treści

Wstęp - faza rekonstrukcji(prowokowanie młodzieży do formułowania pierwszych hipotez interpretacyjnych ).

Zapis na tablicy najbardziej popularnych i oryginalnych hipotez interpretacyjnych . Zostaną one poddane konfrontacji w końcowym ogniwie lekcji .

Rozwinięcie stwierdzeń :

  • Dla mnie ten film jest o ……………………………
  • Według mnie problem , jaki porusza film, to ……..
  • Moim zdaniem film dotyczy zagadnienia ………….

(5 minut)

 

Pogadanka heurystyczna

  • z jakiej perspektywy opowiadana jest historia ; przez kogo , a może też i „przez co”?

historia opowiadana jest z dwóch perspektyw: opowieść/spowiedź głównego bohatera przed obliczem naczelnika więzienia; narratorem jest również kamera, która czasami wspiera, a czasami kpi i podważa opinię głoszoną przez Piszczyka (np. scena aresztowania – Piszczyk bełkocze , że odmawiał sobie ciasteczek , tego na pewno nie odpowiedział- to efekt działania wspomnianej kamery)

  •  jak nazywa się metoda „powrotów do przeszłości” ?

retrospekcja

  • skoro opowieść jest serią retrospekcji , z których każda stanowi oddzielną całość fabularną, wyliczcie je i nadajcie im tytuły

W celu uporządkowania – zapis tytułów na tablicy

Np.: Dzieciństwo; Czas studiów; Wrzesień 1939r.; w obozie jenieckim; W fabryce zbrojeniowej; Interesy i konspiracja; Biuro pisania podań; W wirze sprawozdawczości;

  • które motywy (przedmioty, rekwizyty) uznajesz za główne i charakterystyczne dla poszczególnych retrospekcji , co one sygnalizują?

rekwizyty - trąbka, pocałunek, mundur, teczka, pieniądze;

sygnalizują przemianę bohatera: w harcerza, mężczyznę, żołnierza, konspiratora i zamożnego „groszoroba”;

  • w jaki sposób opowiedziana jest historia Piszczyka?
  • śmieszny, zabawny , komediowy, groteskowy, różnorodny.

(20 minut)

Praca w grupach – próba określenia gatunku , dominującej konwencji.

Uczniowie w grupach odnajdują przykładowe elementy filmu o charakterze:

I grupa – komicznym i groteskowym gagi, ( np. przyśpieszone tempo zdjęć, skojarzenia z Chaplinem, pozbawiają postać patosu i powagi ), wyolbrzymione dźwięki np. nożyczek; epatujące swą sztucznością rekwizyty (bomby, które nosi bohater), groteskowy jest sam bohater (niepozorny, nieśmiały, sentymentalny blagier z tęsknotami do prawdziwej męskości),

II grupa – tragikomicznym – „taniec” pod bombami na polu kapusty, scena z wykrzykiwaniem haseł w czasie demonstracji, scena aresztowania, Piszczyk w mundurze galowym, ostania scena filmu – „ucieczka od wolności” (Piszczyk wyrywa się strażnikowi wypuszczającemu go na wolność),

III grupa – symbolicznym – dzieciństwo; symbolika freudowska (nożyce, których dźwięk prześladuje bohatera przez całe życie, figura dominującego ojca, podglądanie roznegliżowanych kobiet, obgryzanie ołówka, dręczenie przez grupę rówieśników), symboliczna scena nalotu (zderzenie jednostki i historii), obraz koszar (bałagan świadczący o ucieczce w popłochu, porzucony portret Piłsudskiego, napuszone hasła na ścianach, mundur galowy w szafie).

(20 minut)

Burza mózgów ( zapis określeń na tablicy)

Jakie uczucia i emocje wzbudza w nas główny bohater?

Postać wzbudza niejednoznaczne odczucia i emocje (politowanie , współczucie, pogarda, oburzenie, zrozumienie , sympatia …….)

Jednym z wielu określeń jest sympatia, dlaczego ?

Czy jest sympatyczny, czy też „stara się być sympatyczny”, a widzowie dają się nabrać i lubią go?

Np. pragnie akceptacji, chce stać się zwyczajnym członkiem społeczeństwa, boi się samodzielnie decydować o swoim życiu , ma ideały podczas gdy inni traktują je z cynicznym dystansem (Jelonek, harcerze ), chce dorosnąć do wyobrażeń Basi (naraża się biorąc ze sobą konspiracyjną prasę), chce wstąpić do AK, ma „dobre serce” (pomaga Żydówce w czasie ataku bojówkarzy na sklepy żydowskie). Jego „nieporadność”, naiwna wiara w słuszność głoszonych haseł, konformizm powoduje, że postać ta reprezentuje typową postawę, charakterystyczną dla każdego społeczeństwa i w każdym czasie.

Jak rozumiecie tytuł „zezowate szczęście”?

„Zezowate”, czyli kapryśne, niesforne, przekorne

Czy szczęście bohatera jest konsekwencją biegu wydarzeń, wyrokiem historii, co sugeruje Piszczyk, a może swym lizusostwem i pełnym blagi zachowaniem prowokuje je sam bohater?

Piszczyk cały czas przekonuje , że w życiu prześladuje go pech. Tymczasem narracja kamery podważa tę opinię (np. scena nalotu na polu kapusty – tuż po jego ucieczce, w miejsce gdzie przebywał, trafia niemiecki pocisk)

Jaki obraz Polaka i wojny zostaje przedstawiony w tym filmie? Co znaczy, że everymana Polaka prześladuje „zezowate szczęście”?

Tak mówią malkontenci, pretensjonalni i nastawieni roszczeniowo do życia.

(20 minut)

Projekcja filmu animowanego pt. „Fotel” w reżyserii Daniela Szczechury .

 

Czy zatem „zezowate szczęście” zależy od historii, czy od człowieka? Na to pytanie pomoże nam odpowiedzieć kolejny film.

(7 minut)

Burza mózgów

Opowiedziana historyjka ma wymiar umowny, symboliczny, dlaczego?

Brak konkretnego miejsca i czasu akcji, rytmiczna muzyka jazzowa, neutralna emocjonalnie itp. - sytuacja abstrakcyjna

Jakie cechy ludzkie kryją się pod przypominającymi owady istotami?

Ludzkie namiętności i ułomności: zawiść, dążenie do władzy za wszelką cenę, złośliwość, przebiegłość

Co łączy dwa omawiane filmy ?

Charakter paraboliczny -ułomność ludzkiej natury …

(10 minut)

Podsumowanie

( końcowa refleksja powinna dotyczyć uniwersalizmu przesłania utworu w nawiązaniu do tematu lekcji).

Wróćmy do początkowej fazy lekcji. Wykorzystując wspólne ustalenia, dokończcie stwierdzenia dotyczące filmu pt. „Zezowate szczęście”

Rozwinięcie stwierdzeń:

  • Dla mnie ten film jest o ……………………………
  • Według mnie problem , jaki porusza film, to ……..
  • Moim zdaniem film dotyczy zagadnienia ………….

Zadanie pracy domowej

Zastanówcie się, który ze znanych Wam współczesnych polskich filmów wywołuje „gorzki śmiech”? Dlaczego?

(8 minut)